Sint-Niklaas

Ontstaan

De geschiedenis van Sint-Niklaas begint in 1217, toen een zelfstandige parochie voor de heilige Nicolaas van Myra werd opgericht, los van Waasmunster. Deze stichting wordt beschouwd als de officiële ontstaansdatum van de stad. Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaanderen, schonk de parochie zes bunders 'woestine' aan de parochie, de papenakkers of priesteragie. In 1241 promoveerde de gravin Sint-Niklaas het bestuurlijke centrum van het Waasland met de 'Keure van het Land van Waas'. Enkele jaren later, in 1248, schonk gravin Margaretha II van Vlaanderen een nieuw groot stuk grond aan de inwoners, op voorwaarde dat deze grond voor altijd onverdeeld en onbebouwd moest blijven. Hierdoor ontstond de Grote Markt, dat vandaag nog steeds het grootste marktplein van België is en een belangrijk symbool van de stad vormt.

Crisis en heropbloei

De stad kreeg in 1513 van keizer Maximiliaan I het recht om wekelijkse markten en een jaarmarkt te organiseren. Tijdens de godsdienstoorlogen in de 16e eeuw lag de stad midden het strijdgewoel en werd het getroffen door de Beeldenstorm en een calvinistische bezetting door de Gentse Republiek, met de nodige schade tot gevolg. In de 17e eeuw herstelde Sint-Niklaas zich geleidelijk en kende de stad economische groei. In 1690 werd Sint-Niklaas getroffen door een grote stadsbrand, waarbij zowat de hele kern werd verwoest. Desondanks zette de economische vooruitgang zich door onder Oostenrijkse voogdij, met een beginnende industrialisering.

Tijdens de Franse overheersing, van 1794 tot 1815, werden de oude bestuurlijke instellingen afgeschaft, waardoor Sint-Niklaas de status van regionale hoofdstad verloor. In 1804 verhief Napoleon Sint-Niklaas officieel tot stad op grond van het hoge inwoneraantal.

Nederlandse tijd en Belgische onafhankelijkheid

Tijdens en na de Belgische Revolutie bleef het orangisme, de politieke stroming die trouw bleef aan koning Willem I der Nederlanden, langer aanwezig dan in veel andere Vlaamse steden. Een deel van de bevolking, vooral onder de burgerij en handelaars, bleef uit economische belangen het Nederlandse regime steunen. Op 11 mei 1824 bracht koning Willem samen met prins Frederik een kort bezoek aan de stad. Op 15 november 1817 werd onder leiding van Jan-Baptist de Maere en J.B. de Bruyne de Stedelijke academie opgericht.

Na de Belgische onafhankelijkheid kende Sint-Niklaas eerst een periode van economische achteruitgang. Vanaf het midden van de 19e eeuw zorgde de aansluiting op het spoorwegnet echter voor een nieuwe groeifase. De stad breidde daardoor sterk uit, met onder andere de Stationswijk. Ook het neogotische stadhuis en de Onze-Lieve-Vrouwekerk werden toen gebouwd.

Wereldoorlogen en recente geschiedenis

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Sint-Niklaas vier jaar bezet door het Duitse leger. Tijdens het interbellum breidde de stad verder uit en werd o.a. de Monseigneur Stillemansstraat en de Elisabethwijk aangelegd. Sint-Niklaas werd opnieuw bezet door Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De stad kreeg te maken met verschillende bombardementen. Op 17 mei 1940 vielen er tijdens een bombardement 87 doden, waaronder 51 vluchtelingen uit Breda. In september 1944 bevrijdden de geallieerden Sint-Niklaas . Als herinnering aan de bevrijding nam burgemeester Romain De Vidts in 1948 het initiatief tot de eerste Bevrijdingsfeesten. Deze evolueerden later naar het stadsfestival Vredefeesten.

Na de Tweede Wereldoorlog verdween de traditionele textielindustrie geleidelijk. De stad evolueerde naar een handels- en dienstencentrum. Op 1 januari 1977 werden de gemeenten Belsele (inclusief het gehucht Puivelde), Nieuwkerken-Waas en Sinaai bij de stad gevoegd. Vanaf de 21e eeuw zet het stadsbestuur in op een herleving van het stadscentrum door projecten zoals de heraanleg van de Grote Markt, het Stationsplein en de Stationsstraat.

Kernen en wijken

Deelgemeenten

De stad telt naast Sint-Niklaas zelf nog de deelgemeenten Belsele, Nieuwkerken-Waas en Sinaai. In het noorden van Belsele ligt het dorpje Puivelde.

	Naam	Opp. (km²)	Inwoners (2025)	Inwoners per km²	NIS-code
1	Sint-Niklaas (I)	32,09	59.089	1.841	46021A
2	Nieuwkerken-Waas (II)	10,04	6.387	636	46021B
3	Belsele (III)	19,83	10.706	540	46021C
4	Sinaai (IV)	22,23	6.459	290	46021D

Aangrenzende gemeenten

De stad Sint-Niklaas grenst aan volgende gemeenten en deelgemeenten:

Andere nabijgelegen gehuchten en kernen, die geen gemeente of deelgemeente vormen, zijn: Klein-Sinaai, Sombeke, Velle en Westakkers.

Aangrenzende gemeenten
	Stekene	Sint-Gillis-Waas
Lokeren				Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht
	Waasmunster			Temse

Hydrografie

Waterlopen

Sint-Niklaas heeft twee stroomgebieden op het grondgebied, namelijk het Beneden-Scheldebekken (Nieuwkerken-Waas en (zuid-)oostelijk deel van het centrum van Sint-Niklaas) en het Bekken van de Gentse Kanalen (Sinaai, Belsele en het (noord-)westelijk deel van het centrum van Sint-Niklaas).

