Obrostnica rzęsowata

Obrostnica rzęsowata

Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	workowce
Klasa	miseczniaki
Rząd	pałecznikowce
Rodzina	obrostowate
Rodzaj	obrostnica
Gatunek	obrostnica rzęsowata
Nazwa systematyczna
Anaptychia ciliaris (L.) Flot. Jber. schles. Ges. vaterl. Kultur 28: 119 (1850)
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Obrostnica rzęsowata, obrost rzęsowaty, zieleniak rzęsowaty (Anaptychia ciliaris (L.) Flot.) – gatunek grzybów należący do rodziny obrostowatych (Physciaceae). Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Anaptychia, Physciaceae, Caliciales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.

Po raz pierwszy opisał go w 1753 r. Karol Linneusz, nadając mu nazwę Lichen ciliaris. W 1850 r. Julius von Flotow zaliczył go do rodzaju Anaptychia. Ma liczne synonimy naukowe. Niektóre z nich:

• Anaptychia mamillata (Taylor) D. Hawksw. 1973
• Anaptychia melanosticta (Ach.) Trass 1969
• Hagenia ciliaris (L.) W. Mann 1825
• Physcia ciliaris var. melanosticta (Ach.) Grognot 1863

Polska nazwa według Wiesława Fałtynowicza.

Morfologia

Plecha krzaczkowata lub krzaczkowato-listkowata, nieregularna lub tworząca rozetki. Osiąga średnicę do 10, rzadko do 15 cm, do podłoża przylega luźno lub odstaje od niego, ma barwę szarą lub jasnobrunatną. Gałązki o średnicy 0,5–3(–4) mm, rozgałęzione widełkowato lub nieregularnie, na górnej stronie wypukłe lub płaskie, nagie lub delikatnie pilśniowate. Zakończone są rzęskami o długości 2–5 mm i tej samej barwie co plecha, tylko same końce są ciemniejsze. Dolna strona gałązek jest biaława z podłużnymi, płytkimi rynienkami lub żyłkami. Owocniki typu apotecjum o średnicy 2–5 mm, dość częste, występujące na brzegach i końcach gałązek. Tarczka brunatna do czarnobrunatnej, naga lub białawo oprószona. Ekscypulum początkowo grube i gładkie, później cienkie i często pofragmentowane.

Epitecjum brązowe, hymenium i hypotecjum bezbarwne. Worki 8-zarodnikowe, maczugowate. Askospory jednoprzegrodowe, brązowe, elipsoidalne, przewężone na przegrodzie, o wymiarach 30–45(–50) × (15–)17–24 µm, cienkościenne (z wyjątkiem pogrubienia przy przegrodzie). Powierzchnia zarodników ornamentowana. Pyknidia ciemne, częściowo zagłębione w plesze. Konidia bezbarwne, krótkie, pałeczkowate, proste, o wymiarach 3,5–5 × 1 µm. Fotobiontem glony chlorokokowce (Chlorococcales).

Reakcje barwne porostów: kora i rdzeń – K–, C–, KC–, P–, UV–. Brak substancji porostowych.

Występowanie i siedlisko

Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W Europie jest rozprzestrzeniony na całym obszarze od Morza Śródziemnego po północne wybrzeża Półwyspu Skandynawskiego i Islandię. W Polsce podano liczne stanowiska. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma status EN – gatunek wymierający znajdujący się w sytuacji bardzo wysokiego ryzyka wymarcia w stanie dzikim w regionie. Znajduje się na liście porostów chronionych w Polsce i jest gatunkiem ściśle chronionym.

Porost głównie nadrzewny. Występuje w siedliskach otwartych na korze wielu gatunków drzew liściastych, rzadko na drewnie, skałach lub glebie.

Przypisy