Amazonetka (Amazonetta brasiliensis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący Amerykę Południową. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka
Jedyny przedstawiciel rodzaju Amazonetta. Niegdyś uważano ją za piżmówkę, ale późniejsze badania wskazują na przynależność do kladu południowoamerykańskich kaczek Anatinae, który zawiera również czubokaczkę i lustrzynkę, oraz prawdopodobnie torpedówki (Johnson & Sorenson, 1999). Wyróżnia się dwa podgatunki A. brasiliensis – nominatywny oraz A. brasiliensis ipecutiri.
Etymologia
Amazonetta: rzeka Amazonka; gr.νητταnētta – „kaczka”.
brasiliensis: nowołac.Brasilianus lub Brasiliensis – „brazylijski, z Brazylii”. „Brasil” to nazwa nadana barwnikowi przez długi czas przywożonemu ze Wschodu. Ekspedycja Pedro Cabrala w roku 1500 odkryła dziwne, nowe drzewo o podobnym odcieniu i nadała mu tę samą nazwę, „brasil” lub „brazil”, która z czasem ugruntowała się jako nazwa tego kraju.
ipecutiri: tupi.Ipecútiri – „kaczka z małymi, czarnymi plamami”, dla jakiegoś gatunku kaczki (por. guar.Ihpé khú tiri).
Zasięg występowania
Amazonetka występuje w zależności od podgatunku:
A. brasiliensis brasiliensis – wschodnia Kolumbia do wschodniej Brazylii.
A. brasiliensis ipecutiri – wschodnia Boliwia do południowej Brazylii, północna Argentyna i Urugwaj.
Morfologia
Para amazonetek w niemieckim zoo (na dole samica)
Amazonetki mają jasnobrązowe upierzenie. Kaczory odróżniają się od kaczek ubarwieniem twarzy oraz posiadaniem czerwonego dzioba (samice mają szary dziób). Wyróżniają się też obecnością charakterystycznego jasnoszarego pola po bokach głowy i szyi. U samic te elementy są bardziej matowe. Nogi u obu płci są czerwone.
Długość ciała 35–40 cm; masa ciała: 350–556 g (podgatunek nominatywny), 565–623 g (A. b. ipecutiri).
Ekologia i zachowanie
Jaja z kolekcji muzealnej
Amazonetki żyją w parach lub w małych grupach. Najczęściej gnieżdżą się i żyją nad brzegami słodkowodnych akwenów porośniętych gęsto roślinnością wodną, z dala od wybrzeży morskich.
Sezon lęgowy różny w zależności od miejsca występowania. Gniazdo to kopiec roślinności w szuwarach lub turzycowiskach otoczonych wodą; czasami amazonetka gnieździ się w dziuplach drzew, opuszczonych gniazdach na drzewach, prawdopodobnie także na zboczach klifów. W zniesieniu zwykle 6–8 jaj. Ich inkubacja trwa około 25 dni. Oboje rodzice opiekują się nowo wyklutymi pisklętami.
Amazonetki żywią się nasionami, owocami, korzonkami i owadami, choć pisklęta jedzą jedynie owady.
Status zagrożenia
IUCN uznaje amazonetkę za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na utratę siedlisk.
12BirdLife International, Amazonetta brasiliensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018, wersja 2026-1 [dostęp 2026-07-25](ang.).
12Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko:Plemię: Anatini Leach, 1819 (wersja: 2024-09-29).[w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line].Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego.[dostęp 2026-07-25].
123F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-25](ang.).
12Carboneras, C. & Kirwan, G.M.:Brazilian Teal (Amazonetta brasiliensis).[w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line].2020.[zarchiwizowane z tego adresu(2020-05-10)].