Voor het Beneden-Scheldebekken zijn er de volgende waterlopen:

• De Barbierbeek, stroomt van Temse, via Sint-Niklaas, naar de Schelde in Kruibeke.
• De Kievitbeek
• De Klapperbeek, stroomt van het zuiden van Sint-Niklaas naar Kallo.

Volgende waterlopen horen bij het Bekken van de Gentse Kanalen:

• De Belselebeek ontspringt in Waasmunster en loopt door Belsele en Sinaai.
• De Fondatiebeek
• De Grote Astbeek
• De Grote Beek, ontspringt in het noorden van het stadscentrum en loopt via Sint-Pauwels naar de Molenbeek.
• De Moervaart en de Stekense Vaart vormen grotendeels de westelijke grens van de stad. De Moervaart is de enige bevaarbare waterloop op het grondgebied van Sint-Niklaas.
• De Molenbeek loopt van het noorden van het stadscentrum naar de Stekense Vaart en vormt een deel van de noordelijke grens met Sint-Gillis-Waas en Stekene. Historisch ontsprong deze ter hoogte van het Romain De Vidtspark.
• De Ransbeek

De Ringgracht is een in 2005 aangelegde waterloop om wateroverlast tegen te gaan. De gracht omringt het westen en zuidwesten van het stadscentrum.

Hoofdstad Waasland

Sint-Niklaas wordt door velen gezien als de hoofdstad van het Waasland. Dit heeft een geschiedkundige reden, aangezien de stad van 1241 tot 1795 de hoofdplaats was van de kasselrij Waasland. Voor die tijd werd het Waasland vanuit Waasmunster beheerd. Tegenwoordig is het de grootste stad van de regio en geeft het nog zijn naam aan het gelijknamige bestuurlijk arrondissement. Ook verschillende Wase instellingen hebben hier hun hoofdzetel gevestigd, zoals de Hulpverleningszone Waasland, de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas, het katholiek Dekenaat Waasland, Toerisme Waasland, de Koninklijke Wase Kunstkring en de intercomunale Interwaas en de Erfgoedcel Waasland.

Bevolkingssamenstelling

In 2017 zag de bevolking er als volgt uit. Van de 76.028 inwoners die de stad op dat moment had, waren er 17.857 19 jaar of jonger; 42.932 personen behoorden tot de groep van 20 tot 64 jaar; en 15.239 inwoners waren 65 jaar of ouder. Dit is respectievelijk 23,4%, 56,5% en 20,0%. Vergeleken met de Vlaamse cijfers van respectievelijk 21,6%, 58,7% en 19,7% voldoet de stad grotendeels aan het gemiddelde plaatje. In 2016 had Sint-Niklaas een geboortecijfer van 12 geboorten per 1.000 inwoners. Het sterftecijfer lag of 9,9 overlijdens per 1.000 inwoners. Daarmee had het een natuurlijke bevolkingsgroei van 2,1 personen met 1.000 inwoners. Dit cijfer ligt hoger dan het cijfers van het Vlaamse Gewest, dat slechts op 0,8 ligt.

In 2016 had 8,1% van de bevolking niet de Belgische nationaliteit, oftewel 6.070 inwoners. Van deze groep waren de Nederlanders het meest vertegenwoordigd, met 1.059 personen (1,4%). Dit aantal is een grote stijging tegenover tien jaar ervoor, toen slechts 4,3% van de bevolking geen Belg was. Cijfers uit 2016 tonen dat in totaal een kwart van de bevolking van buitenlandse herkomst is (24,83%). Dit komt overeen met 18.842 inwoners. Het overgrote merendeel hiervan, 14.214, had roots buiten de EU liggen.

Evolutie van het inwoneraantal

Het bevolkingsaantal van de stad (zonder de huidige deelgemeenten) heeft eeuwenlang onder de tienduizend inwoners gelegen. Zo telde Sint-Niklaas in 1661 5107 personen. Goed dertig jaar later, in 1698, was dit gestegen naar 6306. De achttiende eeuw zorgde echter voor een grote expansie, onder invloed van de industrialisering. In 1714, aan het begin van de eeuw, telde Sint-Niklaas nog 6493 inwoners. Maar aan het einde, in 1794, werd reeds 10.800 inwoners bereikt. De snelle groei zette zich in de 19e en een groot stuk van de 20e eeuw verder door. Ten tijde van de Belgische onafhankelijkheid, in 1830, telde de stad ruim 16.500 inwoners. In 1845 was dit reeds 20.000 inwoners, in 1876 25.000. Aan het begin van de 20e eeuw was dit al 30.000 en in 1914 35.000. In 1933 werd de 40.000 inwoners bereikt.

Bij de fusie van 1977 kreeg de toen ruim 48.000 inwoners tellende stad er meer dan 19.000 inwoners bij, waardoor het totale inwonersaantal in één klap steeg naar 67.818. De jaren 60 en 70 betekenden echter een vertraging voor de groei, die uiteindelijk stopte rond de 68.000 inwoners. Hierrond werd er decennia geschommeld. Het is pas in de 21e eeuw dat er verdere groei plaatsvond, waardoor Sint-Niklaas in 2022 de 80.000 inwoners bereikte.

