.jpg)
Altana (altanka, chłodnik, ciennik) – lekka budowla, często ażurowa, stawiana w ogrodzie, nierzadko ozdobna, również niewielki plac zacieniony przez krąg drzew.
Altana zaliczana jest do obiektów małej architektury ogrodowej. Chroni przed opadami i słońcem, stanowiąc miejsce spotkań oraz odpoczynku. Jej wznoszenie, podobnie jak tworzenie oczek wodnych czy karmników, służy wzbogaceniu kompozycji i podniesieniu walorów estetycznych przestrzeni.
Historycznie altanom nadawano bogatą i ozdobną formę architektoniczną. W XVI i XVII wieku budowano obiekty murowane na planie prostokąta lub wieloboku, otwarte lub zamknięte, pokryte dachem namiotowym lub kopulastym wspartym na dekorowanych kolumnach. W XVIII i XIX wieku w ogrodach krajobrazowych wznoszono budowle w formie pagód, świątyń antycznych, gotyckich kaplic czy wiejskich chat.
Do altan zalicza się również całkowicie zabudowane konstrukcje, przypominające domki ogrodowe lub letniskowe. Wyposażone w duże przeszklenia, chronią przed wiatrem, zapewniając jednocześnie widok na otoczenie. Ich bryłę i materiał zazwyczaj dopasowuje się do stylu danego terenu – na przykład konstrukcje drewniane stosowane są w ogrodach wiejskich, a modele o stylistyce orientalnej w ogrodach japońskich.
W zależności od stopnia zabudowania altana pełni funkcję przestrzeni do wypoczynku, biesiadowania lub miejsca do przechowywania narzędzi. Stanowi często element wyznaczający granicę strefy rekreacyjnej. Budowle te lokuje się zazwyczaj w punktach widokowych lub jako akcent na zakończeniu osi kompozycyjnych, najczęściej w ozdobnej części ogrodu.
Wnętrza altan wyposaża się w meble ogrodowe, osłony przeciwsłoneczne, zasłony czy baldachimy, a w obiektach zadaszonych instaluje się oświetlenie.
W okresach kryzysu gospodarczego altana (niem. Wohnlaube) pełniła funkcję mieszkalną i służyła jako stałe schronienie. Niemieckie rozporządzenia państwowe z 1931 roku przewidywały tworzenie osiedli altan mieszkalnych (niem. Wohnlaubensiedlung), stanowiących formę pomocy między innymi dla osób bezrobotnych.
W projektach ogrodów działkowych stosowano parterowe, drewniane obiekty, wznoszone w wariancie wolnostojącym lub w zabudowie bliźniaczej. Architekci oraz spółdzielnie mieszkaniowe opracowywali dla osiedli powtarzalne projekty dostosowane do wymiarów parceli.
Założenia z przełomu lat 20. i 30. XX wieku cechowały się regularnością rozplanowania i jednolitą zabudową. Tego typu kompleksy funkcjonowały w planistyce pod nazwą ogrodów działkowych z altanami mieszkalnymi.
Zgodnie z polskim prawem budowlanym altany zlokalizowane na obszarach rodzinnych ogrodów działkowych o powierzchni zabudowy (mierzonej po obrysie ścian zewnętrznych) do 35 m² oraz o wysokości do 5 m przy dachach dwuspadowych stromych i do 4 m przy innym kształcie dachu, nie wymagają pozwolenia na budowę. Obiekty te, na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy, wymagają jedynie zgłoszenia we właściwym starostwie powiatowym bądź urzędzie miasta na prawach powiatu. Konstrukcje o powierzchni zabudowy do 25 m² nie podlegają zgłoszeniu, wymagają natomiast pisemnego powiadomienia zarządu ogrodu działkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 stycznia 2014 roku (sygn. II OSK 1875/12) wskazał na brak legalnej definicji altany, opierając się w orzecznictwie na definicji słownikowej oraz haśle w Wikipedii. W odpowiedzi członkowie Polskiego Związku Działkowców złożyli do Sejmu obywatelski projekt nowelizacji ustawy Prawo budowlane. Jego celem było usunięcie luki prawnej, która umożliwiała masowe wydawanie nakazów rozbiórki altan.
Sejm uchwalił ustawę 6 lutego 2015 roku, a Senat rozpatrzył ją 5 marca. Dokument został podpisany przez prezydenta 2 kwietnia, ogłoszony 15 kwietnia i wszedł w życie 30 kwietnia 2015 roku. Wprowadzono w nim nową definicję altany działkowej: wolno stojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję, położony na terenie działki w rodzinnym ogrodzie działkowym, o powierzchni zabudowy do 35 m² oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m².
Detale architektoniczne pochodzące ze starych, zlikwidowanych altan bywają odzyskiwane i powtórnie wykorzystywane. Zdobienia wbudowuje się w nowe obiekty małej architektury, takie jak siedziska, bramy, pergole czy elewacje budynków.
