Adrian Baraniecki

Adrian Baraniecki
Data i miejsce urodzenia	4 listopada 1828 ; Jarmolińce
Data i miejsce śmierci	15 października 1891 ; Kraków
	Multimedia w Wikimedia Commons

Adrian Baraniecki (ur. 4 listopada 1828 w Jarmolińcach, zm. 15 października 1891 w Krakowie) – polski lekarz, działacz społeczny, członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1891 roku, założyciel Wyższych Kursów dla Kobiet.

Życiorys

Syn Tomasza Baranieckiego – absolwent studiów medycznych w Kijowie, Moskwie (tu w 1854 uzyskał doktorat) oraz we Francji w Paryżu. Współzałożyciel w 1858 Towarzystwa Paryskiego Lekarzy Polskich. Według innego źródła w 1858 roku był współzałożycielem Towarzystwa Podolskiego Lekarzy Polskich). Po powrocie do kraju osiadł w rodzinnych Jarmolińcach. Podczas powstania styczniowego w 1863 roku był członkiem organizacji „Białych” czyli Komitetu Gubernialnego Podolskiego. Po upadku powstania, zagrożony aresztowaniem wyjechał najpierw do Lwowa, potem do Francji i Anglii.

Powrócił do kraju w 1868, na stałe zamieszkał w Krakowie gdzie na własny koszt utworzył Muzeum Techniczno-Przemysłowe i został jego dyrektorem. Eksponaty do muzeum zbierał będąc jeszcze za granicą. Podarował miastu ok. 5 tysięcy egzemplarzy okazów związanych z przemysłem, techniką i rolnictwem. Według innego źródła 2 tysiące egzemplarzy. Po jego śmierci część przedmiotów trafiła do powstającego w Krakowie Muzeum Etnograficznego, stanowiąc jego zalążek.

Od 1868 organizował Wyższe Kursy dla Kobiet, które były pierwszą formą kształcenia na poziomie uniwersyteckim, dostępnego dla kobiet, po śmierci Baranieckiego nazwane jego imieniem (Baraneum). Wyprzedzał swoją epokę w myśleniu o kształceniu kobiet. Jak sam mówił:

W kształceniu istotnym kobiet ukochałem przyszłość mego kraju.

J. Krass, Wyższe Kursy dla Kobiet im. A. Baranieckiego w Krakowie 1868–1924, s. 19.

Dla młodzieży organizował kursy handlowe, a w niedzielnych bezpłatnych wykładach mogli brać udział rzemieślnicy.
W 1879 został członkiem Akademii Umiejętności, w 1869 był inicjatorem pierwszego ogólnopolskiego zjazdu lekarzy polskich i przyrodników. Autor prac z zakresu statystyki lekarskiej i antropologii.

Zmarł 15 października 1891 w Krakowie. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie w kwaterze Bb w narożniku północno-zachodnim. Uczennice złożyły na grobie wieniec laurowy z napisem: "Na wiekowych nieszczęść niwie, Tyś siał światło – Niezapomnianemu założycielowi i dyrektorowi kursów wyższych dla kobiet – uczennice". Na grobowcu znajduje się medalion dłuta Jana Tombińskiego.

Publikacje

Notice sur le petit-lait en général et en particulier sur les bains de petit-lait en Bessarabiem, Librairie Adrien Delahaye, Paris 1858 r.
Program topografii lekarskiej przyjęty przez Towarzystwo Lekarskie Podolskie za osnowę swych badań topograficznych, drukarnia Kornela Pillera, Lwów 1861 r.
O stowarzyszeniach lekarskich prowincjonalnych, Lwów 1861 r.
O Janie Smerze mniemanym lekarzu polskim:(rozprawa czytana na posiedzeniu Tow. Lek. Podolskiego dnia 15 (27) października 1860 r.) Wydano w Drukarni S. Orgelbranda, Warszawa 1862 r.
O materyałach do topografii i statystyki lekarskiéj Podola w Drukarni Jozafata Ohryzko, Petersburg 1862 r.
Wykłady publiczne, Kraków 1870 r.
Wyższy Zakład Naukowy dla kobiet przy Muzeum Techniczno-Przemysłowem Krakowskiem, Kraków 1881 r.

Upamiętnienie

Jest patronem ulicy w Krakowie na Woli Justowskiej;
W Domu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego znajduje się pamiątkowa tablica poświęcona Baranieckiemu;
W 2013 roku w Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie odbyła się wystawa „Zapomniane muzeum: Adrian Baraniecki i Muzeum Techniczno-Przemysłowe 1868-1950”.

