Socius vzw' is het door de Vlaamse Gemeenschap erkende steunpunt voor sociaal-cultureel werk in Vlaanderen. De organisatie ondersteunt sociaal-culturele organisaties en professionals via praktijkondersteuning, praktijkontwikkeling, beeldvorming & promotie en platform.
Geschiedenis
Sinds 2000 kent de ondersteuning van de sector van het sociaal-cultureel volwassenenwerk een tweeledige structuur. De Beleidsnota Cultuur 1999-2004 van toenmalig minister van Cultuur Bert Anciaux stipuleerde dat de overheid in de toekomst het culturele landschap wilde versterken door de oprichting van nieuwe steunpunten of door de heroriëntering van reeds bestaande ondersteuningscentra.
Met het oog op de realisatie van deze beleidskeuze voor de sector van het sociaal-cultureel werk, werd het Vlaams Centrum voor Volksontwikkelingswerk (VCVO) omgebouwd tot Socius, steunpunt voor sociaal-cultureel volwassenenwerk (vanaf 2021: steunpunt sociaal-cultureel werk). Het VCVO werd eerder in 1985 opgericht als pluralistisch antwoord op de kritiek dat de toenmalige inhoudelijke ondersteuning van het werkveld door de verzuilde koepelorganisaties te veel achterwege bleef.
Tegelijkertijd werd begin 2000 de Federatie van Organisaties voor Volksontwikkelingswerk (FOV) opgericht (vanaf 2018: De Federatie), een belangenorganisatie die alle erkende en gesubsidieerde organisaties voor sociaal-cultureel volwassenenwerk groepeert.
Als autonoom en pluralistisch steunpunt staat Socius tussen het werkveld en de Vlaamse Gemeenschap met wie het een beheersovereenkomst afsluit. Op basis daarvan ontvangt het steunpunt een jaarlijkse subsidie van het Departement, Cultuur, Jeugd en Media.
Missie
Socius heeft als missie: "Socius staat voor een dynamische civiele samenleving in een solide democratie. Daarom versterken we sociaal-culturele organisaties en praktijken waar burgers bijdragen aan een inclusieve, solidaire, duurzame en democratische samenleving."
Werking
De beheersovereenkomst met de Vlaamse Gemeenschap vermeldt 4 kerntaken waarrond Socius een werking ontplooit:
praktijkondersteuning: organiseren van vorming, verbeteren van vaardigheden, inspelen op maatschappelijke veranderingen, verlenen van advies
praktijkontwikkeling: het delen van inzichten en inspiratie met het werkveld, beleidsactoren, onderzoeks- en onderwijsinstellingen op basis van basis van onderzoek, ontwikkeltrajecten, kennis en ervaringen uit binnen- en buitenland
beeldvorming en promotie: ontplooien van initiatieven die aantonen wat sociaal-cultureel werk en de civiele ruimte betekenen voor onze samenleving
platform: het creëren van ontmoetingsplekken om ideeën uit te wisselen en te inspireren
Het steunpunt vertrekt hierbij vanuit de noden en ambities van het werkveld, maar neemt ook een actieve rol op als inspirator en vernieuwer.
Doelgroepen
De werking van Socius richt zich naar beroepskrachten en bestuursvrijwilligers van landelijke en regionale sociaal-culturele volwassenenorganisaties en naar overheden en organisaties die burgerinitiatieven willen ondersteunen en laten groeien.
Daarnaast zoekt het steunpunt ook verbinding met een bredere groep van organisaties en actoren die belangrijk zijn voor het sociaal-cultureel werk. Dat gaat om partners binnen de Vlaamse overheid, opleidingsverstrekkers en onderzoeks- en kennisinstellingen. Verder zoekt Socius ook aansluiting bij bovenbouwactoren in cultuur, belangenbehartigers, het sociaal werk en het bredere middenveld.
Tot slot houdt het steunpunt contact met nationale agentschappen voor Europese subsidieprogramma’s en met Europese en internationale spelers uit het middenveld.
Kennisknooppunt
Om de sector van het sociaal-cultureel werk in Vlaanderen te versterken deelt Socius zijn expertise en kennis met diverse actoren binnen en buiten het sociaal-cultureel werk, waaronder de onderzoeksgemeenschap, de opleidingswereld, beleidsmakers, internationale actoren en partners in de bovenbouw.
Publicaties & onderzoek
Socius ontwikkelt verschillende praktijkgerichte instrumenten ter ondersteuning van organisaties en professionals in de sector van het sociaal-cultureel volwassenenwerk. De meeste van deze instrumenten ontsluit het steunpunt via een online kennisomgeving op zijn site.
Daarnaast verzorgt Socius tal van publicaties en onderzoeken. In de beleidsperiode 2021-2025 verschenen zo onder meer:
Publicaties
Burgers in beweging (2025): toont de kracht van civiel sociaal-cultureel werk en bevat cijfers en heldere blik op de sector en getuigenissen van deelnemers, professionals en vrijwilligers.
Verenigingsdemocratie - samen doen (2023): reikt verschillende inzichten en denkkaders aan waarmee organisaties aan de slag kunnen om vrijwilligers, leden, bestuur en professionals te betrekken bij het vorm en richting geven aan hun werking.
Publiek gaan! (2022): brengt politiserend handelen als deel van het DNA van het sociaal werk op begrip en reikt een handelingskader aan.
Gemeen.d (2018): laat deskundigen aan het woord om 8 concepten (inclusie, duurzaamheid, burgerschap ...) uit het decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk van 2017 te verduidelijken.
Onderzoek
Voortgang in het sociaal-cultureel volwassenenwerk (2025): hoe streven sociaal-culturele volwassenenorganisaties hun missie na en realiseren ze hun doelstellingen, welke tussentijdse resultaten boeken ze en hoe spelen ze in op een aantal actuele uitdagingen waarvoor de sector staat?
De civiele ruimte vrijwaren voor een vitale democratie (2025): op basis van interviews, groepsgesprekken en literatuuronderzoek beschrijft een consortium van onderzoekers zeven types van ingrepen in de civiele ruimte: van juridische en financiële druk tot negatieve framing en bureaucratische ingrepen.
Het civiel sociaal-cultureel werkveld – een landschapstekening (2024): de landschapstekening voor het civiel sociaal-cultureel werk schetst een beeld van de plaats in onze samenleving waar burgers samen komen, gemeenschappen vormen en stappen zetten naar anders en beter.
Stromen in de civiele samenleving (2022): een analyse van alle goedgekeurde subsidieaanvragen sociaal-cultureel volwassenenwerk voor de beleidsperiode 2021-2025.
↑Katrien Boone, Timmy Boutsen, Joris De Corte, Fred Dhont, Koen Hermans, Elke Plovie, Peter Raeymaeckers, Steven Rommel, Bart Van Bouchaute en Nele Vanderhulst(2022).Publiek gaan! - Politiserend handelen in het sociaal werk. Garant uitgeverij.
↑Joachim Ben Yakoub, Johan Braeckman, Koen Lemmens, Patrick Loobuyck, Magda Michielsens, Stijn Oosterlynck, Erik Paredis, Gie Van den Eeckhaut en Sami Zemni(2018).Gemeen.d. Socius vzw.
