Wejście do b. siedziby przedsiębiorstwa Amtorg przy Fifth Avenue w Nowym Jorku (1929-1941)Hellman Building w którym mieściło się przedstawicielstwo Amtorg’a w Los AngelesAmtorg utrzymywał również biuro w nowojorskim WTCb. siedziba przedstawicielstwa przedsiębiorstwa Amtorg w Moskwie w b. Domu Towarowym A.S. Homjakowa przy ul. PietrowkaWhitehall Building, b. siedziba przedsiębiorstwa Centrosojuz-America Inc. w Nowym Jorku90 West Street, b. siedziba przedsiębiorstwa Selskosojuz Inc. w Nowym Jorku
Amtorg Trading Corporation (ros.Амторг) – działająca na rynku amerykańskim od 1924 radziecka spółka handlowa z siedzibą w Nowym Jorku.
Historia
Została powołana w wyniku zawartego porozumienia Lenina z Armandem Hammerem 27 maja 1924 w stanie Nowy Jork przez połączenie dwóch przedsiębiorstw – utworzonego w 1919 Products Exchange Corporation oraz utworzonego w 1923 Arcos-America Inc. Formalnie właścicielem spółki ze strony radzieckiej był Ludowy Komisariat Handlu Zagranicznego (Народный комиссариат внешней торговли СССР). Alternatywnie rozważano też nadanie innych nazw podmiotowi – Towarzystwa Handlowego Związku Republik Radzieckich TOSSOR (Торговое общество Союза Советских Республик) lub Radziecko-Amerykańskiego Towarzystwa Handlu SATOR (Советско-Американское торговое общество). Amtorg pełnił funkcję pośrednika, brokera w operacjach eksportowo-importowych radzieckich central handlu zagranicznego i bezpośrednio wielu innych podmiotów gospodarczych z partnerami amerykańskimi. Nigdy nie zawierał umów we własnym imieniu.
Przedsiębiorstwo było założone jako spółka akcyjna zgodnie z prawem handlowym stanu Nowy Jork z udziałem kapitału radzieckiego w kwocie 1 mln dolarów, podniesionego później do wysokości 3 mln. Głównymi posiadaczami akcji były – Bank Handlu Zagranicznego ZSRR Wniesztorgbank (Внешторгбанк) i Centralny Związek Spółdzielni Konsumenckich Centrosojuz (Центросоюз). Poza organizowaniem handlu zagranicznego, Amtorg służył za przykrycie dla agentów Razwiedupru/GRU, OGPU i Kominternu. Działalność Amtorgu była szczególnie ważna w latach poprzedzających uznanie ZSRR przez USA, gdy w 1933 w trakcie prezydentury Franklina Roosevelta otwarto w Waszyngtonie radzieckie poselstwo. De facto Amtorg do tego czasu pełnił funkcję półoficjalnego przedstawicielstwa ZSRR.
Amtorg w 1924 składał się z 6 oddziałów: administracyjnego, eksportu, importu, rolnego, finansowego i ekonomicznego. Organizacja zatrudniała do 500 pracowników, w większości Żydów, z których część nie znała języka rosyjskiego.
W latach 30., w latach Wielkiego Kryzysu, Amtorg prowadził usługi pośrednictwa w zatrudnieniu pracowników amerykańskich na terenie ZSRR. „Tylko w ciągu ośmiu miesięcy 1931 r. Amtorg przyjął 100 tys. podań od zdesperowanych Amerykanów.”.
Choć w okresie II wojny światowej Amtorg był aktywny w realizacji programu lend-lease, w latach 1942–1945 głównym organem koordynacji i nadzoru w tym zakresie ze strony radzieckiej była Radziecka Komisja Zamówień Rządowych w Stanach Zjednoczonych (Советская Правительственная Закупочная Комиссия, Soviet Government Purchasing Commission) z siedzibą w Waszyngtonie. Członkami Komisji byli też prezesi Amtorgu. Nowojorski oddział Komisji mieścił się w siedzibie Amtorgu.
