Astur

	Astur
	Lacépède, 1799
	; Krogulec czarnołbisty (A. cooperii)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Astur
	Typ nomenklatoryczny
	Falco palumbarius Linnaeus, 1758 (= Falco gentilis Linnaeus, 1758)
Synonimy
	Daedalion Savigny, 1809; Sparvius Vieillot, 1816; Asterias Morris, 1837; Phabotypus Gloger, 1841; Cooperastur Bonaparte, 1854; Leptohierax Sundevall, 1874; Neonisus Roberts, 1922;
	Daedalion Savigny, 1809; Sparvius Vieillot, 1816; Asterias Morris, 1837; Phabotypus Gloger, 1841; Cooperastur Bonaparte, 1854; Leptohierax Sundevall, 1874; Neonisus Roberts, 1922;
Gatunki
	8 gatunków – zobacz opis w tekście
	8 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Astur – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w obrębie rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce, Eurazji i Afryce.

Morfologia

Długość ciała 31,5–63 cm, rozpiętość skrzydeł 58–122 cm; masa ciała samic 342–2200 g, samców 190–1010 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1799 roku francuski przyrodnik Bernard Germain de Lacépède w publikacji własnego autorstwa poświęconej klasyfikacji systematycznej ptaków. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) jastrząb zwyczajny (A. gentilis).

Etymologia

Astur: łac. astur, asturis ‘jastrząb’, od gr. αστεριας asterias ‘jakiś rodzaj jastrzębia’, od αστηρ astēr, αστερος asteros ‘gwiazda’ (por. średniowiecznołac. austurcus, asturcius lub asturcus ‘jastrząb zwyczajny’).
Daedalion: w mitologii greckiej Daedalion, syn Lucyfera, tak bolał nad śmiercią swego syna Filonisa, że rzucił się z wysokości góry Parnas i został przemieniony w sokoła przez Apolla (por. gr. δαιδαλεος daidaleos ‘nakrapiany, oznaczony’). Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Falco palumbarius Linnaeus, 1758 (= Falco gentilis Linnaeus, 1758).
Sparvius: fr. Épervier ‘krogulec’, od średniowiecznołac. sparverius ‘krogulec’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Falco palumbarius Linnaeus, 1758 (= Falco gentilis Linnaeus, 1758).
Asterias: gr. αστεριας asterias ‘jakiś rodzaj jastrzębia’, od αστηρ astēr, αστερος asteros ‘gwiazda’ (cf. αστεριας asterias ‘czapla, bąk’).
Phabotypus: gr. φαβοτυπος phabotupos ‘rażący, zabijający gołębie’, rodzaj jastrzębia wspomniany przez Arystotelesa, od φαψ phaps, φαβος phabos ‘gołąb, synogarlica’; τυπτω tuptō ‘uderzyć, razić’.
Cooperastur: zbitka wyrazowa epitetu gatunkowego Astur cooperii Bonaparte, 1828. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Astur cooperii Bonaparte, 1828.
Leptohierax: gr. λεπτος leptos ‘delikatny, smukły’; ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos ‘jastrząb’.
Neonisus: gr. νεος neos ‘nowy’; rodzaj Nisus Lacépède, 1799. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Accipiter melanoleucus A. Smith, 1830.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Astur bicolor (Vieillot, 1817) – krogulec dwubarwny
Astur cooperii (Bonaparte, 1828) – krogulec czarnołbisty
Astur gundlachi (Lawrence, 1861) – krogulec kubański
Astur melanoleucus (A. Smith, 1830) – jastrząb czarno-biały
Astur henstii Schlegel, 1873 – jastrząb brunatny
Astur gentilis (Linnaeus, 1758) – jastrząb zwyczajny
Astur atricapillus (A. Wilson, 1812) – jastrząb czerwonooki
Astur meyerianus Sharpe, 1878 – jastrząb papuaski

Uwagi

↑ Nowa nazwa dla Astur Lacépède, 1799.
↑ Nowa nazwa dla Astur Lacépède, 1799 i Daedalion Savigny, 1809.
↑ Nowa nazwa dla Cooperastur Bonaparte, 1854 ze względu na puryzm.