Przypisy

↑ Kurier Lwowski. Österreichische Nationalbibliothek. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).
↑ Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 5, tu mylnie podana data śmierci 1892.
1 2 3 4 5 6 7 8 Teresa Stanisławska, Jan Adamczewski: Kraków ulica imienia. Kraków: Oficyna Wydawnicza „BIK”, 2000, ISBN 83-87023-08-6
1 2 3 4 5 6 7 Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 90-91, ISBN 978-83-66334-91-5ISBN 978-83-66253-47-6.
↑ Kronika bieżąca. Personalia. Nekrolog. „Czasopismo Towarzystwa Technicznego Krakowskiego”, s. 247, nr 20 z 15 października 1891. Krakowskie Towarzystwo Techniczne.
1 2 Michał RedM.R. Konopiński Michał RedM.R., Pogrzeb ś. p. dr. Adryana Baranieckiego, „Nowa Reforma” (239), Drukarnia Związkowa w Krakowie, 20 października 1891, s. 2-3 [dostęp 2022-01-13] .
↑ Adrian Baraniecki: Notice sur le petit-lait en général et en particulier sur les bains de petit-lait en Bessarabiem. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (fr.).
↑ Adrian Baraniecki: Program topografii lekarskiej przyjęty przez Towarzystwo Lekarskie Podolskie za osnowę swych badań topograficznych. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).
↑ Adrian Baraniecki: O stowarzyszeniach lekarskich prowincyonalnych. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).
↑ Adrian Baraniecki: O Janie Smerze mniemanym lekarzu polskim. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).
↑ Adrian Baraniecki: O materyałach do topografii i statystyki lekarskiéj Podola. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).
↑ Adrian Baraniecki: Wykłady publiczne. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).
↑ Adrian Baraniecki: Wyższy Zakład Naukowy dla kobiet przy Muzeum Techniczno-Przemysłowem Krakowskiem. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).

Bibliografia

„Encyklopedia Krakowa”, wyd. PWN, Kraków 2000
Karolina Grodziska „Zaduszne ścieżki” wyd. Kraków 2003
Cmentarz Rakowicki w Krakowie, wyd. Agencja Omnipress, Warszawa 1988.

Literatura uzupełniająca

Irena Bojarska, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 270–271. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03484-0.
Jan Wdowiszewski, Adryan Baraniecki: wspomnienie pośmiertne, Kraków 1891.
PiotrP. Hapanowicz PiotrP., Adrian Baraniecki – prekursor polskiego muzealnictwa przemysłowego, „Muzealnictwo”, 57, Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, 2016, s. 96–105, ISSN 2391-4815 [dostęp 2025-03-14] (pol.).

Linki zewnętrzne

Publikacje Adriana Baranieckiego w bibliotece Polona

[1] Kurier Lwowski. Österreichische Nationalbibliothek. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).

[2] Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 5, tu mylnie podana data śmierci 1892.

[ulice-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 Teresa Stanisławska, Jan Adamczewski: Kraków ulica imienia. Kraków: Oficyna Wydawnicza „BIK”, 2000, ISBN 83-87023-08-6

[EK-4] 1 2 3 4 5 6 7 Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 90-91, ISBN 978-83-66334-91-5ISBN 978-83-66253-47-6.

[5] Kronika bieżąca. Personalia. Nekrolog. „Czasopismo Towarzystwa Technicznego Krakowskiego”, s. 247, nr 20 z 15 października 1891. Krakowskie Towarzystwo Techniczne.

[:0-6] 1 2 Michał RedM.R. Konopiński Michał RedM.R., Pogrzeb ś. p. dr. Adryana Baranieckiego, „Nowa Reforma” (239), Drukarnia Związkowa w Krakowie, 20 października 1891, s. 2-3 [dostęp 2022-01-13] .

[7] Adrian Baraniecki: Notice sur le petit-lait en général et en particulier sur les bains de petit-lait en Bessarabiem. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (fr.).

[8] Adrian Baraniecki: Program topografii lekarskiej przyjęty przez Towarzystwo Lekarskie Podolskie za osnowę swych badań topograficznych. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).

[9] Adrian Baraniecki: O stowarzyszeniach lekarskich prowincyonalnych. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).

[10] Adrian Baraniecki: O Janie Smerze mniemanym lekarzu polskim. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).

[11] Adrian Baraniecki: O materyałach do topografii i statystyki lekarskiéj Podola. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).

[12] Adrian Baraniecki: Wykłady publiczne. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).

[13] Adrian Baraniecki: Wyższy Zakład Naukowy dla kobiet przy Muzeum Techniczno-Przemysłowem Krakowskiem. CBN Polona. [dostęp 2023-01-23]. (pol.).