Hitlers Zweites Buch

De editie van 1961

Hitlers zweites Buch (Hitlers tweede boek) is een tijdens zijn leven ongepubliceerd gebleven manuscript van Adolf Hitler, geschreven in 1928. Het is een concept voor een vervolg op Mein Kampf, waarin Hitler enkele nieuwe thema's aansnijdt.

Achtergrond

Die Südtiroler Frage und das Deutsche Bündnisproblem

De oorsprong van het zweites Buch is terug te voeren op een van de belangrijkste thema's in de aanloop naar de Rijksdagverkiezingen van 1928. In Zuid-Tirol, Oostenrijks gebied dat na de Eerste Wereldoorlog onder Italiaans bestuur was komen te staan, was de regering van Mussolini een beleid van gedwongen italianisering aan het doorvoeren tegen de wil van de Duitstalige meerderheid in. In 1926 werd de italianisering van Zuid-Tirol een van de hete hangijzers in het Duitse publieke debat. Met name in völkische kringen stond Zuid-Tirol symbool voor een sterk gevoel voor traditie, een uitgesproken etnische identiteit ("Volkstum"), vaderlandsliefde en een landelijke levensstijl.

Hitler nam echter scherp afstand van de Volkstumskämpfer en andere nationalisten. Om zijn afwijzing van Zuid-Tirol te rechtvaardigen, publiceerde hij fragmenten uit het concept van Mein Kampf in het pamflet "Die Südtiroler Frage und das Deutsche Bündnisproblem" (De Zuid-Tiroler kwestie en het Duitse bondgenotenprobleem). Daarin bestempelt hij de 200.000 Zuid-Tirolers tot een tamelijk marginale kwestie ("een fractie van het verloren menselijk materiaal") die alleen kon worden opgelost door een bondgenootschap met fascistisch Italië. In Hitlers ideeën over buitenlandse politiek moesten de verschillende groepen etnische Duitsers zich tijdens de opbouwfase onvoorwaardelijk onderwerpen en dienovereenkomstig offers brengen, zelfs tot het punt van volledige ontbinding en herhuisvesting.

In de aanloop naar de Rijksdagverkiezingen van 1928 meende de voorzitter van de Deutsche Volkspartei (DVP) Gustav Stresemann, tevens minister van Buitenlandse Zaken, dat een duidelijk (diplomatiek) standpunt tegen het italianiseringsbeleid stemmen zou opleveren. Deze mening werd gedeeld door alle politieke partijen met uitzondering van de NSDAP, en zij volgden Stresemanns voorbeeld door te proberen elkaar te overtroeven in het zo streng mogelijk veroordelen van de behandeling van de Zuid-Tirolers door de Italiaanse fascistische regering. Toen Hitler opnieuw publiekelijk verklaarde dat Duitsland Italië als bondgenoot nodig had en dat de Duitse regering daarom geen standpunt moest innemen over de kwestie Zuid-Tirol, werd hij wederom scherp veroordeeld door de andere partijen. Zelfs binnen de leiding van de NSDAP hadden velen moeite met Hitlers standpunt. Hitler weet de slechte verkiezingsresultaten van de NSDAP bij de Rijksdagverkiezingen van 1928 dan ook deels aan zijn mening over Zuid-Tirol en zijn ideeën over buitenlandse politiek. Hij wilde zijn standpunt daarom duidelijker maken met een tweede boek na Mein Kampf.

Manuscript

Het manuscript is 324 pagina's groot en werd volgens Josef Berg - procuratiehouder van de centrale NSDAP-uitgeverij Franz-Eher-Verlag [de] en de latere leider van de Reichsschrifttumskammer (een onderafdeling van de Reichskulturkammer) voor Beieren - door Hitler gedicteerd aan Max Amann, de uitgever-eigenaar van Franz Eher en medeoprichter van de NSDAP. Men vermoedt dat het tussen mei en juli 1928 werd geschreven. Het exemplaar, een eerste versie, overleefde de oorlog in de schuilkelder van de Franz-Eher-Verlag. De verblijfplaats van een ander exemplaar, dat zich naar verluidt in de Berghof (Obersalzberg) bevond, is onbekend.

Het manuscript is nooit persklaar gemaakt. Men vermoedt dat een van de redenen was dat men niet wilde dat het met het tweede deel van Mein Kampf zou concurreren, dat in 1928 matig verkocht werd. Daarnaast zou inmiddels een flinke herziening nodig zijn geweest vanwege het Young-plan, de dood van Stresemann (een belangrijke tegenstander in het manuscript), Hitlers connectie met de financier Alfred Hugenberg en de crisis van de laatste fase van de Weimarrepubliek. Bovendien zouden de tirades tegen burgerlijke politici niet gepast zijn geweest voor een binnenlandse politieke alliantie.

Toen de verkoop van Mein Kampf na de Rijksdagverkiezingen van 1930 weer toenam, besloot Hitler alsnog dat het zweites Buch te veel van de plannen voor zijn buitenlandbeleid onthulde. Op Hitlers bevel werd het manuscript vanaf 1935 in een schuilkelder bewaard; het werd daar in 1945 ontdekt door een Amerikaanse officier. De authenticiteit van het boek werd bevestigd door Josef Berg en Telford Taylor, een voormalig brigadegeneraal in het Amerikaanse leger en hoofdaanklager bij de Neurenbergse processen. In 1958 ontdekte Richard Bauer het manuscript in het National Archives and Records Administration. De historicus Gerhard L. Weinberg, die al enige tijd naar het document zocht, verifieerde de authenticiteit van het manuscript en publiceerde het in 1961 bij Deutsche Verlagsanstalt Stuttgart.

