Arctous

*Arctous*
	; Mącznica alpejska
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	wrzosowce
Rodzina	wrzosowate
Rodzaj	Arctous
	Nazwa systematyczna
	Arctous Niedenzu; Bot. Jahrb. Syst. 11: 144. 18 Jun 1889
	Typ nomenklatoryczny
	A. alpina (Linnaeus) Niedenzu
	Multimedia w Wikimedia Commons

Arctous – rodzaj roślin należących do rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Obejmuje trzy gatunki. Rośliny te występują w strefie okołobiegunowej półkuli północnej oraz na obszarach górskich dalej na południu w strefie umiarkowanej. Zasięg obejmuje północną część Ameryki Północnej (na południu po Wyoming i New Hampshire), północną Europę oraz góry dalej na południu (Pireneje, Alpy, Karpaty, góry półwyspu bałkańskiego) oraz północną Azję sięgając po południowe Chiny. W Polsce brak dziko rosnących przedstawicieli rodzaju. Mącznica alpejska Arctous alpina uprawiana jest w ogrodach skalnych.

Morfologia

Pokrój: Niskie, płożące i silnie rozgałęzione krzewinki, osiągające od kilku do ok. 20, rzadko 40 cm wysokości. Pędy są nagie, z korą brązową, łuszczącą się papierzasto.
Liście: Sezonowe, jesienią przebarwiające się na intensywnie czerwony kolor, zachowujące się na pędach przez zimę. Blaszki nieco skórzaste, jajowate i owalne, karbowano-piłkowane. U A. microphylla osiągają zwykle tylko do 6 mm długości (rzadko do 17 mm), u pozostałych dwóch gatunków osiągają 2–5 cm długości.
Kwiaty: Obupłciowe, zebrane w liczbie od 2 do 7 w kwiatostany groniaste. Działki kielicha w liczbie 5, są jajowate, wolne i trwałe. Płatki w liczbie 5 są zrośnięte w urnowatą koronę, tylko na szczycie z krótkimi wolnymi łatkami. Korona jest biała, kremowa, żółta lub zielona. Pręcików jest 10, są schowane w koronie, nitki ich są u nasady spłaszczone i owłosione, pylniki są czerwone, otwierają się dwoma szczytowymi porami. Zalążnia jest 4–10-komorowa, z pojedynczymi zalążkami w komorach, zwieńczona główkowatym znamieniem.
Owoce: Kuliste, soczyste, nagie, czerwone do czarnofioletowych pestkowce, u A. microphylla o średnicy do ok. 0,5 cm, u pozostałych gatunków do ok. 1 cm. Zawierają 4–5 pestek.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Jeden z sześciu rodzajów z podrodziny Arbutoideae Niedenzu w obrębie rodziny wrzosowatych (Ericaceae) z rzędu wrzosowców (Ericales), czasem wraz z pozostałymi łączony w jeden szeroko ujmowany rodzaj mącznica Arctostaphylos (wówczas jako sekcja Arctoae A. Gray, Syn. Fl. N. Amer. 2: 27. Mai 1878).

Wykaz gatunków

Arctous alpina (L.) Nied. – mącznica alpejska
Arctous microphylla C.Y.Wu
Arctous rubra (Rehder & E.H.Wilson) Nakai

Uprawa

Uprawiana jest zwykle mącznica alpejska A. alpina. Rozmnaża się ją siejąc nasiona, ew. z sadzonek wiosną lub latem. Wymaga stanowisk słonecznych, gleby kwaśnej, przepuszczalnej i kamienistej.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2024-01-12] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2024-01-12] (ang.).
1 2 3 Arctous Niedenzu, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2024-01-12] .
1 2 Arctous Nied., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-01-12] .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 35, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 JerzyJ. Hrynkiewicz-Sudnik JerzyJ., BolesławB. Sękowski BolesławB., MieczysławM. Wilczkiewicz MieczysławM., Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych, wyd. 3 popr. i uzup, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 505, ISBN 978-83-01-13434-1 .
1 2 3 4 5 6 Arctous Niedenzu, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2024-01-12] .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gordon C.G.C. Tucker Gordon C.G.C., Arctous Niedenzu, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2024-01-12] .
↑ WolfgangW. Lippert WolfgangW., Rośliny alpejskie, Warszawa: "Muza", 1995, s. 214, ISBN 978-83-7079-392-0 .
↑ Mącznica alpejska [online], atlas-roslin.pl [dostęp 2024-01-12] .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2024-01-12] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2024-01-12] (ang.).

[ing-3] 1 2 3 Arctous Niedenzu, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2024-01-12] .

[powo-4] 1 2 Arctous Nied., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-01-12] .

[checklist-5] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 35, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[hrynkiewicz-6] 1 2 3 JerzyJ. Hrynkiewicz-Sudnik JerzyJ., BolesławB. Sękowski BolesławB., MieczysławM. Wilczkiewicz MieczysławM., Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych, wyd. 3 popr. i uzup, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 505, ISBN 978-83-01-13434-1 .

[china-7] 1 2 3 4 5 6 Arctous Niedenzu, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2024-01-12] .

[america-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gordon C.G.C. Tucker Gordon C.G.C., Arctous Niedenzu, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2024-01-12] .

[lippert-9] WolfgangW. Lippert WolfgangW., Rośliny alpejskie, Warszawa: "Muza", 1995, s. 214, ISBN 978-83-7079-392-0 .

[10] Mącznica alpejska [online], atlas-roslin.pl [dostęp 2024-01-12] .