Anna Janko
 Anna Janko (2025) | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Narodowość |
polska |
| Język | |
| Dziedzina sztuki | |
| Ważne dzieła | |
|
Dziewczyna z zapałkami (2007), Mała zagłada (2015) | |
| Strona internetowa | |
Anna Janko, właśc. Aneta Jankowska (ur. 27 sierpnia 1957 w Rybniku) – polska poetka, pisarka, felietonistka, krytyczka literacka.
Życiorys
Urodziła się w rodzinie poetów Zbigniewa Jankowskiego i Teresy Ferenc. Ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Gdańskim (praca magisterska u prof. Marii Janion).
Debiutowała w 1975 r. wierszami w „Życiu Literackim”. W 1977, jako 19-letnia autorka, opublikowała pierwszy tomik poetycki. W drugiej połowie lat 70. związana była z formacją poetycką Nowa Prywatność.
Pracując w latach 1997–2002 w Wydawnictwie Prószyński i S-ka tworzyła i redagowała autorską serię pn. To jest poezja, w której ukazało się 20 tomów wierszy najwybitniejszych poetów polskich i europejskich. Współpracowała z wrocławskim miesięcznikiem „Odra”, II programem Polskiego Radia, czasopismem „Pani”. Od 2007 r. współpracuje ze „Zwierciadłem”.
Jej utwory ukazały się m.in. w Niemczech, Francji, USA, Czechach, na Węgrzech, w Chorwacji i Serbii.
Krytyk literacki Artur Sandauer nazwał Annę Janko: „Rimbaud w spódnicy”.
Jest członkinią PEN-clubu i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Mieszka pod Warszawą.
Twórczość
Poezja
- List do królika doświadczalnego, 1977
- Wykluwa się staruszka, 1979
- Diabłu świeca, 1980
- Koronki na rany, 1989
- Zabici czasem długo stoją, 1995
- Świetlisty cudzoziemiec, 2000
- Du bist Der, niemieckojęzyczny wybór wierszy Berlin 2000
- Wiersze z cieniem, 2010
- Miłość, śmierć i inne wzory, autorski wybór wierszy, 2016
- Załamanie pogody, autorski wybór wierszy, 2024
Proza
- Dziewczyna z zapałkami, Nowy Świat 2007, 2009, 2010, 2012 (Wydawnictwo Literackie)
- Maciupek i Maleńtas. Niezwykłe przygody w Brzuchu Mamy, Nasza Księgarnia 2012
- Pasja według św. Hanki, Wydawnictwo Literackie 2012
- Boscy i nieznośni. Niezwykłe biografie, Wydawnictwo Zwierciadło, 2012
- Mała zagłada, Wydawnictwo Literackie, 2015
- Przeglądarka. Felietony poufałe, 2016
- Oleś i Pani Róża, Wydawnictwo Literackie, 2018
Dramat
- Rzeź lalek, 1981, Teatr Współczesny w Szczecinie, reż. Andrzej Chrzanowski.
- Śmierć to dobry początek, słuchowisko radiowe, 2 program Polskiego Radia, 2005, reż. Henryk Rozen.
