Akcja X – podjęta przez MBP szeroko zakrojona akcja przeciw Wileńskiemu Okręgowi AK trwająca od czerwca do listopada 1948 roku. Akcja X objęła swym zasięgiem kilkadziesiąt tysięcy ludzi, ponad 6000 zostało aresztowanych, z tego co najmniej 50 skazano na karę śmierci i wyroki wykonano. W lipcu 1948 Okręg AK został rozbity.
Centrum Dowodzenia Akcją znajdowało się w II Wydziale w II Departamentu III MBP w Warszawie gdzie przekazywano szczegółowe raporty z przebiegu operacji. Na szczeblu centralnym kierownictwo obieli płk. Jan Tataj i ppłk. Adam Humer. 29 lipca 1948 roku z "centrali" wysłane zostały instrukcje skierowane do funkcjonariuszy zajmujących się rozpracowaniem konspiracji wileńskiej. Wskazywano na sposoby aresztowania osób mogących być zamieszane w konspirację (szczególnie znane są tzw. zasadzki), oraz konieczność pozyskania informacji o kontaktach organizacyjnych i form działania. Zwrócono uwagę na potrzebę organizacji śledztwa celem rozpracowania każdego z zatrzymanych.
W Akcji X agentów MBP w terenie wspierały siły MO, KBW, ORMO, "ludowego" WP, prokuratury i sądownictwa wojskowe, oraz siatka agenturalna. W jej akcji przeprowadzono tysiące rewizji, oraz zasadzek, tzw. "kotły". Obserwacją objęto ważniejsze ulice miast, stacje kolejowe, oraz przystanki komunikacji miejskiej. Funkcjonariusze UB, biorący udział w akcji, posiadali odbitki nie tylko rozpracowywanych członków konspiracji, ale również członków ich rodzin, których również zabierano z mieszkań, miejsc pracy i aresztowano na "zasadzkach". Wszyscy aresztowani byli poddawani "operatywnemu" przesłuchaniu.