Demografische evolutie voor de fusie

• Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; 1976= inwonertal per 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente

Alle historische gegevens van de grafiek hieronder hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

• Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Religieuze bouwwerken

• De Christus Koningkerk in modernistische stijl
• Het 17e-eeuws omwald convent van de oratorianen, sinds de 19de eeuw de dekenij.
• De Don Boscokerk
• De Ecce-Homokapel van 1757
• De Heikapel van 1779
• De Heilige-Familiekerk
• De Heilig Hartkerk, ook wel Paterskerk genoemd, een voormalig kerkgebouw
• Het Klooster van Maria Reparatrix, in deelgemeente Sinaai
• Het Moederklooster van de Zusters Jozefienen
• De Onze-Lieve-Vrouw-ten-Boskerk, in deelgemeente Nieuwkerken
• De Onze-Lieve-Vrouw-van-Bijstand-der-Christenenkerk in neobyzantijnse stijl staat bekend om haar symbolische wandschilderingen en heeft een verguld, zes meter hoog Mariabeeld op de toren
• De Sint-Andreas- en Ghislenuskerk, in deelgemeente Belsele
• De Sint-Catharinakerk, in deelgemeente Sinaai
• De Sint-Franciscuskerk, in deelgemeente Sinaai
• De Sint-Jobkerk, in het gehucht Puivelde
• Het Sint-Jozef-Klein-Seminarie werd in de 17e eeuw door minderbroeders gebouwd. Het is nu een middelbare school
• De Sint-Jozefskerk, een neogotische bakstenen kerk in de wijk Tereken
• De Sint-Nicolaaskerk is gesticht in de 13e eeuw en gaf haar naam aan de stad. Na een hevige brand in de 17e eeuw werd de kerk heringericht in barokstijl. Haar aankleding en vooral de kerkschat maken de Sint-Nicolaaskerk tot een van de rijkste van de streek

Burgerlijke bouwwerken

• De Casino, concertzaal gebouwd in neoromaanse stijl in de Stationsstraat
• Het Castrohof, vroeger ook wel het Exaerdekenshof genoemd, oorspronkelijke eigendom van Francisco Cristobal Sanchez de Castro y Toledo.
• De Cipierage, de voormalige gevangenis van het land van Waas, in renaissancestijl
• De Gouden Arend, een herenhuis aan de Grote Markt
• De Grote Markt, met 3,2 hectare het grootste marktplein in België
• Het Hof van Belsele, een kasteel uit de 18e eeuw
• Het Huis Myle, een herenhuis aan de Grote Markt
• Het Moelandkasteel
• Het Landhuis, de vroegere zetel van het Hoofdcollege van het Land van Waas
• Het Paddeschoothof, een omwalde hofstede uit begin 16e eeuw
• Het Parochiehuis, het voormalige barokke stadhuis van de stad
• Het Postgebouw, in 1902 in neo-Vlaamse-renaissancestijl gebouwd
• Het Regentieplein, een rond pleintje in de Stationswijk
• Het Stadhuis van Sint-Niklaas, gebouwd in neogotische stijl
• Het Volkshuis, een gebouw in art-decostijl aan de Vermorgenstraat 9

Industrieel erfgoed

• Mouterij Claus Frères, Sinaai
• Drogisterij De Walvis, een volledig bewaard winkel uit het begin van de 20e eeuw
• De Roomanmolen in deelgemeente Belsele
• Scheerders-Van Kerchove, een familiale steenbakkerij met verschillende historische gebouwen
• De Witte Molen, een 18e-eeuwse witte grondzeiler
• Het station, 1972, interieur met een gekleurd venster door Harold Van de Perre.

Musea

Op het grondgebied zijn een paar private musea te vinden.

• Het Edgar Tinelmuseum te Sinaai, biografisch museum over Edgar Tinel.
• Het Heemkundig Museum Nieuwkerken-Waas 200/700, bezit een verzameling Ruraal erfgoed uit Nieuwkerken Waas.
• Het Pijp- en Tabaksmuseum

Stedelijke Musea van Sint-Niklaas

De stad beschikt over een rijk historisch kunstpatrimonium, waarvan de collectie thematisch verbonden is met Sint-Niklaas en het Waasland. Dit erfgoed is verspreid over diverse stedelijke gebouwen, diensten en musea en omvat een brede waaier aan objecten, waaronder gravures, schilderijen, beeldhouwwerken, meubilair, textiel en glaskunst. Een aanzienlijk deel van deze verzameling wordt bewaard en tentoongesteld in de Stedelijke musea, die in 2009 erkend zijn door de Vlaamse overheid.

• Het Huis Janssens, een herenwoning in neo-Vlaamse renaissancestijl, in 2023 onderdak van de collectie "Curiosum".
• Het Internationaal Exlibriscentrum
• Het MAP-Mercator (Mercatormuseum), verzameling cartografie.
• De Salons voor Schone Kunsten: in een neoclassicistisch herenhuis, gebouwd door Textielnijveraar Edmond Meert. Hier werd een selectie uit het stedelijk kunstpatrimonium tentoongesteld.
• Het SteM Zwijgershoek: heemkundig museum, met focus op cultuur en nijverheid.

Art deco

In Sint-Niklaas zijn vele voorbeelden te vinden van de art-decostijl. In de late 19de eeuw was Sint-Niklaas een bloeiend centrum voor de textiel- en breinijverheid. Deze evolutie werd enigszins gestopt door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Maar de stad kwam er echter relatief ongeschonden uit waardoor de economie snel terug aanzwengelde. Door het succes dat de sector kende, trok de stad veel nieuwe arbeiders aan en ontstond er tevens een rijke burgerij. Deze lieten zich grote huizen bouwen in de stijl naar de toenmalige mode in de nieuwe wijken die rond het oude centrum werden gebouwd.

De huizen rond de Monseigneur Stillemansstraat behoren veeleer tot art deco en nieuwe zakelijkheid en geven een fraai beeld van de levensstandaard van de Sint-Niklase burgerij van weleer. De straat is sinds 2002 een beschermd stadsgezicht. Ook in de Guido Gezellelaan, de Stations- en Elisabethwijk zijn er veel woningen in deze stijl gebouwd.

