Arrhenia

Języczek
	; Języczek półkolisty (Arrhenia acerosa)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	wodnichowate
Rodzaj	języczek
	Nazwa systematyczna
	Arrhenia Fr.; Summa veg. Scand., Section Post. (Stockholm): 312 (1849)
	Typ nomenklatoryczny
	Arrhenia auriscalpium (Fr.) Fr. 1849
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Arrhenia Fr. (języczek) – rodzaj grzybów należący do rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae).

Charakterystyka

Bazydiokarpy pępówkowate lub języczkowate, szare, szarawobrązowe lub niebieskawoszare, rzadko ciemne i łuskowate w środku z beżowym lub jasnobrązowym brzegiem. Hymenium jaśniejsze, blaszkowate, kantarelloidalne, merulioidalne lub gładkie. Podstawki wydłużone lub nie, ze sprzążkami lub bez. Nie tworzą barwników DOPA i karotenoidów.

Jest to rodzaj dość zróżnicowany morfologicznie. W 2020 roku na świecie znanych było ponad czterdzieści gatunków, spośród których osiem zostało przebadane filogenetycznie, pozostałe zostały włączone do rodzaju tylko na podstawie cech morfologicznych.

Są to pasożytnicze rozwijające się na mchach lub glonach. Często jako grzyby mszakolubne występują na mchach torfowcach, niektóre gatunki są prawdopodobnie także grzybami koprofilnymi rozwijającymi się na odchodach. Nie tworzą symbiozy z glonami, są więc grzybami niezlichenizowanymi. Jeden gatunek to grzyb naporostowy.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hygrophoraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Takson utworzył Elias Fries w 1849 r. Synonimy naukowe:

Boehmia Raddi, Corniola Gray
Dictyolus Quél., Geotus Pilát & Svrček
Leptoglossum P. Karst.
Leptotus P. Karst.

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1896 r.

Gatunki występujące w Polsce

Arrhenia acerosa (Fr.) Kühner 1980 – języczek półkolisty
Arrhenia baeospora (Singer) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – tzw. pępówka mączna
Arrhenia discorosea (Pilát) Zvyagina, A.V. Alexandrova & Bulyonk. 2015 – tzw. pępówka fioletowoblaszkowa
Arrhenia epichysium (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – języczek nadrzewny, pępówka nadrzewna
Arrhenia gerardiana (Peck) Elborne 2008 – języczek torfowiskowy
Arrhenia glauca (Batsch) Bon & Courtec. 1987 – języczek szarobrązowy
Arrhenia griseopallida (Desm.) Watling 1989 – języczek bocznotrzonowy
Arrhenia lilacinicolor (Bon) P.-A. Moreau & Courtec. 2008 – tzw. pępówka żółtobrązowa
Arrhenia lobata (Pers.) Kühner & Lamoure ex Redhead 1984 – języczek uchowaty
Arrhenia obatra (J. Favre) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – języczek rdzawoczarny
Arrhenia obscurata (D.A. Reid) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – języczek czarnobrązowy
Arrhenia parvivelutina (Clémençon & Irlet) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002
Arrhenia peltigerina (Peck) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002
Arrhenia philonotis (Lasch) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – języczek beżowobrązowy
Arrhenia retiruga (Bull.) Redhead 1984 – języczek siatkowany
Arrhenia rustica (Fr.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – języczek rdzawobrązowy
Arrhenia spathulata (Fr.) Redhead 1984 – języczek strefowany
Arrhenia trigonospora (Lamoure) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – języczek trójkątnozarodnikowy
Arrhenia umbratilis (Fr.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002 – języczek ciemny

Nazwy naukowe według Index Fungorum. Wykaz gatunków według W. Wojewody i innych. Nazwy polskie według W. Wojewody i innych.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-05-12] (ang.).
1 2 Mahajabeen PadamseeM.P. D. Jean Lodge Mahajabeen PadamseeM.P. i inni, Molecular phylogeny, morphology, pigment chemistry and ecology in Hygrophoraceae, „Fungal Diversity”, DOI: 10.1007/s13225-013-0259-0 .
1 2 PaulP. Diederich PaulP., Ana M.A.M. Millanes Ana M.A.M., MatsM. Wedin MatsM., James D.J.D. Lawrey James D.J.D., Flora of Lichenicolous Fungi. Volume 1 · Basidiomycota, Luksemburg: National Museum of Natural History, 2022, s. 34, ISBN 978-2-919877-26-3 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 63, 64, ISBN 83-89648-09-1 .
↑ Nazwa polska nadana przez Komisję ds. Polskich Nazw Grzy6bów dla synonimu Omphalina baeospora Singer.
1 2 Arrhenia (pępówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2022-12-01] (pol.).
1 2 3 Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
1 2 3 4 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-12-10] .
↑ Nazwa polska nadana przez Komisję ds. Polskich Nazw Grzy6bów dla synonimu Omphalina galericolor(Romagn.) Bon.
↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2014-01-03] (ang.).
↑ Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-21] (pol.).

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-05-12] (ang.).

[mol-2] 1 2 Mahajabeen PadamseeM.P. D. Jean Lodge Mahajabeen PadamseeM.P. i inni, Molecular phylogeny, morphology, pigment chemistry and ecology in Hygrophoraceae, „Fungal Diversity”, DOI: 10.1007/s13225-013-0259-0 .

[bas-3] 1 2 PaulP. Diederich PaulP., Ana M.A.M. Millanes Ana M.A.M., MatsM. Wedin MatsM., James D.J.D. Lawrey James D.J.D., Flora of Lichenicolous Fungi. Volume 1 · Basidiomycota, Luksemburg: National Museum of Natural History, 2022, s. 34, ISBN 978-2-919877-26-3 .

[sf-4] Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).

[check-5] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 63, 64, ISBN 83-89648-09-1 .

[uw-6] Nazwa polska nadana przez Komisję ds. Polskich Nazw Grzy6bów dla synonimu Omphalina baeospora Singer.

[atlas-7] 1 2 Arrhenia (pępówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2022-12-01] (pol.).

[kom-8] 1 2 3 Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).

[lit-9] 1 2 3 4 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-12-10] .

[uw2-10] Nazwa polska nadana przez Komisję ds. Polskich Nazw Grzy6bów dla synonimu Omphalina galericolor(Romagn.) Bon.

[if2-11] Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2014-01-03] (ang.).

[kom6-12] Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-21] (pol.).