Adam Kryński

Adam Antoni Kryński
Ilustracja
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

19 maja 1844
Łuków

Data i miejsce śmierci

10 grudnia 1932
Warszawa

Specjalność: językoznawca
Uczelnia

Uniwersytet Lwowski
Uniwersytet Warszawski

prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
Okres spraw.

1910–1914

Poprzednik

dr Józef Kallenbach

Następca

dr Jan Czekanowski p.o.

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Słownik języka polskiego
pod red. Adama Kryńskiego

Adam Antoni Kryński (ur. 19 maja 1844 w Łukowie, zm. 10 grudnia 1932 w Warszawie) – polski językoznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1915–1919 i Lwowskiego w latach 1908–1914. Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (1910-1914)

Życiorys

Kryński kształcił się w Warszawie w gimnazjum; od 1862 studiował w Szkole Głównej na wydziale matematyczno-fizycznym, potem na filologiczno-historycznym. Tytuł magistra uzyskał w 1869, po napisaniu rozprawy O dźwiękach nosowych w językach słowiańskich (druk. w 1870). W 1874 wyjechał do Lipska, gdzie kształcił się u G. Curtiusa i Leskiena. Z owego czasu pochodzą jego Listy z Niemiec, drukowane w Opiekunie domowym (1874–1875). W 1875 został członkiem komisji językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, a w 1889 – członkiem korespondentem Akademii. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum. Od 1871 do 1891 był nauczycielem języków starożytnych i obcych w gimnazjum II w Warszawie. Wykładowca języka polskiego na Uniwersytecie Latającym. W latach 1906–1907 wykładowca językoznawstwa Wydziału Humanistycznego Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie na którym był także dziekanem w 1907. W 1907 został profesorem na uniwersytecie lwowskim.

3 maja 1928 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 66-6-20/21).

Grób Adama Kryńskiego na Starych Powązkach

Prace

Kryński był również jednym z redaktorów Słownika języka polskiego i autorem licznych życiorysów językoznawców.

Poradnik językowy z roku 1921

W pracy autor wymienia różne błędy w posługiwaniu się językiem polskim i wskazuje na formy, których według niego należy używać. Zwraca też uwagę na wyrazy pochodzenia obcego. Nadmierne wpływy ze strony innych języków, w tym z języka niemieckiego, nie tylko w zakresie słownictwa, ale też gramatyki mogą prowadzić do utraty tożsamości narodowej. O ile starsze zapożyczenia przyczyniły się do wzbogacenia polskiego słownictwa, to przejmowanie zapożyczeń nowszych ma raczej negatywne skutki.

Kryński wymienia zapożyczenia, głównie latynizmy i galicyzmy, ale też rusycyzmy i anglicyzmy, które jego zdaniem należy zastąpić przez wyrazy rodzime. Krytykuje kalkowanie niemieckich zwrotów jak: Co pod tem (zamiast: przez to) rozumiesz? Czy łóżko jest zrobione (zamiast: posłane)? Jak ci idzie? (zamiast: Jak ci się powodzi?).

   Wybrane przykłady:

   fungować – być czymś, urzędować

   solucja – rozwiązanie

    sukces – powodzenie

    leader  – przywódca.