Na de Eerste Wereldoorlog domineerde de art deco Sint-Niklaas: architecten en kunstenaars zoals Hilaire De Boom, Charles Hoge, August Waterschoot, Raphaël Verwilghen, Adrien Bressers, Marc Neerman, Karel Van Havermaet,, Joseph Van Coillie, Florent Staes, André Verbeke, Raphaël en Leander Waterschoot ontwierpen verschillende panden voor de plaatselijke burgerij. De stijl vond zijn toepassing in onder andere aardewerk dat in Scheerders werd vervaardigd, alsook in monumentale grafzerken in blauwe arduin. Hierdoor ontwikkelde zich een bekende reeks van steenhouwers waaronder Robert Van de Velde. Naast burgerlijke architectuur was de stijl ook geliefd voor het optrekken van religieuze gebouwen: de Broederschool in de Nieuwstraat en een deel van de normaalschool in de Kasteelstraat zijn uitgevoerd in deze stijl.

• 
  Herenhuis op de Grote Markt
• 
  Hoofdingang van de Broederschool, door Robert Van de Velde
• 
  Voormalig Vakantiepatronaat Het Zonneken
• 
  Detail van het beeldhouwwerk een pand in art-decostijl, Stationsstraat 23
• 
  't Volkshuis, een gebouw in art-decostijl
• 
  Het burgerhuis "Frederik Dirken" in de Monseigneur Stillemansstraat

Neoclassicisme

Tijdens de 19de eeuw kende Sint‑Niklaas een periode van stedelijke groei, mede door de ontwikkeling van winkelstraten zoals de Stationsstraat. In deze context werd de neoclassicistische stijl de dominante keuze voor burgerhuizen en handelspanden. De stijl wordt gekenmerkt door een sobere, symmetrische gevelordening en een verwijzing naar klassieke proporties en ornamentiek.

Art nouveau

Ook zijn er in de stad verschillende voorbeelden te vinden van art nouveau. Verschillende panden zijn ontworpen door stadsarchitect August Waterschoot, maar zijn eerder zeldzaam.

• 
  Prins Albertstraat, burgerhuizen door Julien Welvaert.
• 
  Art nouveau, Prins Albertstraat
• 
  Gevel burgerhuis "Denys" naar ontwerp van August Waterschoot, 1902; Regentieplein.
• 
• 
  houtzagerij Louis Kokkelenberg-Seghers ontw. door August Waterschoot

Structuur

Sint-Niklaas		Supranationaal	Nationaal		Gemeenschap	Gewest	Provincie	Arrondissement	Provinciedistrict	Kanton	Gemeente
Administratief	Niveau	Europese Unie	België		Vlaanderen		Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas			Sint-Niklaas
	Bestuur	Europese Commissie	Belgische regering		Vlaamse regering		Deputatie				Gemeentebestuur
	Raad	Europees Parlement	Kamer van volksvertegenwoordigers		Vlaams Parlement		Provincieraad				Gemeenteraad
Kiesomschrijving		Nederlands Kiescollege	Kieskring Oost-Vlaanderen					Dendermonde-Sint-Niklaas	Sint-Niklaas	Sint-Niklaas	Sint-Niklaas
Verkiezing		Europese	Federale		Vlaamse		Provincieraads-				Gemeenteraads-

Politieke geschiedenis

Burgemeesters

Zie Lijst van burgemeesters van Sint-Niklaas voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Na de onafhankelijkheid van België had Sint-Niklaas ruim twee decennia liberale burgemeesters (met uitzondering van 1854-1855). Van 1858 tot 1988 waren de burgemeesters allemaal katholieken. In de legislatuur 1989-1994 werd een socialist burgemeester, Freddy Willockx. Hij werd opgevolgd door partijgenoot Hunfred Schoeters. Daarna kregen de christendemocraten weer de burgemeestersstoel in handen voor één legislatuur, met de burgemeesters Lieven Lenaerts en Jef Foubert. In 2001 werden zij opgevolgd door socialistische burgemeesters (Freddy Willockx en Christel Geerts). De huidige burgemeester is de Vlaams-nationalist Lieven Dehandschutter (N-VA). Hij vervult deze positie sinds 2013.

College van burgemeester en schepenen

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur.
(*) 1976: SNEL (1,88%) / 1982: GEMBEL (1,9%), SNEL (0,6%) / 1988: SN2000 (2,26%), KP-SAP (0,31%), LVP (0,27%) / 1994: W.O.W. (2,45%), ROSSEM (0,75%), SAMEN (0,74%), B.E.B./BEB-n (0,56%), SINT (0,42%) / 2000: Vivant (1,83%) / 2006: B.E.B./BEB-n (0,82%) / 2012: SNAB (1,87%), S²nb Transp. (1,08%), FOERT (0,68%) / 2018: Be.One (1,6%)

De zetels van de kartels bij de verkiezingen van 2006 en 2012 zijn telkens weergegeven door één kleur. Voor het kartel sp.a-spirit-Groen! (2006) en sp.a-Groen (2012) is dit de rode kleur van de socialisten, bij het kartel CD&V+N-VA in 2006 is dit de oranje kleur van de christendemocraten.

Christendom

Rooms-Katholieke Kerk

Sint-Niklaas is de hoofdstad van het katholieke dekenaat met dezelfde naam in het Bisdom Gent. Het dekenaat omvat vier parochies: Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht, Hamme/Waasmunster, Sint-Gillis-Waas/Stekene en Sint-Niklaas/Temse. Deze laatste beslaat de volledige gemeenten Sint-Niklaas en Temse. De hoofdkerk is gewijd aan de patroonheilige van de stad, Nicolaas van Myra, waar een deel van zijn relieken worden bewaard. De parochie in Sint-Niklaas neemt vanaf 2020 de naam de Heilige Nicolaas van Myra aan.

