Kolonia Alfred

Kolonia Alfred
Alfred
Część
Ilustracja
Zabudowa kolonii Alfred (2025)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Konurbacja

górnośląska

Miasto

Katowice

Dzielnica

Wełnowiec-Józefowiec

W granicach Katowic

1 kwietnia 1951

Data założenia

połowa XIX wieku

Strefa numeracyjna

0-32

Tablice rejestracyjne

SK

SIMC

nie nadano

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, blisko górnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Kolonia Alfred”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Kolonia Alfred”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kolonia Alfred”
Ziemia50°17′33″N 19°00′40″E/50,292500 19,011111
Multimedia w Wikimedia Commons

Kolonia Alfred – osada robotnicza, powstała w połowie XIX wieku dla pracowników nieistniejącej obecnie kopalni „Alfred”, założonej w 1834 roku i w 1859 roku połączonej z kopalnią „Hohenlohe”. Położona jest w Katowicach, na terenie dzielnicy Wełnowiec-Józefowiec, przy lasku Alfreda, placu Alfreda i alei Wojciecha Korfantego. Zabytkowa zabudowa kolonii, powstała pod koniec XIX wieku, została po 1923 roku wraz z zamknięciem szybu „Alfred” zagospodarowana m.in. na cele mieszkalne.

Historia

Dom przy placu Alfreda 13 (2020)

Kolonia Alfred została założona w połowie XIX wieku wokół założonej w 1834 roku kopalni węgla kamiennego „Alfred”. Sama zaś nazwa pochodzi od imienia jednego z synów Johna Baildona, który wraz z książętami Hohenlohe-Öhringen założyli kopalnię „Alfred”. Kopalnię tę w 1859 roku połączono z zakładem „Hohenlohe”. W 1923 roku unieruchomiono szyb „Alfred”, a dziesięć lat później zamknięto całą kopalnię „Hohenlohe”. Pozostałą zabudowę przystosowano do innych celów, m.in. dla mieszkania robotnicze. Dobudowano również komórki na węgiel oraz piec do wypieku chleba.

W 1924 roku wraz z likwidacją obszarów dworskich część rejonu Alfreda włączono do Siemianowic (Śląskich), zaś część z obecną zabudową do gminy Wełnowiec. Po nacjonalizacji przemysłu, w latach 40. XX wieku zabudowę Alfreda przekazano kopalni „Prezydent”. 1 kwietnia 1951 roku tereny kolonii weszły w skład Katowic.

W sierpniu 1978 roku kolonia, zlokalizowana przy placu Alfreda 1-13, została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych. W latach 1980–1982 w rejonie ulicy L. Waryńskiego i T. Patalonga wybudowano osiedle domów jednorodzinnych.

Alfred do XXI wieku nie był podłączony do podstawowej infrastruktury technicznej, a także brakowało obiektów handlowo-usługowych. Dzieci z kolonii uczęszczały wówczas do szkoły w Siemianowicach Śląskich. Ostatni mieszkańcy Alfreda wyprowadzili się około 2012 roku i od tego czasu władze Katowic szukały pomysłu na jej zagospodarowanie.

W 2015 roku Rada Miasta Katowice zgodziła się na przekazanie trzech budynków – nr 3, 4 i 9 nowemu dzierżawcy – Fundacji Pomocy Dzieciom i Seniorom. Fundacja ta wmurowała kamień węgielny pod budowę „Wioski Serca Jana Pawła II”, a także zaadaptowała dawny piec do wypieku chleba na kaplicę. Dodatkowo w ciągu kilku lat część z dachów pokryto dachówką bitumiczną z miejsce ceramicznej i zainstalowano na nich panele fotowoltaiczne. 26 stycznia 2026 roku poinformowano, iż miasto Katowice nie przedłuży z fundacją dzierżawy zabudowy kolonii Alfred.

Architektura

Dom przy placu Alfreda 1 (2011)
Budynek dawnego nadszybia (2019)
Zabudowa koloni Alfred (2020)

Zabudowa kolonii Alfred stanowi zaadaptowane po 1923 roku budynki dawnego szybu „Alfred”, powstałe pod koniec XIX wieku. Składają się przeważnie z jednopiętrowych domów mieszkalnych wybudowanych w stylu historyzmu. Budynki nr 10 i 11 posiadają ryzalit sięgający pierwszego piętra, będący pozostałością po ołtarzu św. Barbary.

W dniu 19 sierpnia 1978 roku zabudowę wpisano do rejestru zabytków, zaś 25 czerwca 2007 roku uchwalono miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla Alfreda. Administratorem budynków kolonii jest Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach.

Zabytkową kolonię Alfred, położoną przy placu Alfreda, tworzą następujące budynki:

Przypisy

  1. 1 2 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 452.
  2. 1 2 3 Bulsa 2018 ↓, s. 119.
  3. 1 2 3 4 5 6 Szaraniec 1996 ↓, s. 55.
  4. ↑ Frużyński, Grzegorek i Rygus 2017 ↓, s. 89.
  5. 1 2 3 Lokalny program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007–2013, Załącznik do uchwały nr XVII/324/07 Rady Miasta Katowice z dnia 29 października 2007, bip.katowice.eu, Katowice 2017 (pol.).
  6. 1 2 3 4 Rzewiczok 2019 ↓, s. 90.
  7. 1 2 Urząd Miasta Katowice: Wykaz obiektów chronionych poprzez wpis do rejestru zabytków. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-19]. (pol.).
  8. 1 2 Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach. www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-07-19]. (pol.).
  9. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 czerwca 2026 [dostęp 2011-07-19].
  10. ↑ Frużyński, Grzegorek i Rygus 2017 ↓, s. 94.
  11. 1 2 Frużyński, Grzegorek i Rygus 2017 ↓, s. 96.
  12. ↑ Przemysław Jedlecki, Ksiądz chciał tu stworzyć wioskę dla dzieci. Katowice odzyskują zabytkową kolonię, „Gazeta Wyborcza”, katowice.wyborcza.pl, 26 stycznia 2026 [dostęp 2026-01-26] (pol.).
  13. ↑ Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013. slaskie.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-13)]. (pol.). www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]

Bibliografia