Dwukrotnie siedziba Amtorgu była celem ataków bombowych, w 1971 i ponownie w 1976, przez terrorystów określających się jako „Jewish Armed Resistance” (Żydowski Opór Zbrojny).
Przedsiębiorstwo jest nieaktywne przez ogłoszenie odwołania zarządu z 24 czerwca 1998.
Pod koniec 1927 spółka założyła swój południowoamerykański oddział, formalnie spółkę-córkę – Towarzystwo Handlu i Eksportu Jużamtorg S.A. (Compañía de Comercio y Exportación, Южaмторг) z siedzibą w Buenos Aires w Avenida de Mayo 650, o kapitale 1.500.000 peso argentyńskich wraz z przedstawicielstwami w Montevideo, Asunción, Rio Grande i w Valparaíso. W 1931 policja argentyńska dokonała przeszukania pomieszczeń oddziału, który w 1932 przeniósł swoją działalność do Montevideo. Prezesem spółki był Borys Krajewski (1888-1938).
Media
Arcos wraz z Amerykańsko-Rosyjską Izbą Handlową (American-Russian Chamber of Commerce, Американо-Российская Торгово-Промышленная Палатa) wydawało/wydało cały szereg publikacji:
mies. „Economic Review of the Soviet Union”, w jęz. ang.
mies. „American Engineering and Industry”, w jęz. ros.
„Catalog of American Industry and Trade”
„Economic Handbook of the Soviet Union”, 1931, przekształcony następnie w „The Handbook of the Soviet Union”, oficjalnie firmowany przez Amerykańsko-Rosyjską Izbę Handlową.
Przewodniczący/Prezesi
1924-1925 – Isaj Churgin (Исай Яковлевич Хургин, Isaiah J. Hoorgin)
1930-1934 – Piotr Bogdanow (Петр Алексеевич Богданов, Pyotr Bogdanov)
1934-1936 – Iwan Bojew (Иван Васильевич Боев, Ivan Vasilyevich Boev)
1936-1938 – Dawid Rozow (Давид Григорьевич Розов, David Rozov)
1939-1944 – prof. Konstantin Łukaszew (Константи́н Игна́тьевич Лукашёв, Konstantin Lukashev)
1944-1948 – Michaił Maksimowicz Gusew (Михаил Максимович Гусев, M. Gusev)
1948-1949 – Aleksiej Zacharow (Алексей Захаров)
1949-1952 – stanowisko nieobsadzone
1958-1959 – Nikołaj Smielakow (Николай Николаевич Смеляков, Nikolai Smielakov)
1963-1967 - Sergej Malow (Сергей Сергеевич Малов)
1967-1972 – Włas Niczkow (Влас Никифорович Ничков, Vlas N. Nichkov)
1973-1975 – Władimir Bessmertny (Владимир Бессмертный, Vladimir Bessmertny)
1979-1981 – Jurij A. Kislenko (Юрий A. Kисленко, Yuri Kislenko)
1983-1985 – Jurij Szczerbina (Юрий Щербина, Yuriy Shcherbina)
1985-1993 – Jurij Maszkin (Ю. М. Машкин)
Siedziba
Amtorg miał siedzibę w Nowym Jorku na Broadwayu 165 (do 1929), przy Fifth Ave 261 (1929-1941), Madison Ave 210 (1943), Lexington Ave 355 (1962-1976), zaś przed zawieszeniem działalności mieścił się w kompleksie biurowców z 1958 przy Third Ave. 750 (1980-1985). Amtorg utrzymywał też biura w nowojorskim Centrum Światowego Handlu (1975). W 1940 spółka posiadała szereg przedstawicielstw, m.in. w Detroit, Los Angeles (w Hellman Bldg. na rogu ulic Czwartej i Spring), San Francisco (w Newhall Bldg. przy California St 261), Pittsburghu, Camden. Do 1932 również w Chicago. Inne źródła wymieniają też Seattle.
