Adam Wrzosek

Adam Wrzosek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

6 maja 1875
Zagórze

Data i miejsce śmierci

26 lutego 1965
Poznań

profesor nauk medycznych
Specjalność: patologia i historia medycyny
Profesura

1910

Polska Akademia Umiejętności
Status

członek krajowy czynny

Doktor honoris causa
Uniwersytet Jagielloński – 1964
Uczelnia

Uniwersytet Jagielloński
Uniwersytet Warszawski
Uniwersytet Wileński
Uniwersytet Poznański
Uniwersytet Ziem Zachodnich

Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Multimedia w Wikimedia Commons

Adam Wrzosek (ur. 6 maja 1875 w Zagórzu, zm. 26 lutego 1965 w Poznaniu) – polski lekarz patolog, antropolog oraz historyk medycyny.

Życiorys

Urodził się w rodzinie szlacheckiej, herbu Dołęga. Rodzicami byli Józef Wrzosek i Pelagia ze Skibińskich. Szkołę średnią rozpoczął w Piotrkowie, a zakończył w Łodzi, gdzie w 1894 otrzymał świadectwo dojrzałości. Studiował w Kijowie, Zurychu, Berlinie, Paryżu, Krakowie i Wiedniu. Od 1910 był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wykładał tam historię medycyny. W 1918 został profesorem na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. W 1920 zamieszkał w Poznaniu – został tu powołany na stanowisko organizatora i pierwszego dziekana nowo utworzonego Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego. Od 1930 był członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1935–1939 kierował też Zakładem Historii Medycyny na Uniwersytecie w Wilnie. Był założycielem Polskiego Towarzystwa Antropologicznego i Towarzystwa Historii Medycyny, a także redaktorem Przeglądu Antropologicznego oraz Archiwum Historii i Filozofii Medycyny. Był członkiem Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania. W czasie wojny mieszkał w Warszawie, przy ul. Madalińskiego 15. Tam zakładał i kierował w latach 1942–1944 jako dziekan Wydziałem Lekarskim Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich w Warszawie, którego był później prorektorem. Wykładał tam propedeutykę lekarską, historię i filozofię medycyny i antropologię, a po powstaniu warszawskim – w Krakowie wykładał historię i filozofię medycyny.

W 1945 powrócił do Poznania, by odbudować zdewastowany przez okupanta niemieckiego Zakład Historii i Filozofii Medycyny i Zakład Antropologii. Wykładał tam historię i filozofię medycyny, logikę medycyny, etykę lekarską i antropologię. Od 1947 do 1957 był przeniesiony na emeryturę, a od 1957 do 1960 został reaktywowany na profesora Katedry Historii Medycyny na Akademii Medycznej w Poznaniu. Wykładał tam historię, medycynę i propedeutykę lekarską. Od 1945 przez trzy lata był sekretarzem Wydziału IV PAU, a w latach 1948–1950 dyrektorem tego wydziału. Od 1960 był na emeryturze. W 1964 został uhonorowany godnością doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Grób prof. Adama Wrzoska i Ludmiły Krakowieckiej na Cmentarzu Junikowskim

Zmarł 26 lutego 1965 w Poznaniu. Pochowany został na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu (pole 1, kwatera 1, miejsce 26). Był żonaty z Marią Dąbrowską, z którą miał córkę Ludmiłę (zamężną – Krakowiecką).

Część jego księgozbioru prywatnego weszła w skład zbiorów Muzeum Wydziału Lekarskiego UJ. Współcześnie liczne książki z jego biblioteki domowej są także częścią księgozbiorów Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Archiwum PAN Oddziału w Poznaniu, Biblioteki Katedry i Zakładu Historii i Filozofii Nauk Medycznych Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz Biblioteki Głównej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

W 1920 r. Wrzosek stworzył bibliotekę Zakładu Historii i Filozofii Medycyny na Uniwersytecie Poznańskim, którą odbudowywał z wysiłkiem po zakończeniu drugiej wojny światowej najpierw na Uniwersytecie Poznańskim (1945-1949), a następnie Akademii Lekarskiej (styczeń - marzec 1950) i Akademii Medycznej w Poznaniu (od marca 1950). W skład księgozbioru zakładowego wchodziły starodruki, druki XIX- i XX-wieczne, periodyki XVIII-wieczne, czasopisma XIX- i XX-wieczne, druki ulotne, rękopisy i zbiory ikonograficzne. Biblioteka ta uległa likwidacji w 1971 r., wkrótce po rozwiązaniu Zakładu Historii Medycyny Akademii Medycznej w Poznaniu. Bibliotekę odtworzono w okrojonym kształceni w 1987 r., kilka lat po reaktywacji dawnej jednostki Wrzoska; do księgozbioru wróciła jednak tylko część woluminów z dawnego zasobu bibliotecznego Zakładu.