Inhoud

Lebensraum

In de eerste twee hoofdstukken legt Hitler uit waarom het veroveren van Lebensraum het centrale motief is van de nationaalsocialistische beweging. Uitgangspunt is de "strijd om het dagelijks brood" als fundament van de menselijke samenleving, waaruit het noodzakelijke evenwicht tussen bevolkingsomvang en de omvang van de leefruimte van een volk voortvloeit. Elke wanverhouding, zo betoogt hij, leidt tot de degeneratie en achteruitgang van een volk. Hij verheft de strijd om voldoende leefruimte tot een centraal, fundamenteel principe van de menselijke geschiedenis. Voor Hitler kan deze strijd alleen militair worden uitgevochten.

Als alternatieven voor de strijd om leefruimte noemt hij geboortebeperking en emigratie om de bevolking te verminderen, en het verhogen van de voedselproductie en export om voedsel te kunnen kopen. Hij verwerpt vervolgens al deze alternatieven. Hij wijst geboortebeperking en emigratie af als verzwakking van de natie. Hij acht het verhogen van de voedselproductie onvoldoende haalbaar. Hij wijst export af, met het argument dat dit zou leiden tot een intensievere concurrentie met andere landen en daarom alleen maar zou resulteren in dezelfde situatie waarin Duitsland zich in 1914 bevond. Hitler keert in latere hoofdstukken meerdere malen terug naar deze overwegingen.

Buitenlandse politiek

De volgende hoofdstukken behandelen de toekomstige nationaalsocialistische buitenlandse politiek, die in dienst staat van de strijd om Lebensraum. Net als in Mein Kampf benoemt Hitler in zijn tweede boek de Joden tot zijn eeuwige en gevaarlijkste vijanden én die van het Duitse volk, en schetst hij zijn politieke "stappenplan". Deze term is nooit door Hitler zelf gebruikt, maar werd geïntroduceerd door de historicus Andreas Hillgruber in zijn boek "Hitlers Strategie" (1965).

Dit plan bestond in Mein Kampf uit drie stappen. De eerste was de herziening van het Verdrag van Versailles en het aangaan van bondgenootschappen met fascistisch Italië en het Britse Rijk. In de tweede fase moesten Frankrijk en zijn eventuele bondgenoten in Centraal- en Oost-Europa, namelijk (Tsjechoslowakije, Polen, Roemenië en Joegoslavië), worden verslagen in opeenvolgende Blitzkrieg-oorlogen – in samenwerking met Italië en Groot-Brittannië. De derde en laatste fase was een oorlog teneinde de door Hitler als "Joods-bolsjewistisch" aangeduide Sovjet-Unie te vernietigen.

In het zweites Buch voegt Hitler hier een vierde stap aan toe. Waar hij de Sovjet-Unie in Mein Kampf nog als de belangrijkste internationale vijand zag, ziet hij dit weliswaar nog steeds zo op de middellange termijn, maar beschouwt hij uiteindelijk de VS als de gevaarlijkste tegenstander, waarmee het op de lange termijn onvermijdelijk tot een confrontatie zal moeten komen. Deze "Endkampf" zou rond 1980 gaan plaatsvinden.

Tussen 1924 en 1928 hadden Hitlers opvattingen over Amerika dus een ingrijpende verandering ondergaan. Waar in Mein Kampf de Verenigde Staten slechts af en toe minachtend werden genoemd, als een "raciaal verdorven" samenleving die haar ondergang tegemoet ging, worden de Verenigde Staten in het zweites Buch afgeschilderd als een dynamische, "raciaal succesvolle" samenleving, die eugenetica en rassenscheiding toepast en een voorbeeldig immigratiebeleid voert ten koste van "inferieure" immigranten uit Zuid- en Oost-Europa. De reden voor deze veranderde beoordeling tussen 1924 en 1928 is onbekend. Historici hebben erop gewezen dat Hitler notoir slecht geïnformeerd was over de wereld buiten Duitsland en ten tijde van het schrijven van Mein Kampf in 1924 waarschijnlijk zeer weinig wist over de VS. Naar eigen zeggen had hij zijn kennis van Amerika voornamelijk opgedaan uit de westernromans van Karl May. Dit lijkt in 1928 veranderd te zijn. Hitler moet gehoord hebben over de welvaart en industrialisatie in de VS, maar ook over de Immigration Act of 1924, de rassenscheiding en het feit dat verschillende staten bureaus voor eugenetica hadden en gedwongen sterilisatie toepasten bij zogenaamd geestelijk gehandicapten. Hitler uitte zijn bewondering voor dergelijke maatregelen en zijn wens was dat Duitsland een soortgelijk beleid op grotere schaal zou uitvoeren.

Van al zijn potentiële tegenstanders beschouwde Hitler de Verenigde Staten dus als de gevaarlijkste. De Engelsen daarentegen zag hij als een "Arisch broederras", dat een bondgenootschap met Duitsland zou aangaan in ruil voor het door Duitsland opgeven van diens maritieme en koloniale ambities. Frankrijk, zo meende hij, zou zichzelf verzwakken door vermenging met buitenlandse volkeren. Wat de Sovjet-Unie betreft beschouwde Hitler het Russische volk als Slavische "Untermenschen" die tot geen enkele intellectuele prestatie in staat waren, terwijl de regering van de Sovjet-Unie volgens hem bestond uit bloeddorstige maar incompetente Joodse revolutionairen. Hij beschreef de meerderheid van de Amerikanen echter als "Ariërs", ondanks dat ze geregeerd werden door een "Joodse plutocratie". Het was precies deze combinatie van "Arische macht" met "Joodse regering" die de VS in de ogen van Hitler zo gevaarlijk maakten.