De groei van de parochies kende in de 19e eeuw een hoogtepunt, waardoor er op een paar decennia veel nieuwe parochies werden opgericht. In september 2016 fuseerden zij terug tot één parochie voor de gehele stad. Eveneens in 2016 werden verschillende Wase dekenaten bij elkaar gevoegd en onder het dekenaat Sint-Niklaas geplaatst. Het ging hierbij om de dekenaten Beveren, Hamme, Sint-Gillis-Waas en Temse. Daarvoor omvatte het dekenaat Sint-Niklaas alleen de gelijknamige gemeente. Op 1 januari 2025 is de parochie Temse/Kruibeke opgeheven, waardoor de gemeente Temse bij de parochie Sint-Niklaas werd gevoegd.

In Sint-Niklaas zijn er tal van bekende katholieke geestelijken actief geweest of geboren. Tot de bekendste behoren Kardinaal Joos, Monseigneur Stillemans, Kanunnik Janssens, kanunnik Hendrik Claeys, kanunnik Amaat Joos en kanunnik Vercruyssen. De huidige pastoor-deken is Raf Vermeulen, die in 2014 kanunnik Albert Van De Kerkhoven opvolgde.

Naast de parochies zijn er tot voor kort een tiental grote kloosters in de stad gevestigd die van belang waren voor de geestelijke ziekenzorg, ouderenzorg en onderwijs. Sinds recent worden ook de kloosters gesloten waardoor de minderbroeders, arme klaren, zwartzusters en karmelietessen recent het dekenaat hebben verlaten. Ook het klein-seminarie was van groot belang voor de ontwikkeling van de stedelijke bevolking.

Islam

Daarnaast kent de stad ook sinds vorige eeuw een groeiende moslimbevolking. In 2016 werd berekend dat 9,8% van de bevolking moslim is. Dit is hoger dan het Belgisch gemiddelde van 7%. Drie jaar later was dit gestegen naar 12,1%. In totaal zijn er vijf moskeeën te vinden in de stad.

Vrijzinnig humanisme

De vrijzinnige gemeenschap is atheïstisch en uitgesproken seculier van aard, en is in Sint-Niklaas sterk vertegenwoordigd, enerzijds door middel van het HuisvandeMens aan het Stationsplein, dat de morele dienstverlening verzorgt, anderzijds door verschillende verenigingen.

Vrijzinnig-humanistische en morele consulenten verzorgen gesprekken in het AZ Nikolaas, in woonzorgcentra en in de penitentiaire instelling te Beveren.

Spotnamen

De bijnamen van de Sint-Niklazenaren zijn oliezeikers, rapenbraders of blauwselmannen. De herkomst van oliezeikers is te wijten aan de vele olieslagerijen die in de stad te vinden waren. Van oudsher lachten inwoners van Temse met deze bijnaam, waarna de Sint-Niklazenaren hen antwoordden: Olie drijft boven. De naam rapenbraders is te verklaren door de aanwezigheid van een raap, een traditioneel Waas gewas, in het stadswapen.

Ballonstad

Zie ook: Vredefeesten

Sint-Niklaas heeft een sterke historische band met luchtballons. De eerste, weliswaar onbemande, vlucht met een luchtballon in de stad vond plaats op 15 april 1784. De zelfgemaakte ballon van Joannes van Goethem steeg op vanuit de Houtbriel en landde in de Nieuwstraat. De eerste bemande vlucht vond plaats op 3 maart 1845. Een zekere Kersch steeg toen op vanuit de speelplaats van het Sint-Jozef-Klein-Seminarie.

Vanaf 1873 werden luchtballons een onderdeel van de zomerkermis. De Fransman Jean-Baptiste Glorieux steeg met zijn ballon L'Hirondelle op vanop de Grote Markt en deed luchtacrobatie aan een trapeze die onder de mand hing. De stunt was zo een groot succes bij het publiek dat de stad ervoor zorgde dat ook de komende jaren een dergelijk spektakel zou kunnen plaatsvinden. In 1874 en 1875 was het de beurt aan Camille Dartois, met zijn nog grotere ballon Géant. Hij nam ook mensen mee en liet de ballon stijgen tot 100 meter hoogte aan een touw. In 1878 werden ballons achterwege gelaten vanwege de grote kosten voor de inhuldiging van het stadhuis. Van 1891 tot 1914 was de luchtballon een vast onderdeel van de kermis, vaak gecombineerd met spectaculaire stunts. In 1911 liet de Aëro-Club van Sint-Nikolaas hun eigen ballon Waaslander op de eerste keer op. In 1913 was het de beurt aan hun tweede ballon, Waaslander II.

Na de beide wereldoorlogen kreeg de ballonhappening een nieuw leven. In het eerste weekend van september 1948 werden voor het eerst Bevrijdingsfeesten georganiseerd, met een landingswedstrijd voor gasballons. De eerste heteluchtballons verschenen in 1970. Drie jaar later kreeg het evenement de naam Vredefeesten. De komende jaren groeide de happening verder met de inclusie van onder andere miniballons en special-shapes. De Vredefeesten zijn intussen uitgegroeid tot een heuse traditie, die opvalt door de ongebruikelijke opstijgplaats midden in de stad.

Dialect

Zie Sint-Niklaas (dialect) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In Sint-Niklaas wordt een dialect gesproken, het Sinnekloases. Het is een Waaslands dialect, dus behoort het tot de overgang van Oost-Vlaams naar Brabants. In 2017 werd een woordenboek uitgebracht met 2790 woorden. Hedendaagse toepassingen van de streektaal kan men vinden in de parkeergarage onder de Grote Markt en in de fietsenstalling op het Stationsplein. Deze zijn ingedeeld in zones die worden aangeduid met een typisch dialect woord.

In de deelgemeente Nieuwkerken-Waas spreken de mensen dan weer een ander dialect, het Niekaarks. Deze twee dialecten zijn nauw met elkaar en met de andere dialecten van het Waasland verwant.

