Amorfa

Amorfa
	; Amorfa krzewiasta
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	bobowce
Rodzina	bobowate
Podrodzina	bobowate właściwe
Rodzaj	amorfa
	Nazwa systematyczna
	Amorpha L.; Sp. Pl. 713. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Amorpha fruticosa L.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Amorfa (Amorpha L.) – rodzaj roślin należący do rodziny bobowatych. Obejmuje 15 gatunków. Rośliny te występują na obszarze od południowej Kanady po północny Meksyk, przy czym najbardziej zróżnicowane są w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Jako gatunek introdukowany amorfa krzewiasta A. fruticosa rośnie w Europie i Azji (bez północnych części tych kontynentów) oraz w Ameryce Południowej. Gatunki z tego rodzaju występują w formacjach leśnych, zaroślowych i trawiastych, często na piaskach, ale też wzdłuż strumieni i na terenach podmokłych.

Amorfy uprawiane są jako rośliny ozdobne i biotechniczne – wiatrochronne i zabezpieczające glebę przed erozją. Najczęściej uprawiana jest amorfa krzewiasta A. fruticosa i siwa A. canescens. Liście amorfy Indianie wykorzystywali do sporządzania naparów i jako substytut tytoniu. Amorfa siwa wykorzystywana była jako lek przeciwrobaczy, a amorfa krzewiasta także jako pościel. Są to rośliny miododajne. Rośliny te były użytkowane jako repelenty przeciw owadom i rośliny barwierskie, w tym przez pierwszych osadników europejskich. Jako namiastka indygo (uzyskiwanego z indygowca barwierskiego) rośliny te zwane były dawniej po polsku indygowcem i indychtką. W Polsce uprawiany jest częściej tylko jeden gatunek – amorfa krzewiasta A. fruticosa, rzadko w kolekcjach zdarzają się inne.

Nazwa rodzajowa pochodzi od greckiego słowa amorphos znaczącego „bezkształtny, zniekształcony” i odnosi się do budowy kwiatu, którego motylkowa korona jest zredukowana i pozbawiana skrzydełek oraz łódeczki.

Morfologia

Pokrój: Krzewy do 3 m wysokości, półkrzewy i rzadko zielne byliny. Ich pędy są nagie lub owłosione.
Liście: Skrętoległe, sezonowe i nieparzystopierzaste. Blaszka składa się z 11–51 listków, drobnych, wydłużonych i całobrzegich.
Kwiaty: Zebrane są w gęstych, kłosokształtnych i wzniesionych kwiatostanach. Silnie zredukowane kwiaty motylkowe – o koronie składającej się tylko z żagielka zwiniętego wokół pręcików i słupka. Korona na ogół ma barwę ciemnofioletową, rzadziej jest niebieska lub biaława. Kielich rurkowaty, z 5 nierównymi ząbkami. Pręcików jest 10, wszystkie z nitkami zrośniętymi. Słupek pojedynczy, z jednego owocolistka, z górną zalążnią zawierającą jeden lub dwa zalążki.
Owoce: Strąki drobne – do 1 cm długości, proste lub skrzywione, często gruczołowate. Zawierają jedno lub dwa nasiona.

Systematyka

Jeden z 8 rodzajów tworzących plemię Amorpheae z podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rodzinie bobowatych Fabaceae s.l.

Wykaz gatunków

Amorpha apiculata Wiggins
Amorpha californica Nutt. – amorfa kalifornijska
Amorpha canescens Pursh – amorfa siwa
Amorpha confusa (Wilbur) S.C.K.Straub, Sorrie & Weakley
Amorpha fruticosa L. – amorfa krzewiasta
Amorpha georgiana Wilbur
Amorpha glabra Desf. ex Pers. – amorfa naga
Amorpha herbacea Walter – amorfa nibyzielna
Amorpha laevigata Nutt.
Amorpha nana Nutt. – amorfa drobna
Amorpha nitens Boynton
Amorpha × notha E.J.Palmer
Amorpha ouachitensis Wilbur
Amorpha paniculata Torr. & A.Gray
Amorpha roemeriana Scheele
Amorpha schwerinii C.K.Schneid.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-20].
1 2 3 Amorpha L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-14].
1 2 3 4 5 6 G. P. Lewis, Brian Schrire, Barbara Mackinder, Mike Lock: Legumes of the World. Royal Botanic Gardens, Kew, 2005, s. 302. ISBN 978-1-900347-80-8.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 41, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste A–B. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 220-225. ISBN 83-01-10135-0.
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
1 2 3 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 291. ISBN 0-333-73003-8.
↑ Genus Amorpha L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-01-14].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-20].

[powo-4] 1 2 3 Amorpha L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-14].

[legumes-5] 1 2 3 4 5 6 G. P. Lewis, Brian Schrire, Barbara Mackinder, Mike Lock: Legumes of the World. Royal Botanic Gardens, Kew, 2005, s. 302. ISBN 978-1-900347-80-8.

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 41, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[seneta-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste A–B. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 220-225. ISBN 83-01-10135-0.

[checklist2002-8] Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.

[philips-9] 1 2 3 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 291. ISBN 0-333-73003-8.

[grin-10] Genus Amorpha L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-01-14].