Balsam
Balsam (łac. balsamum, ze stgr. βάλσαμον balsamon) – wieloznaczne pojęcie oznaczające naturalną substancję pochodzenia roślinnego (roztwór żywic w olejkach eterycznych) lub gotowy preparat kosmetyczny i farmaceutyczny o charakterze półpłynnej emulsji przeznaczonej do aplikacji na skórę.
Surowiec naturalny
W znaczeniu botanicznym i farmakognostycznym balsam jest gęstą cieczą o silnym aromacie, wydzielaną fizjologicznie lub patologicznie (w wyniku uszkodzenia tkanki) przez przewody żywiczne niektórych gatunków drzew i krzewów. Chemicznie stanowi roztwór żywic w olejkach eterycznych, bogaty w wolne lub związane kwasy aromatyczne (głównie kwas benzoesowy oraz kwas cynamonowy) i ich estry.
Do najważniejszych balsamów naturalnych należą:
- balsam peruwiański (pozyskiwany z woniawca balsamowego Myroxylon balsamum var. pereirae) – stosowany w medycynie jako środek odkażający, przeciwzapalny oraz przyspieszający ziarninowanie ran, a także jako substancja zapachowa;
- balsam tolutański (z Myroxylon balsamum var. balsamum) – wykorzystywany m.in. w syropach przeciwkaszlowych i przemyśle perfumeryjnym;
- balsam kanadyjski (z jodły balsamicznej Abies balsamea) – żywica o współczynniku załamania światła zbliżonym do szkła optycznego (n ≈ 1,53), historycznie powszechnie stosowana w mikroskopii optycznej jako medium do trwałego zamykania preparatów oraz do łączenia soczewek;
- balsam kopaiwa (z drzew rodzaju Copaifera) – tradycyjny surowiec farmaceutyczny i składnik werniksów malarskich;
- styraks (balsam lewantyński z ambrowca wschodniego Liquidambar orientalis).
W starożytności aromatyczne balsamy roślinne i żywice odgrywały kluczową rolę w procesach mumifikacji ciał zmarłych (stąd termin balsamowanie), w rytuałach sakralnych oraz w medycynie tradycyjnej.
Kosmetyk pielęgnacyjny
W nowoczesnej kosmetologii i dermatologii pojęcie balsamu (ang. body lotion lub body balm) odnosi się do preparatów miejscowych przeznaczonych do nawilżania, natłuszczania i ochrony naskórka.
Pod względem fizykochemicznym balsam do ciała jest zazwyczaj emulsją dwufazową:
- najczęściej typu O/W (olej w wodzie) – charakteryzuje się lekką konsystencją, wysoką zawartością wody, szybkim wchłanianiem i niską lepkością;
- rzadziej typu W/O (woda w oleju) – o gęstszej formule okluzyjnej, przeznaczonej dla skóry atopowej i skrajnie przesuszonej.
W przeciwieństwie do gęstych kremów oraz bezwodnych maści, balsam do ciała zawiera większy udział fazy wodnej, co umożliwia równomierne rozprowadzenie preparatu na dużych powierzchniach ciała bez pozostawiania lepkiej warstwy.
Skład i rodzaje
W formulacjach balsamów kosmetycznych stosuje się:
- emolienty (oleje roślinne, estry, silikony) – odbudowujące barierę lipidową i wygładzające powierzchnię skóry;
- humektanty (np. gliceryna, mocznik, kwas hialuronowy) – wiążące wodę w warstwie rogowej naskórka;
- składniki okluzyjne (np. masło shea, masło kakaowe, woski, wazelina) – hamujące transepidermalną utratę wody (TEWL).
W zależności od przeznaczenia wyróżnia się balsamy nawilżające, ujędrniające, brązujące, łagodzące po opalaniu, balsamy po goleniu (ang. aftershave balm) oraz balsamy do ust (sztyfty lub preparaty w słoiczkach oparte na fazie tłuszczowej, chroniące czerwień wargową przed wysuszeniem i mrozem).
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja. Podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 312–315.
- 1 2 3 4 5 Marcin Molski: Nowoczesna kosmetologia. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014, s. 76–79. ISBN 978-83-01-17976-2.
- ↑ Maksymilian Pluta: Mikroskopia optyczna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 214–216.
- ↑ Bogusław Kwiatkowski: Mumie. Władcy, święci, tyrani. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2005, s. 38–41.
Bibliografia
- Bogusław Kwiatkowski: Mumie. Władcy, święci, tyrani. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2005.
- Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja. Podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003.
- Marcin Molski: Nowoczesna kosmetologia. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014. ISBN 978-83-01-17976-2.
- Maksymilian Pluta: Mikroskopia optyczna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
