| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Profesor nauk biologicznych | |
| Specjalność: biologia ewolucyjna, paleontologia | |
| Alma Mater | |
| Doktorat |
1956 – geologia |
| Habilitacja |
1960 – geologia |
| Profesura |
1970 |
| Polska Akademia Nauk | |
| Status |
członek rzeczywisty |
| Funkcja Jednostka PAN |
Wiceprezes (1987–1989) |
| Praca naukowa | |
| Uczelnia |
Uniwersytet Warszawski |
| Wydział |
Geologii UW |
| Instytut | |
| Dyrektor | |
| Instytut |
Paleobiologii PAN |
| Okres spraw. |
1989–1991 |
| Odznaczenia | |

Adam Urbanek (ur. 15 kwietnia 1928 w Krośnie, zm. 3 czerwca 2014 w Warszawie) – polski biolog ewolucyjny, paleontolog, paleozoolog. Honorowy Przewodniczący Komitetu „Człowiek i Środowisko” Polskiej Akademii Nauk.
Pracował w Instytucie Paleobiologii PAN, był członkiem Komitetu Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN.
Urodził się w Krośnie jako syn kierownika ubezpieczalni społecznej i pielęgniarki. W 1941 ukończył okupacyjną szkołę powszechną. Edukację wznowił po zakończeniu bitwy o Krosno jesienią 1944. W 1946 zdał małą maturę i został laborantem w Pracowni Mikropaleontologicznej Instytutu Naftowego w Krośnie. W 1948 po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w liceum ogólnokształcącym o profilu matematyczno-fizycznym podjął studia z biologii na Uniwersytecie Jagiellońskim, które od 1949 kontynuował na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Trafił pod opiekę naukową Romana Kozłowskiego, badacza graptolitów. W 1951 został zastępcą asystenta w Zakładzie Paleozoologii, a w październiku 1952 obronił pracę magisterską poświęconą morfologii graptolitów. W 1955 podczas wizyty na Wszechzwiązkowej Akademii Nauk Rolniczych im. Lenina w Moskwie miał podczas spotkania z agrobiologiem Trofimem Łysenką przewodzić krytyce jego tez.
W 1956 lub 1957 obronił na Wydziale Geologii UW doktorat, a w 1960 uzyskał tam habilitację. W 1957 przebywał na stażu naukowym na Uniwersytecie w Cambridge pod opieką Olivera Bulmana, w 1971–1972 – w Smithsonian Institution w Waszyngtonie, w 1983 – w Uppsali, a w 1987 – w Muzeum Historii Naturalnej w Chicago (1987). Uczestnik polsko-mongolskich wypraw paleontologicznych (1963–1971) oraz polskich wypraw antarktycznych (1978–1986).
Członek korespondencyjny PAN od 1973, członek rzeczywisty – od 1983; członek Prezydium PAN w latach 1975–1989, 1993–1998, sekretarz Wydziału II – Nauk Biologicznych PAN w latach 1975–1986, wiceprezes PAN w latach 1987–1989. Profesor zwyczajny, dr nauk geologicznych, od 1994 członek zagraniczny Rosyjskiej Akademii Nauk.
Członek Rady Naukowej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, przewodniczący w latach 1990–2002. Był przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN oraz zastępcą przewodniczącego Rady Upowszechniania Nauki przy Prezydium PAN. W latach 1997–1999 był Stałym Przedstawicielem PAN przy Rosyjskiej Akademii Nauk, kierując Stacją Naukową PAN w Moskwie.
Członek Międzynarodowego Stowarzyszenia Paleontologicznego (IPA), przewodniczący Grupy Badań nad Graptolitami w latach 1975-1978; członek Międzynarodowej Unii Nauk Biologicznych (IUBS), członek Komitetu Wykonawczego w latach 1988–1991. Członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Wydział IV Nauk Biologicznych.
Członek Rady Fundacji „Natura optima dux”, której nadrzędnym celem jest utworzenie Muzeum Historii Naturalnej w Warszawie.
Członek redakcji czasopisma „Paleontological Journal”.
Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera B40-1-5).
Współsygnatariusz listu otwartego naukowców polskich do Prezesa Rady Ministrów Jarosława Kaczyńskiego w związku z obroną nauczania teorii ewolucji.
Członek Komitetu Honorowego Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów. Sygnatariusz Internetowej Listy Ateistów i Agnostyków.
W latach 1981–1982 był prezesem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika.
Był ojcem językoznawczyni Doroty Urbanek.