Nagrody
- Nagroda Młodych im Włodzimierza Pietrzaka za twórczość poetycką, 1980
- Nagroda artystyczna tygodnika „Fakty 80”, 1980
- Nagroda Gdańska Książka Roku za tom poetycki Diabłu świeca, 1981
- Nagroda Związku Pisarzy Niezależnych w Dreźnie za twórczość poetycką, 1993
- Nominacja do Nagrody Literackiej Nike za tom Świetlisty cudzoziemiec, 2001
- Nagroda Książka Wiosny 2007 Poznańskiego Przeglądu Nowości Wydawniczych za powieść Dziewczyna z zapałkami
- Nagroda Warszawskiej Premiery Literackiej za powieść Dziewczyna z zapałkami, Książka Czerwca 2007
- Nominacja do Nagrody Literackiej Srebrny Kałamarz im. Hermenegildy Kociubińskiej, 2008
- Nominacja do Nagrody Mediów Cogito za powieść Dziewczyna z zapałkami, 2008
- Nominacja do Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus za powieść Dziewczyna z zapałkami, 2008
- Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta, za powieść Dziewczyna z zapałkami, 2008
- Nagroda Książka Lata 2012 Poznańskiego Przeglądu Nowości Wydawniczych, za Pasję według św. Hanki
- Nominacja do Nagrody Literackiej dla Autorki Gryfia 2013, za Pasję według św. Hanki (finalistka)
- Nominacja do Literackiej Nagrody Nike 2013, za powieść Pasja według św. Hanki
- Wyróżnienie w Ogólnopolskim Konkursie im. Kornela Makuszyńskiego za książkę dla dzieci Maciupek i Maleńtas. Niezwykłe przygody w brzuchu Mamy, 2013
- Nominacja do Nagrody Literackiej i Historycznej Identitas za książkę Mała zagłada, 2015
- Nominacja w III edycji Nagrody Newsweeka im. Teresy Torańskiej (2015) w kategorii „Najlepsza książka” za książkę Mała zagłada
- Nagroda miesięcznika „Nowe książki” za rok 2015 za książkę Mała zagłada
- Nagroda Literacka m.st. Warszawy 2016 w kategorii proza za książkę Mała zagłada
- Nagroda Literacka dla Autorki „Gryfia” 2016 za książkę Mała zagłada
- Finał Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus za książkę Mała zagłada
W filmie
W 2018 roku, reżyserka Natalia Koryncka-Gruz, nakręciła na podstawie książki Anny Janko Mała Zagłada film dokumentalny pod tym samym tytułem. Opowiada on o pokoleniowym dziedziczeniu wojennej traumy. Punktem wyjścia jest rodzinna historia z II wojny światowej i okupacji niemieckiej w Polsce. Podczas Aktion Zamość na Zamojszczyźnie Niemcy spalili i wymordowali ludność wsi Sochy, w tym zamordowali rodziców 9-letniej wówczas Teresy Ferenc, matki Anny Janko. Film otrzymał główne nagrody na zagranicznych festiwalach.
Przypisy
- ↑ Słownik europejskich kierunków i grup literackich XX wieku. Grzegorz Gazda (redaktor). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-15724-1.
- ↑ Anna Janko. Świetlisty cudzoziemiec. proszynski.pl. [dostęp 2020-03-25]. (pol.).
- ↑ Anna Janko, „Świetlisty cudzoziemiec”. culture.pl. [dostęp 2020-03-25]. (pol.).
- ↑ Załamanie pogody. Wiersze z lat 1974-2023 | Anna Janko [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2025-03-03].
- ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Życie literackie. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 297, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-21].
- ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1981–1984. Życie literackie. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 9, s. 279, 1987. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-11-04].
- ↑ Nike 2001. nike.org.pl. [dostęp 2012-01-20]. (pol.).
- ↑ Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994–2009. [dostęp 2014-09-13].
- ↑ Nike 2013. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-06].
- ↑ Nominacje do Nagrody Identitas 2015. dorzeczy.pl. [dostęp 2015-11-18].
- ↑ Znamy nominowanych w konkursie o Nagrodę „Newsweeka” im. Teresy Torańskiej. fundacjatoranskiej.pl. [dostęp 2015-11-21].
- ↑ Anna Janko z Nagrodą „Nowych Książek″ [online], www.instytutksiazki.pl [dostęp 2016-01-28].
- ↑ Znamy laureatów 9. edycji Nagrody Literackiej m. st. Warszawy [online], dzieje.pl [dostęp 2016-04-27].
- ↑ Gryfia dla Anny Janko [online], instytutksiazki.pl, 27 czerwca 2016 [dostęp 2016-06-27].
- ↑ Finałowa siódemka Angelusa / Wydarzenia / Instytut Książki [online], www.instytutksiazki.pl [dostęp 2016-09-07].
- 1 2 Mała Zagłada. filmpolski.pl, 2020-01-29. [dostęp 2021-06-02]. (pol.).
Bibliografia
Linki zewnętrzne
- Publikacje 1988–2001
- Anna Janko – publikacje w bibliotece Polona