W 2022 ukazała się monografia Michała Musielaka Profesor Adam Wrzosek (1875–1965) – historyk i filozof medycyny. Zarys biografii intelektualnej, opublikowana przez Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

Dorobek naukowy

Dorobek uczonego stanowi około 460 pozycji (głównie z historii medycyny, propedeutyki lekarskiej, biologii, bakteriologii, antropologii, prehistorii, etnografii i kultury polskiej, w tym monografie wybitnych lekarzy – Jędrzeja Śniadeckiego, Ludwika Bierkowskiego, Józefa Majera, Karola Marcinkowskiego i Tytusa Chałubińskiego).

Zajmował się także filozofią medycyny i należał do polskiej szkoły filozofii medycyny.

Założył dwa czasopisma: „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” oraz „Przegląd Antropologiczny”.

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

Jego imię nosi niewielka ulica na poznańskich Winiarach, przy której zlokalizowane jest Wielkopolskie Centrum Pediatrii, znajdująca się między szpitalami MSW a wojewódzkim (druga – niepołączona część – dawniej odchodziła od Alei Solidarności, obecnie nosi nazwę Dobrego Pasterza), a w przeszłości przesiadkowy przystanek MPK Poznań tamże (linia tramwajowa na Piątkowską, przemianowany na OsiPodczas pandemii COVID-19 jego imię nosiła także hala 7A szpitala tymczasowego na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich, będącego częścią Szpitala Klinicznego Przemienienia Pańskiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

Ulica imienia Adama Wrzoska znajduje się również w nadmorskiej miejscowości Dębki. To tam Państwo Wrzosek kupili kaszubską chatę wraz z zabudowaniami gospodarskimi. Z czasem przebudowali je na dworek. Profesor Wrzosek gromadzil tam eksponaty związane z kulturą kaszubską, rozkradzione w czasie wojny. Dziś w dworku mieści się Ośrodek Charytatywno-Wypoczynkowy "Gwiazda Morza" prowadzony przez Caritas Archidiecezji Poznańskiej.

Jego imię nosi także budynek Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego (Collegium Adama Wrzoska) przy ul. Rokietnickiej w Poznaniu.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 L. Krakowiecka, Adam Wrzosek (6 V 1875 – 26 II 1965), „Kronika Miasta Poznania: kwartalnik poświęcony problematyce współczesnego Poznania”, 1966.04/06 R.34 (Nr 2), s. 104.
  2. ↑ Bożena Bujałowska. Wspomnienie o doc. Ludmile z Wrzosków Krakowieckiej (1900–1971). „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”. 17/2, s. 311–320, 1972.
  3. 1 2 Teresa Ostrowska, „Dzieje Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego i Akademii Medycznej (1919–1979)”, Jan Hasik, Jacek Juszczyk, Poznań 1979 : [recenzja], „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 30 (2), 1985, s. 401 [zarchiwizowane].
  4. ↑ Reprezentanci nauk medycznych, zmarli członkowie AU w Krakowie, PAU, TNW i PAN, Katedra Historii Medycyny UJ CM.
  5. ↑ Doktorzy honoris causa. uj.edu.pl. [dostęp 2025-05-11]. (pol.).
  6. ↑ Profesor Adam Jan Wrzosek (1875-1965) [online], Encyklopedia Medyków Powstania Warszawskiego [dostęp 2020-09-17].
  7. ↑ Adam Wrzosek – miejsce pochówku na Junikowie w Poznaniu [dostęp 2020-07-04].
  8. ↑ Katarzyna Pękacka-Falkowska, Piotr Skalski, Czyje książki? Biblioteka Katedry Historii i Filozofii Medycyny w Poznaniu w latach 1920-1989. Dzieje instytucjonalne jednostki oraz znaki proweniencyjne w woluminach z tzw. depozytu Adama Wrzoska, „Acta Medicorum Polonorum”, 15 (2), 2025, 169-307 [plus aneksy dostępne wyłącznie on-line], DOI: 10.20883/amp.2025/9.
  9. ↑ Pękacka-Falkowska K., Skalski P., Czyje książki? Biblioteka Katedry Historii i Filozofii Medycyny w Poznaniu w latach 1920-1989. Dzieje instytucjonalne jednostki oraz znaki proweniencyjne w woluminach z tzw. depozytu Adama Wrzoska, „Acta Medicorum Polonorum”, 15 (2), 2025, 169-307 [plus aneksy dostępne wyłącznie on-line], DOI: 10.20883/amp.2025/9.
  10. ↑ Polska szkoła filozofii medycyny. Przedstawiciele i wybrane teksty źródłowe, pod redakcją Michała Musielaka i Jana Zamojskiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2010.
  11. ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 21.
  12. ↑ Monitor Polski Nr 100 z 2 maja 1923. polona.pl. s. 14. [dostęp 2025-04-30].
  13. ↑ Szczepan Cofta, Daria Springer (red.): Nasz Tymczasowy. Poznań: Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2021, s. 51.
  14. ↑ Uchwała nr 44/2018 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 28 marca 2018 w sprawie nadania budynkowi, w którym zlokalizowane jest Centrum Symulacji Medycznej nazwy „Collegium Adama Wrzoska”. bip.ump.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-05)]..

Bibliografia

Linki zewnętrzne