Opiętek dziurawcowiec

Opiętek dziurawcowiec
	Agrilus hyperici
	(Creutzer, 1799)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze wielożerne
Nadrodzina	bogatki
Rodzina	bogatkowate
Podrodzina	Agrilinae
Plemię	opiętki
Podplemię	Agrilina
Rodzaj	Agrilus
Gatunek	opiętek dziurawcowiec
Synonimy
	Buprestis hyperici Creutzer, 1799; Agrilus prasinus Mulsant & Rey, 1863; Agrilus impressus Rey, 1891; Agrilus elatus Mequignon, 1907; Agrilus sulcifer Betis, 1912; Agrilus stepaneki Obenberger, 1935; Agrilus hofferi Obenberger, 1936; Agrilus pseudohyperici Obenberger, 1936; Agrilus reyellus Obenberger, 1936; Agrilus catalonicus Pochon, 19635;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Opiętek dziurawcowiec (Agrilus hyperici) – gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych i podrodziny Agrilinae.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1799 roku przez Christiana Creutzera pod nazwą Buprestis hyperici.

Morfologia

Chrząszcz o mocno wydłużonym ciele długości od 3,5 do 6 mm, z wierzchu ubarwionym miedziście, niekiedy z purpurowym lub fioletowym odcieniem. Głowa zaopatrzona jest w duże oczy niemal stykające się z przednią krawędzią przedplecza. Czoło jest silnie wypukłe i wyposażone w płytką bruzdę. Przedplecze jest silnie wysklepione, stromo opadające ku bocznym brzegom. Ma podwójną krawędź boczną i pozbawione jest na powierzchni wyraźnych żeberek przy tylnych kątach. Pokrywy są równomiernie porośnięte jasnym, bardzo krótkim, trudno dostrzegalnym owłosieniem. Przedpiersie ma niewykrojony płat przedni oraz równoległe boki wyrostka międzybiodrowego. Odwłok pozbawiony jest plamek z jasnego owłosienia i ma rowek wzdłuż krawędzi ostatniego widocznego sternitu niezmodyfikowany, zaokrąglony.

Ekologia i występowanie

Owad ten zasiedla stepy, nasłonecznione polany i pobrzeża lasów, łąki, ugory, murawy, ogrody i stanowiska ruderalne. Dochodzi do rzędnych 550 m n.p.m.

Jest monofagiem żerującym na dziurawcu zwyczajnym i skrzydełkowatym. Jaja składane są pojedynczo u podstawy rośliny pokarmowej. Larwy są endoryzofagami. Przechodzą rozwój w głównych i bocznych korzeniach o grubości nie mniejszej niż 3 mm. Zwykle w jednym korzeniu żeruje jedna larwa, ale może być do sześciu. Chodnik początkowo jest wąski i przebiega pod skórką ku wierzchołkowi korzenia, później zawraca do środka korzenia ku nasadzie rośliny. W szyi korzeniowej drążona jest ostatecznie lekko zakrzywiona komora, w której następuje przepoczwarczenie. Osobniki dorosłe obserwuje się od czerwca do sierpnia, czasem już w końcu maja.

Gatunek pierwotnie palearktyczny, znany z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji, europejskiej części Rosji, europejskiej i anatolijskiej części Turcji, Gruzji, Armenii i Azerbejdżanu. Ponadto zawleczony został do nearktycznej Ameryki Północnej (Stany Zjednoczone) i celowo introdukowany w Australii. Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT).

Przypisy

1 2 3 Agrilus hyperici – Opiętek dziurawcowiec. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-04-21].
1 2 3 4 Agrilus hyperici (Creutzer, 1799). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2023-08-14].
1 2 3 Karl Wilhelm Harde: Familie Buprestidae (Prachtkäfer). W: Die Käfer Mitteleuropeas Band 6: Diversicornia. Heinz Freude, Karl Wilhelm Harde, Gustav Adolf Loshe (red.). Krefeld: Goecke & Evers Verlag, 1979, s. 204–247.
↑ Roman Królik: Uproszczony klucz do oznaczania polskich gatunków z rodzaju Agrilus. [w:] Entomo.pl [on-line]. 2004. [dostęp 2023-08-14].
1 2 3 4 5 6 7 8 SvatoplukS. Bílý SvatoplukS., Summary of the bionomy of the Buprestid beetles of Central Europe (Coleoptera: Buprestidae), „Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae”, Supplementum 10, s. 19, ISSN 0231-8571 .
1 2 3 4 5 6 7 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Część XXIII, zeszyt 10. Chrząszcze – Coleoptera. Buprestoidea, Elateroidea i Cantharoidea.. Warszawa: 1985.
1 2 Willem N. Ellis: Agrilus hyperici (Creutzer, 1799). [w:] Plant Parasites of Europe. Leafminers, galls and fungi [on-line]. bladmineerders.nl, 2001-2023. [dostęp 2023-08-14].
↑ Jan Farkač, David Král, Martin Škorupík: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, 2005. ISBN 80-86064-96-4.

[insektarium-1] 1 2 3 Agrilus hyperici – Opiętek dziurawcowiec. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-04-21].

[fe-2] 1 2 3 4 Agrilus hyperici (Creutzer, 1799). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2023-08-14].

[fhl-3] 1 2 3 Karl Wilhelm Harde: Familie Buprestidae (Prachtkäfer). W: Die Käfer Mitteleuropeas Band 6: Diversicornia. Heinz Freude, Karl Wilhelm Harde, Gustav Adolf Loshe (red.). Krefeld: Goecke & Evers Verlag, 1979, s. 204–247.

[Królik-4] Roman Królik: Uproszczony klucz do oznaczania polskich gatunków z rodzaju Agrilus. [w:] Entomo.pl [on-line]. 2004. [dostęp 2023-08-14].

[Bily-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 SvatoplukS. Bílý SvatoplukS., Summary of the bionomy of the Buprestid beetles of Central Europe (Coleoptera: Buprestidae), „Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae”, Supplementum 10, s. 19, ISSN 0231-8571 .

[Burakowskietal-6] 1 2 3 4 5 6 7 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Część XXIII, zeszyt 10. Chrząszcze – Coleoptera. Buprestoidea, Elateroidea i Cantharoidea.. Warszawa: 1985.

[Ellis-7] 1 2 Willem N. Ellis: Agrilus hyperici (Creutzer, 1799). [w:] Plant Parasites of Europe. Leafminers, galls and fungi [on-line]. bladmineerders.nl, 2001-2023. [dostęp 2023-08-14].

[Farkacetal-8] Jan Farkač, David Král, Martin Škorupík: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, 2005. ISBN 80-86064-96-4.