Historia
Założona przez mitycznego Askaniusza, syna Eneasza, co miało nastąpić 30 lat po zbudowaniu Lawinium. Stamtąd mieli pochodzić Romulus i Remus. Potęga miasta zmniejszyła się pod naciskiem rzymskim w VII wieku p.n.e. Prymat Alby w Lacjum wzmacniało jej położenie blisko świątyni Jowisza Latyńskiego (Iuppiter Latiaris).
Legenda głosi, że osadę zburzyły wojska króla Rzymu Tullusa Hostiliusza, na jego polecenie z całego miasta miały ocaleć jedynie świątynie. Mieszkańców Alby przesiedlono do Rzymu. Według Tytusa Liwiusza od założenia miasta do jego zburzenia minęło 400 lat. W rzeczywistości kres Albie położyli Etruskowie, którzy w 650 r. p.n.e. zajęli tereny Lacjum.
Według legendy trzej Horacjusze (przedstawiciele patrycjuszów rzymskich) mieli walczyć z trzema Kuriacjuszami (przedstawicielami Alba Longa) o honor, chwałę i prestiż na Półwyspie Apenińskim – zgodnie z umową miasto pokonanych miało bez walki poddać się miastu zwycięzców. W pierwszej fazie pojedynku zginęło dwóch Horacjuszy, tylko najmłodszy wyszedł bez draśnięcia i zastosował podstęp. Upozorował ucieczkę i ranni w walce Kuriacjusze w rozproszeniu byli łatwym celem dla ocalałego. Jego siostra Horacja, która była świadkiem walki, zaczęła płakać, gdy zabijał kolejnego Kuriacjusza, jej narzeczonego. Po walce brat podszedł do niej i zadając śmiertelne pchnięcie powiedział: „Niech tak zginie każda Rzymianka, która opłakuje śmierć wroga”.
Ager Albanus
Okoliczny obszar miasta, zwany ager Albanus, stanowił rejon jego dominacji w czasach najdawniejszych. Później, w czasach republiki stał się terenem popularnym dla wznoszenia wiejskich rezydencji znaczących Rzymian (m.in. Pompejusza, Brutusa, Klodiusza, Kuriona). W czasach cesarstwa przeszedł w posiadanie panujących, przebywał tam m.in. Neron, swą rezydencję wybudował Domicjan, prawdopodobnie też Marek Aureliusz. Od początku III wieku n.e. było to miejsce warownego obozu (castrum) legionistów.
Na obszarze tym odkryto ślady willi Domicjana oraz amfiteatru z II wieku n.e. i obozu wojskowego z II/III w., należącego do stacjonującego tam II Legionu Partyjskiego (legio II Parthica), jednego z trzech utworzonych przez Septymiusza Sewera.