Evenementen

Media

• TV Oost, de regionale televisiezender van het oosten van Oost-Vlaanderen, is gevestigd aan het Stationsplein
• De stad telt diverse lokale radiozenders waaronder Radio Land Van Waas (RLVW) en Goldies Radio

Zie ook: Lijst van lokale omroepen Oost-Vlaanderen

Streekproducten

• Bier
  • Bieken
  • Dubbel Klok
  • Prinsesken
  • Santa Bee
  • Tripel Klok
  • Waase Wolf
  • Waaslander
• Den Ouden Advokaat: Een merk van advocaat en advocaatgerelateerde producten
• Guylian: Een internationaal bekend merk van chocoladeproducten met fabriek in Sint-Niklaas
• Reynaertgebak: Een gebak vernoemd naar de vos uit de fabel Van den vos Reynaerde
• Het Blauw van Sint-Niklaas: een konijnenras

Wegennet

De belangrijkste verkeersader van Sint-Niklaas is de E17, die de stad verbindt met Antwerpen en Gent. Rond de stad loopt de ringweg R42. Deze weg is onderbroken in het zuiden en westen waardoor het geen volledige ring vormt. Anno 2016 zijn er wel plannen om het oostelijk uiteinde van de ring te verbinden met de E17. Dit moet de verkeersdrukte op de N70 verlichten.

De belangrijkste wegen in en rond Sint-Niklaas zijn:

• : richting Antwerpen en richting Gent / Rijsel
• : richting Mechelen; aansluiting met
• : richting Dendermonde / Aalst
• : richting Antwerpen en richting Lokeren / Gent
• : richting Hulst; aansluiting met
• : richting Waasmunster en Grembergen
• N451: richting Doel

Openbaar vervoer

Trein

Het grootste en belangrijkste spoorwegstation van de stad is station Sint-Niklaas. Anno 2023 heeft het station op een weekdag een kleine 8.000 opgestapte reizigers en is daarmee het op zeventien na drukste spoorwegstation van België. Het station ligt aan spoorlijn 54 (Sint-Niklaas-Mechelen) en aan spoorlijn 59(Antwerpen-Gent). Vanuit het station zijn er rechtstreekse verbindingen naar Antwerpen-Centraal, Brugge, Brussel-Zuid, Dendermonde, De Panne, Doornik, Gent-Sint-Pieters, Kortrijk, Leuven, Lille-Flandres, Mechelen en Oostende.

Vroeger liep lijn 54 door naar het noorden tot Terneuzen maar dit stuk werd voor reizigersverkeer buiten gebruik gesteld in 1952. De stad had tot 1957 ook een rechtstreekse verbinding met Dendermonde via Waasmunster en Hamme door spoorlijn 56.

Dit zijn alle huidige en voormalige (cursief) treinstations op het grondgebied Sint-Niklaas:

• Station Belsele
• Station Belsele-Dorp
• Station Eigenlo
• Station Nieuwkerken-Waas
• Station Sinaai
• Station Sint-Niklaas
• Station Sint-Niklaas-Oost (goederenstation)
• Station Sint-Niklaas-West
• Station Valk
• Station Westakkers

Bus

Sint-Niklaas heeft een uitgebreid busnetwerk van De Lijn waaronder ook de lijn van de Sint-Niklase stadsbus valt. Het belangrijkste busstation van de stad bevindt zich naast het station op het Stationsplein. Hier stoppen alle bussen die de stad aandoen. Twee andere belangrijke knooppunten zijn de bushaltes aan de Grote Markt en het Waasland Shopping Center.

Fiets

Op het grondgebied van Sint-Niklaas lopen er verschillende fietssnelwegen. Fietssnelweg F4 gaat van Antwerpen naar Gent via de stad en loopt grotendeels parallel met spoorlijn 59. F411 (Sint-Niklaas-Nederlandse grens) vertrekt vanaf het station en loopt langs de route van de opgebroken spoorlijn 54. Verder zijn er ook nog F18 (Sint-Niklaas-Mechelen) en F43 (Aalst-Dendermonde-Sint-Niklaas). Deze zijn anno 2024 nog niet aangelegd op het grondgebied van de stad.

Onderwijs

De stad vervult een functie als regionaal centrum als het op onderwijs aankomt. De verhouding tussen het aantal leerlingen in Sint-Niklase kleuterscholen en het aantal leerlingen dat kleuteronderwijs volgt die in de stad zelf wonen was in 2020 106,2%. Dit wil dus zeggen dat er iets meer kinderen in Sint-Niklaas naar de kleuterschool gaan dan er wonen. Voor het lager onderwijs is dit 103,4%. Voor het middelbaar onderwijs ligt echter veel cijfer hoger, namelijk 191,4%. Deze statistieken tonen aan dat er een grote aantrekkingskracht uitgaat van Sint-Niklase scholen ten opzichte van de omringende gemeenten, zeker wat het middelbaar onderwijs betreft.

Sint-Niklaas telt vele scholen. Anno 2021 zijn er 35 kleuter- en basisscholen, waaronder verschillende scholen voor buitengewoon onderwijs. Tevens zijn er verschillende middelbare scholen, kunst- en avondonderwijs aanwezig:

Gezondheidszorg

De gezondheidszorg in Sint-Niklaas is ontstaan in de 19de eeuw, en kent een opsplitsing in psychiatrische geneeskunde en algemene heelkunde.

In de 20e eeuw bestond er een katholiek en stedelijk algemeen ziekenhuis (stadskliniek), naast twee psychiatrische katholieke instituten. Het AZ Maria Middelares, gesticht door de Liefdeszusters van de Verrezen Zaligmaker en wat reeds een fusie was van verschillende privéziekenhuizen, bleef zelfstandig tot 2007., De zusters bewoonden het Moelandkasteel, gekend als Sint-Antoonklooster-rusthuis, een residentie van jonkheer de Schoutheete.