W Moskwie funkcjonowało generalne przedstawicielstwo Amtorga – Sovamtorg (Совамторг), początkowo (1927) w Domu Towarowym A.S. Homjakowa (Торговый дом А. С. Хомякова) przy ul. Pietrowka (ул. Петровка) 3/6, później przy pl. Radzieckim 1 (Советская площадь, Sowietskaja Pł.), obecnie pl. Twerski (Тверская площадь), które też miało oddziały w Leningradzie, Charkowie i Tyflisie.
Pozostałe spółki radzieckie w Stanach Zjednoczonych
W okresie międzywojennym działało w Stanach też szereg innych przedsiębiorstw:
Centrosojuz-America Inc. (Центросоюз), Nowy Jork, 136 Liberty St. (1925)), 17 Battery Place, Whitehall Building, reprezentujący radziecki Związek Spółdzielni Konsumenckich (Union of Consumers’ Cooperatives of the U.S.S.R.),
Selskosojuz Inc. (Сельскосоюз), Nowy Jork, 90 West St., reprezentujący radziecki Związek Spółdzielni Rolniczych,
Am-Derutra Transport Corporation (Ам-Дерутра), Nowy Jork, 261 Fifth Avenue (1932-), reprezentująca radzieckich armatorów,
Intourist Inc. (Интурист), Nowy Jork, 545 Fifth Ave. (1930-),
Amkino Corporation (Амкино), Nowy Jork, 723 Seventh Ave. (1926-1940),
Soviet Photo Agency, Nowy Jork, 723 Seventh Ave. (1932-),
Moscow Narodny Bank – Mosnarbank (Московский народный банк), Nowy Jork, 309 Broadway (1916–1920, 1926–1934/35),
Torgsin (Торгсин), Nowy Jork, 261 Fifth Ave. (1932-1935), oddział wszechzwiązkowej firmy handlu z obcokrajowcami, odpowiednik polskiego Pewexu,
Bookniga Inc. (Букнига), Nowy Jork, 255 Fifth Ave. (1938-1940),
Soviet American Securities Corp., Nowy Jork, 30 Broad St. (1933-1935).
American-Russian Chamber of Commerce
W 1916 powstała Amerykańsko-Rosyjska Izba Handlowa (American-Russian Chamber of Commerce, Американо-Русская торговая палата) z siedzibą przy Broadway 60, następnie działając pod adresem Amtorgu. Od 1927 utrzymywała też przedstawicielstwo w Moskwie.
↑Który był inicjatorem utworzenia przedsiębiorstwa, jak i ówczesnej współpracy gospodarczej pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i ZSRR; niejednokrotnie można znaleźć w literaturze takie wielce mówiące określenia jak np. Hammer’s Amtorg (Amtorg Hammera).
↑Ówczesna nazwa resortu (ministerstwa) handlu zagranicznego w ZSRR.
↑Aldo Cesar Vacs: Discreet Partners: Argentina and the USSR Since 1917, University of Pittsburgh Press Pittsburgh 1984, .
↑Aleksandr Iwanowicz Sizonienko: Por caminos intransitados: los primeros diplomáticos y científicos soviéticos en América Latina, Siglo Mexico 1991, 164 s., ISBN968-23-1775-4, ISBN978-968-23-1775-0.
Амторг (аmtorg Тrading Сorporation), [w:] „Дипломатический словарь” (Słownik dyplomatyczny), Т.1. – М., Nauka Moskwa 1985, s. 7, [w:]
Antony C. Sutton: Western Technology and Soviet Economic Development 1917 to 1930, Hoover Institution on War, Revolution and Peace, Stanford University, Stanford 1968, 379 s., [w:]
40°45′14,15″N 73°58′21,36″W/40,753930 -73,972600
.jpg)
.jpg)
