Aleksandr Każdan

Aleksandr Każdan

Александр Петрович Каждан

Data i miejsce urodzenia	3 września 1922 Moskwa
Data i miejsce śmierci	29 maja 1997 Waszyngton
Zawód, zajęcie	historyk

Aleksandr Pietrowicz Każdan (Každan, ros.: Александр Петрович Каждан, ang. Alexander Kazhdan, ur. 3 września 1922 w Moskwie, zm. 29 maja 1997 w Waszyngtonie) – radziecki i amerykański historyk, bizantynolog.

Życiorys

Pochodził z zamożnej rodziny żydowskiej, jego ojciec Piotr (właśc. Pejsach Efros) był przemysłowcem, matka Anna z d. Frumson należała do elity społecznej Rostowa nad Donem. Wychowywał się w Moskwie pod opieką babki matecznej Tamary Frumson. Od 1939 studiował na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym, a po ewakuacji w obliczu agresji III Rzeszy na ZSRR – w Instytucie Pedagogicznym w Ufie, który ukończył w 1942. W 1943 rozpoczął aspiranturę na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym. Za namową promotora Jewgienija Kosminskiego(inne języki), historyka średniowiecznej Anglii, przygotował i w 1946 obronił w Akademii Nauk ZSRR rozprawę kandydacką poświęconą stosunkom agrarnym późnego Bizancjum (opublikowaną w 1952).

W okresie zainicjowanej przez władze ZSRR w 1946 kampanii pod hasłem walki z kosmopolityzmem(inne języki) nie otrzymał stanowiska w Akademii Nauk ZSRR i pracował na uczelniach pedagogicznych w Iwanowie (1947–1949), Tule (1949–1952) i Wielkich Łukach (1953–1956). W 1956 został zatrudniony w Instytucie Historii Powszechnej Akademii Nauk ZSRR w Moskwie, gdzie pracował do 1978. W 1961 uzyskał stopień doktora nauk. Opublikował w ZSRR ponad 500 pozycji. Zajmował się historią społeczno-gospodarczą Bizancjum. Był też badaczem dziejów Ormian.

W 1975 jego syn, matematyk Dawid Każdan, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie otrzymał stanowisko na Uniwersytecie Harvarda. Spowodowało to zmianę w położeniu Każdana: jego żona Rimma (Musja) została zwolniona z pracy w moskiewskim wydawnictwie Progress(inne języki), a on sam doświadczał wzmożonej cenzury. W październiku 1978 opuścił z żoną Związek Radziecki na podstawie wizy imigracyjnej do Izraela. W drodze do USA wykładał na Uniwersytecie Wiedeńskim, w Collège de France i na University of Birmingham, a w lutym 1979 znalazł zatrudnienie w Dumbarton Oaks w Waszyngtonie, gdzie pracował do śmierci. Jego największym osiągnięciem podczas pobytu w USA było wydanie pod jego redakcją trzytomowego słownika Oxford Dictionary of Byzantium (1991), do którego opracował około tysiąca haseł. Zmarł w Waszyngtonie w 1997. Jego śmierć przerwała pracę nad monumentalną historią literatury bizantyjskiej, której pierwszy tom (obejmujący lata 650–850) został opublikowany w 1999, a drugi (lata 850–1000) – w 2006.

Wybrane publikacje

• Аграрные отношения в Византии XIII—XIV вв, М. 1952.
• Религия и атеизм в древнем мире, М. 1957.
• Очерки истории Византии и южных славян, М. 1958.
• Деревня и город в Византии IX—X вв. Очерки по истории византийского феодализма, М. 1960.
• От Христа к Константину, М. 1965.
• Византийская культура (X—XII вв.), М. 1968 (tłum. niem.: Byzanz und seine Kultur, Berlin 1973, tłum włos.: Bisanzio e la sua civiltà, Bari 1983).
• Книга и писатель в Византии, М. 1973 (tłum włos.: La produzione intellettuale a Bisanzio. Libri e scrittori in una società colta, Napoli 1983).
• Социальный состав господствующего класса Византии XI—XII вв, М. 1974 (tłum. włoskie: L’aristocrazia bizantina. Dal principio dell’XI alla fine del XII secolo, Palermo 1997).
• Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в XI—XII вв, Ереван 1975.
• People and Power in Byzantium. An Introduction to Modern Byzantine Studies, Washington, 1982.
• Studies on Byzantine Literature of the XIth and XIIth Centuries, Cambridge—New York—Paris 1984.
• Change in Byzantine Culture in the XIth and XIIth Centuries, Berkeley 1985.
• (redakcja) The Oxford Dictionary of Byzantium, ed. by. Alexander Kazhdan, t. 1-3, New York – Oxford: Oxford University Press 1991.
• Authors and Texts in Byzantium, Aldershot–Brookfield 1993.
• A History of Byzantine Literature. 650–850, Athens, 1999.
• Два дня из жизни Константинополя, СПб 2002.
• Никита Хониат и его время, СПб 2005.
• A History of Byzantine Literature. 850–1000, Athens 2006.

Bibliografia

• Anthony Cutler, Some talk of Alexander, „Dumbarton Oaks Papers” 46 (1992), s. 1–4.
• Simon Franklin, Bibliography of works by Alexander Kazhdan, „Dumbarton Oaks Papers” 46 (1992), s. 5–26.
• Angeliki E. Laiou, Alice-Mary Talbot, Alexander Petrovich Kazhdan 1922-1997, „Dumbarton Oaks Papers” 51 (1997), s. XII-XVII.