AZ Waasland (waaronder de stadskliniek viel) en AZ Maria Middelares fuseerden in 2007 tot AZ Nikolaas. In 2022 fuseerde AZ Nikolaas met AZ Lokeren tot Vitaz. Naast een campus in de stad zijn er ook nog vijf campussen in verschillende omringende Wase gemeenten (Beveren, Hamme, Lokeren, Sint-Gillis-Waas en Temse).

Hulpverleningszone

De maatschappelijke zetel van de Hulpverleningszone Waasland, inclusief de Wase zoneraad en zonecollege zijn gevestigd in Sint-Niklaas. De gebouwen in de Nijverheidsstraat behoorden voorheen toe aan de textielfabriek Verbreyt Gebroeders. Onder de hulpverleningszone valt de brandweer- en ambulanceposten van Beveren, Kieldrecht, Kruibeke, Melsele, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster. Er werken ruim 550 medewerkers ten behoeven van de bescherming van meer dan 219.000 Waaslanders.

Economische geschiedenis

Oorspronkelijk was Sint-Niklaas een landbouwgemeenschap. Al snel vonden ambachtslieden hun plaats in de stad en ook voor handelaars was het ideaal gelegen doordat het op een kruising van verschillende wegen lag. De donderdagse markt op de Grote Markt speelde een belangrijke rol in de verkoop van de verschillende goederen, geproduceerd in de streek. In de achttiende eeuw begon de stad te industrialiseren. Vooral de textielnijverheid maakte gebruik van de nieuwe kansen. De producten maakten gebruik van de markt om hun producten aan de man te brengen.

Ten tijde van de Franse overheersing was Sint-Niklaas na Gent de belangrijke Oost-Vlaamse stad van de textielnijverheid. In de Nederlandse tijd bleef deze positie gehandhaafd door de betere toegang tot de Nederlandse koloniën. De Belgische onafhankelijkheid was in verschillende opzichten een negatieve evolutie. De aanwezige bedrijven hadden geen toegang meer tot koloniën, ondernemers zoals Charles Louis de Maere verplaatsen hun activiteiten elders, en de koopkracht van de burgers ging er op achteruit. Dit zorgde voor een grote crisis in de textielsector en een bijhorende hoge werkloosheid. De crisis kwam tot een einde in 1834 door een geslaagd economisch beleid van de regering. Er ontstonden zelfs nieuwe fabrieken. Deze periode was van korte duur want in 1838-1839 brak een nieuwe crisis aan door de problemen bij Banque de Belgique. Deze zorgde uiteindelijk voor een heroriëntering van vele weverijen naar de wolnijverheid in plaats van katoen. De tweede helft van de 19e eeuw zorgde voor een verdere bloeiperiode. Sint-Niklaas was gunstig gelegen, onder andere door de verschillende spoorlijnen, en trok investeringen aan. In 1887 waren er 41 textielfabrieken, waarvan 34 voor katoen en wol. Op het einde van de 19e eeuw kwam voor de breigoedsector op door het ontstaan van de vlakbreimachine. De Eerste Wereldoorlog, de crisis van de jaren dertig en de Tweede Wereldoorlog betekenden crisisperiodes maar de economie herstelde zich steeds.

Vanaf de jaren zestig begon zich een definitieve kentering voor te doen. De oude fabrieken in het centrum verplaatsten zich naar de industrieterreinen aan de rand van de stad. De leegtes die zij lieten werden ingevuld met woningen. Ook het koopcentrum ontstond in die tijd. Het overgrote merendeel van de fabrieken is in de loop van de 20e eeuw ten onder gegaan door buitenlandse concurrentie.

Bedrijven

In 2019 telde Sint-Niklaas in totaal 5.732 ondernemingen. Enkele bekende hiervan zijn:

• AC vastgoed Sint-Niklaas

Industrieterreinen

Sint-Niklaas telt verschillende bedrijventerreinen op haar grondgebied:

De verschillende bedrijven binnen de industrieparken verenigen zich binnen Bepasin Sint-Niklaas. De stad heeft een samenwerkingsovereenskomt met Bepasin afgesloten om het ondernemersklimaat binnen de Sint-Niklase bedrijvenparken te stimuleren.

Toerisme

Het infopunt van de dienst toerisme bevindt zich in de Cipierage. Ook Toerisme Waasland heeft zijn hoofdzetel in Sint-Niklaas, aan het provinciaal domein De Ster.

Het toerisme in Sint-Niklaas neemt de laatste jaren toe. In 2007 was er sprake van 32.000 overnachtingen, in 2015 66.000 overnachtingen en twee jaar later was dit volgens de Federale Overheidsdienst Economie reeds 90.000 overnachtingen. Toerisme Vlaanderen noteerde in datzelfde jaar zelfs 102.059 overnachtingen, een stijging met 18% in vergelijking met 2015. Hiermee komt Sint-Niklaas op de tweede plaats te staan in de provincie Oost-Vlaanderen, na Gent. Het aantal aankomsten ligt echter wel lager maar dit duidt op een langere verblijfsduur. In 2017 waren dit er 46.326. Dit is een stijging van 16,5% in vergelijking met 2015. Hiermee staat de stad op de derde plaats in de provincie, na Gent én Aalst.

De redenen waarom er in Sint-Niklaas overnacht wordt, zijn divers. In 2015 was er vooral sprake van professionele of functionele redenen. Zo spelen de nabijheid van de Waaslandhaven en de soms problematische bereikbaarheid van Antwerpen en Gent een rol. Bovendien ligt de prijs voor een kamer vaak ook lager dan in die steden. Maar daarnaast spelen ook puur toeristische motieven. Zo is trekt het ruime aanbod aan art-decobezoekers, net als de tentoonstelling van de bloemsierkunstenaar Daniël Ost.