Przypisy

1 2 B.G. de Lacépède: Tableau des sous-classes, divisions, sous-divisions, ordres et genres des oiseaux. W: B.G. de Lacépède: Discours d’ouverture et de clôture du cours d’histoire naturelle, donné dans le Muséum national d’Histoire naturelle, l’an VII de la République, et tableaux méthodiques des mammifères et des oiseaux. Paris: Plassan, 1799, s. 4. (fr.).
↑ M.J.C. Savigny: Description de l’Égypte, ou, Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française. T. 1: Histoire naturelle. Paris: Imprimerie impériale, 1809, s. 68, 71. (fr.).
↑ L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1816, s. 24. (fr.).
↑ F.O. Morris. A new system of nomenclature, illustrated by a list of British birds. „The Naturalist”. 2 (9), s. 123, 1837. (ang.).
↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 211. (niem.).
↑ Ch.-L. Bonaparte. Tableau des oiseaux de proie. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2^e série. 6, s. 538, 1854. (fr.).
↑ C.J. Sundevall. Förnyad anordning av Dagrovfoglarna (Dispositio nova Accipitrum Hemeroharpagorum). „Öfversigt Konglica Svenska Vetenskaps-Akademiens nya Handlingar”. 31 (2), s. 24, 1874. (szw.).
↑ A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 208, 1922. (ang.).
1 2 D.W.D.W. Winkler D.W.D.W., S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J. Lovette S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J., Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M.S.M. Billerman, B.K.B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-12-14] (ang.), Astur.
↑ N.A. Vigors. Sketches in Ornithology ; or Observations on the leading Affinities of some of the more extensive groups of Birds. „The Zoological journal”. 1 (3), s. 326, 1824. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Astur [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Daedalion [dostęp 2023-10-13] .
1 2 G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 4. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Sparvius [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Asterias [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phabotypus [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Cooperastur [dostęp 2023-10-13] .
↑ G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 134. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Leptohierax [dostęp 2023-10-13] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Neonisus [dostęp 2023-10-13] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-14].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[4] Nowa nazwa dla Astur Lacépède, 1799.

[6] Nowa nazwa dla Astur Lacépède, 1799 i Daedalion Savigny, 1809.

[9] Nowa nazwa dla Cooperastur Bonaparte, 1854 ze względu na puryzm.

[lac-1] 1 2 B.G. de Lacépède: Tableau des sous-classes, divisions, sous-divisions, ordres et genres des oiseaux. W: B.G. de Lacépède: Discours d’ouverture et de clôture du cours d’histoire naturelle, donné dans le Muséum national d’Histoire naturelle, l’an VII de la République, et tableaux méthodiques des mammifères et des oiseaux. Paris: Plassan, 1799, s. 4. (fr.).

[sav-2] M.J.C. Savigny: Description de l’Égypte, ou, Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française. T. 1: Histoire naturelle. Paris: Imprimerie impériale, 1809, s. 68, 71. (fr.).

[vie-3] L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1816, s. 24. (fr.).

[mor-5] F.O. Morris. A new system of nomenclature, illustrated by a list of British birds. „The Naturalist”. 2 (9), s. 123, 1837. (ang.).

[glo-7] C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 211. (niem.).

[bon-8] Ch.-L. Bonaparte. Tableau des oiseaux de proie. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2^e série. 6, s. 538, 1854. (fr.).

[sun-10] C.J. Sundevall. Förnyad anordning av Dagrovfoglarna (Dispositio nova Accipitrum Hemeroharpagorum). „Öfversigt Konglica Svenska Vetenskaps-Akademiens nya Handlingar”. 31 (2), s. 24, 1874. (szw.).

[rob-11] A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 208, 1922. (ang.).

[botw-12] 1 2 D.W.D.W. Winkler D.W.D.W., S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J. Lovette S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J., Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M.S.M. Billerman, B.K.B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-12-14] (ang.), Astur.

[vig-13] N.A. Vigors. Sketches in Ornithology ; or Observations on the leading Affinities of some of the more extensive groups of Birds. „The Zoological journal”. 1 (3), s. 326, 1824. (ang.).

[14] The Key to Scientific Names ↓, Astur [dostęp 2023-10-13] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Daedalion [dostęp 2023-10-13] .

[gray-16] 1 2 G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 4. (ang.).

[17] The Key to Scientific Names ↓, Sparvius [dostęp 2023-10-13] .

[18] The Key to Scientific Names ↓, Asterias [dostęp 2023-10-13] .

[19] The Key to Scientific Names ↓, Phabotypus [dostęp 2023-10-13] .

[20] The Key to Scientific Names ↓, Cooperastur [dostęp 2023-10-13] .

[gray55-21] G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 134. (ang.).

[22] The Key to Scientific Names ↓, Leptohierax [dostęp 2023-10-13] .

[23] The Key to Scientific Names ↓, Neonisus [dostęp 2023-10-13] .

[mie&kuz-24] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-14].