Onder weglopen verstaat men in de volksmond het zonder toestemming verlaten van het ouderlijk huis of de wettelijke voogd, door een minderjarige of door een ander die geacht wordt niet op zichzelf te kunnen wonen.
De meeste kinderen hebben weleens (in een ruzie of boze bui) gedreigd met weglopen. Sommigen hiervan hebben dit zelfs uitgevoerd. Meestal loopt dit met een sisser af: het kind krijgt spijt en keert zelf na korte tijd terug, of wordt teruggebracht of overtuigd terug te keren door familie of vrienden. Het weglopen is in deze gevallen meestal in een opwelling geschied en naar aanleiding van ruzies over bijvoorbeeld kleren, uitgaan, een vriendje dat de ouders afkeuren etc.
In sommige gevallen neemt het weglopen ernstiger vormen aan. Het gebeurt bijvoorbeeld vaker achter elkaar, of het kind blijft langer dan enkele uren achter elkaar weg. Soms heeft het kind onderdak gevonden bij familie of vrienden, maar sommige kinderen gaan ook zwerven. Wanneer een kind langere tijd geen vaste verblijfplaats heeft kan dit leiden tot jeugddakloosheid en wordt het kind een zwerfkind. Voor dit soort ernstige gevallen van weglopen zijn ook meestal ernstiger oorzaken aan te wijzen, zoals:
Voordat het tot weglopen komt, hebben dergelijke kinderen meestal al problemen op school en de meeste ouders hebben gedaan wat redelijkerwijs mogelijk was.
Kinderen fantaseren nogal eens over weglopen naar bijvoorbeeld een warm land om een avontuurlijk zwerversbestaan op te bouwen. De werkelijkheid is echter anders. Een kind dat gaat zwerven en niet wordt teruggevonden, eindigt meestal als zwerfkind op straat in een stad. Het kind gaat niet naar school en dreigen bovendien gevaren als onderkoeling, mishandeling, seksueel misbruik, gezondheidsproblemen, criminaliteit, uitbuiting, drugsverslaving etc. In de 'jungle' van de straat staan (zwerf)kinderen meestal onderaan de 'voedselketen'. Het is dus van groot belang dat weggelopen kinderen niet aan het zwerven slaan.
Wanneer een kind terugkeert bestaat de kans dat de instelling, ouder of voogd boos reageert en het kind na terugkomst straft. Om deze reden proberen politie en officiële hulpinstanties vaak eerst te onderzoeken waarom het kind precies is weggelopen.
Meisjes lopen twee keer zo vaak weg als jongens. Daarnaast verschilt de manier van weglopen: vriendinnen kiezen er vaker voor om samen weg te gaan, terwijl jongens doorgaans individueel weg lopen.
Wanneer kinderen weglopen proberen ouders ze meestal eerst zelf terug te vinden bij bijvoorbeeld familie, vrienden of plaatsen in de stad. Wanneer dit niets uithaalt schakelen de meeste mensen de politie in. Deze zal trachten uit te zoeken waar het kind is of verblijft, en of het terug naar de ouders kan of wil. De situatie moet worden onderzocht, maar de oorzaak kan bij meerdere factoren liggen en soms zelfs buiten de invloed van de ouders. Wanneer het kind niet naar de ouders terug wil wordt vaak jeugdhulpverlening ingeschakeld om te onderzoeken waarom het kind niet terug wil en hoe het kind toch een gezonde leefomgeving kan worden geboden.
Zoals eerder vermeld is het uitermate belangrijk dat een weggelopen kind vooral niet gaat zwerven en dat het, als al op straat leeft, daar zo snel mogelijk wordt weggehaald. Jeugdhulporganisaties proberen kinderen die weglopen of proberen weg te lopen hierop te wijzen. In noodgevallen kunnen ze bij een officiële hulpinstantie terecht, die een tijdelijke slaapplaats regelt.
Weglopers zelf zijn in veel landen (waaronder Nederland) niet strafbaar. Daar waar dit wel het geval is worden zelden straffen uitgedeeld. Wie echter een wegloper onderdak verschaft is in de meeste landen wel strafbaar, dus ook goedbedoelende familie en vrienden. Wanneer een kind bij hen aanklopt kunnen zij het dan ook beter naar een officiële hulpinstantie brengen wanneer zij vermoeden of van mening zijn dat het thuis gevaarlijk voor het kind is.
Er wordt een veilig thuis melding aangemaakt door instanties en Politie. Slechts officiële hulpinstanties mogen weglopers in noodgevallen huisvesting verschaffen. Uiteraard kan dit slechts in echte noodgevallen, bijvoorbeeld mishandeling, verwaarlozing of misbruik. Zo niet, dan kan de politie het kind, ook tegen de wil, terugbrengen naar de instelling, ouders of voogd. Wanneer een kind tijdelijk bij een dergelijke officiële hulpinstantie verblijft, worden meestal de ouders of voogd ervan op de hoogte gesteld dat het kind daar is, uiteraard zonder vermelding van het adres.
Er zal vervolgens worden onderzocht naar een oplossing. Die kan bijvoorbeeld zijn:
Het komt echter in veel landen nog al te vaak voor dat weggelopen kinderen door de mazen van het net glippen en gaan zwerven. Daarbij laat ook vaak de opvang in met name weeshuizen door geldgebrek zeer te wensen over.
Zwerfkinderen zijn een groot en vaak onderschat probleem. In de Verenigde Staten werden in 2003 bijvoorbeeld 123.581 weggelopen kinderen door de politie gearresteerd. Dit is echter nog maar het topje van de ijsberg, want onofficiële schattingen gaan uit van tussen de 1,3 en 1,5 miljoen weglopers per jaar en 800.000 tot 1 miljoen zwerfkinderen. India heeft zelfs naar schatting 11 miljoen zwerfkinderen. De verdeling jongens/meisjes is in de meeste landen ruwweg 50-50.