Historische tuinen

• Kasteeltuin van het Paddeschoothof, Sint-Niklaas.
• Het Romain De Vidtspark met Kasteel Walburg, een waterburcht
• Kasteeltuin met arboretum Janssen, thans Mercatorpark
• Voormalige kasteeltuin Pierre Vermeire-Magis, thans rusthuis de Plataan.
• Voormalige kasteeltuin van François Bellemans-Van Heck, Sinaai.
• Voormalige kloostertuin Sint-Antoniusgesticht, Vitaz.
• Het Casinopark, Sint-Niklaas.
• Arboretum van het Groenhof, Belsele
• Omwalde kloostertuin van de Oratorianenconvent, Dekenij
• historische kleiputten en groenzone, Scheerders-Van Kerchove.

Natuurgebieden

• De Bezenkoek, een bosgebied in Belsele en Sinaai
• De Fondatie van Boudelo, een natuurgebied aan de Stekense Vaart
• Het Puitvoetbos, een bosgebied ten zuiden van het stadscentrum. Het werd einde jaren '30 van de 20e eeuw aangekocht ten behoeve van de jeugdbeweging. In de loop der jaren bleef het bos, dat ingeklemd tussen stadsrand en bedrijventerrein kwam te liggen, gevrijwaard van verkaveling. In 1992 werd besloten om het uit te breiden tot 52 ha, als groene buffer.
• Recreatiedomein De Ster
• Verschillende, voor het Waasland typerende, bolle akkergebieden

Voetbal

De stad kent een rijke maar bewogen geschiedenis in het voetbal. Begin jaren 20 sloten zowel Sint-Niklase SK als Excelsior AC Sint-Niklaas zich aan bij de Belgische voetbalbond. SK zou 71 jaar lang in het nationaal voetbal actief blijven en zelfs drie seizoenen in de hoogste afdeling spelen. Ook Excelsior speelde anderhalf seizoen nationaal, maar fusioneerde in 1989 met Sint-Niklase, dat op zijn beurt in 2000 verdween in een fusie met KSC Lokeren. De stad verloor zo zijn succesvolste club. Daarop verhuisde KFC Red Star Haasdonk, uit het nabijgelegen Haasdonk naar Sint-Niklaas om er als Red Star Waasland te spelen, tot die club in 2010 terugkeerde naar Beveren toen daar KSK Beveren verdween. Ondertussen was in de jaren 90 in deelgemeente Nieuwkerken-Waas een nieuwe club ontstaan die snel opklom in de hiërarchie, in 2003 werd herdoopt in FCN Sint-Niklaas en na het vertrek van RS Waasland nam deze club de plaats in als eerste club van de stad in 2010. Men liet de naam wijzigen in Sportkring Sint-Niklaas, als verwijzing naar de tien jaar eerder verdwenen glorieclub van de stad.

Los hiervan speelde in de 20ste eeuw in de stad ook KFC Gerda Sint-Niklaas, dat eveneens drie jaar nationaal voetbal speelde; maar ook deze club verdween in 2002. Deze club werd heropgericht als SK Gerda Sint-Niklaas (later FC Gerda Waasland). Andere clubs als VK White-Boys Sint-Niklaas speelden altijd provinciaal.

In het damesvoetbal is GFA Sinaai het paradepaardje. Dit team speelde van 1993 tot 2014 in de eerste klasse en won liefst drie jaar op rij de Beker van België (2009-2010-2011). Bovendien was de ploeg ook nog drie keer finalist (1997-2001-2013). Tegenwoordig speelt de club in Tweede klasse.

De belangrijkste voetbalstadions van de stad zijn Puyenbekestadion met 6.000 plaatsen, Stedelijk Sportcentrum Meesterstraat met 3.000 plaatsen en het Robert Waterschootstadion met 1.500 plaatsen.

Wielersport

Op het vlak van wielersport is Sint-Niklaas vooral bekend als startplaats van de Ronde van Vlaanderen. De wielerklassieker startte van 1977 tot en met 1997 vanaf de Grote Markt. Dan verloor het haar positie aan Brugge. De stad was ook etappeplaats in de Ronde van Frankrijk van 1973 als aankomstplaats voor rit 1 B, als start- en aankomstplaats van rit 2 A (een ploegentijdrit) en als startplaats voor rit 2 B.

Sinds 2010 vindt er op de Grote Markt een natourcriterium plaats. Op het recreatiepark De Ster wordt al verschillende jaren een veldrit georganiseerd.

Zwemsport

Het Sinbad is het stedelijk zwembad van Sint-Niklaas. Het bad, het eerste openbare zwembad, is gebouwd naar een ontwerp van architect Willy Valcke, werd plechtig ingehuldigd door koning Boudewijn. Het heeft een 25 meterbad, een instructiebad en een peuterbad. Het complex is van 2003 tot 2006 en in 2011 gerenoveerd. In 2024 moet er een nieuw zwembad openen: De Watermolen, vernoemd naar de Watermolenwijk waarin het zal liggen.

Andere sporten

• In het volleybal was sporthal De Witte Molen jarenlang thuishaven voor een internationaal volleybaltoernooi, het Flanders Volley Gala. Dit evenement wordt sinds 2009 niet meer georganiseerd.
• Sint-Niklaas heeft ook een basketbalploeg, de Koninklijke Sint-Niklase Condors, die in de Tweede klasse van de herenbasketbalcompetitie speelt.
• In het korfbal speelt Vos Reinaert KC in Derde klasse.
• WZK, de waterpoloploeg van Sint-Niklaas in Eerste klasse
• AC Waasland, een atletiekploeg naast het Ster in het Gerard Bontinck-stadion. 2de hoogste afdeling bij de vrouwen.