Bazylia

Bazylia
	; Bazylia pospolita
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	jasnotowate
Rodzaj	bazylia
	Nazwa systematyczna
	Ocimum L.; Sp. Pl. 597. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	O. basilicum Linnaeus
Synonimy
	Becium Lindl.; Erythrochlamys Gürke; Hyperaspis Briq.; Nautochilus Bremek.;
	Becium Lindl.; Erythrochlamys Gürke; Hyperaspis Briq.; Nautochilus Bremek.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Bazylia (Ocimum L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Należy do niego 65 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje wszystkie kontynenty w strefie międzyzwrotnikowej, przy czym centrum zróżnicowania gatunkowego stanowi Afryka. Szeroko rozprzestrzeniona jako gatunek uprawiany i introdukowany, także w strefie umiarkowanej jest bazylia pospolita O. basilicum, uprawiana także w Polsce.

Wiele gatunków z tego rodzaju uprawianych jest jako aromatyczne zioła, zawierające olejki eteryczne (zob. olejek bazyliowy), używane są jako przyprawy do pożywienia, do wciągania nosem, do odstraszania owadów i jako rośliny lecznicze. Popularną rośliną przyprawową, zwłaszcza w basenie Morza Śródziemnego jest bazylia pospolita O. basilicum, wykorzystywana np. do przyprawiania zapiekanek, sosów, pizzy i likierów. Bazylia amerykańska O. americanum o aromacie przypominającym limonkowy, jest przyprawą dodawaną gł. do owoców morza. Uprawiane jako olejkodajne są także bazylia eugenolowa O. gratissimum i O. × africanum. O. obovatum bywa uprawiana jako ozdobna, ale też jest bioindykatorem miedzi.

Morfologia

Pokrój: Silnie aromatyczne rośliny zielne, półkrzewy i krzewy. Pędy są zwykle silnie rozgałęzione, nieogruczolone, pokryte pojedynczymi, odstającymi lub skośnymi ku dołowi skierowanymi włoskami.
Liście: Naprzemianległe, ogonkowe, pojedyncze, zwykle gruczołowato kropkowane, całobrzegie lub płytko karbowane.
Kwiaty: Zebrane po 6–10 w okółki tworzące szczytowe kwiatostany złożone. Kwiaty wyrastają na krótkich z reguły szypułkach, wspartych szybko odpadającymi przysadkami. Kielich jest zrosłodziałkowy i dwuwargowy, ma kształt jajowaty lub dzwonkowaty. Górna warga zwieńczona jest trzema ząbkami, z których środkowy jest jajowaty lub zaokrąglony i większy od bocznych. Dolna warga zakończona jest dwoma ząbkami które są zaostrzone, czasem spiczasto. Korona jest biała, zrosłopłatkowa i dwuwargowa. Jej rurka jest zwykle krótsza od kielicha. Górna warga zakończona jest czterema lub trzema ząbkami podobnej długości, dolna warga jest całobrzega, płaska lub czasem wydęta. Pręciki są cztery, wystają z rurki korony, przednia ich para jest dłuższa od tylnych. Pylniki są jajowato-nerkowate. Słupek jest dłuższy od pręcików, na końcu rozwidlony.
Owoce: Rozłupnia rozpadająca się na cztery jajowate lub kulistawe rozłupki.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podplemienia Ociminae, plemienia Ocimeae, podrodziny Nepetoideae w obrębie rodziny jasnotowatych Lamiaceae.

Wykaz gatunków

Ocimum × africanum Lour.
Ocimum albostellatum (Verdc.) A.J.Paton
Ocimum americanum L. – bazylia amerykańska
Ocimum amicorum A.J.Paton
Ocimum angustifolium Benth.
Ocimum basilicum L. – bazylia pospolita
Ocimum burchellianum Benth.
Ocimum campechianum Mill.
Ocimum canescens A.J.Paton
Ocimum carnosum (Spreng.) Link & Otto ex Benth.
Ocimum caryophyllinum F.Muell.
Ocimum centraliafricanum R.E.Fr.
Ocimum circinatum A.J.Paton
Ocimum coddii (S.D.Williams & K.Balkwill) A.J.Paton
Ocimum cufodontii (Lanza) A.J.Paton
Ocimum dambicola A.J.Paton
Ocimum decumbens Gürke
Ocimum dhofarense (Sebald) A.J.Paton
Ocimum dolomiticola A.J.Paton
Ocimum ellenbeckii Gürke
Ocimum empetroides (P.A.Duvign.) ined.
Ocimum ericoides (P.A.Duvign. & Plancke) A.J.Paton
Ocimum filamentosum Forssk.
Ocimum fimbriatum Briq.
Ocimum fischeri Gürke
Ocimum formosum Gürke
Ocimum forskoelei Benth.
Ocimum fruticosum (Ryding) A.J.Paton
Ocimum grandiflorum Lam.
Ocimum gratissimum L. – bazylia eugenolowa
Ocimum hirsutissimum (P.A.Duvign.) A.J.Paton
Ocimum irvinei J.K.Morton
Ocimum jamesii Sebald
Ocimum kenyense Ayob. ex A.J.Paton
Ocimum kilimandscharicum Gürke
Ocimum labiatum (N.E.Br.) A.J.Paton
Ocimum lamiifolium Hochst. ex Benth.
Ocimum masaiense Ayob. ex A.J.Paton
Ocimum mearnsii (Ayob. ex Sebald) A.J.Paton
Ocimum metallorum (P.A.Duvign.) A.J.Paton
Ocimum minutiflorum (Sebald) A.J.Paton
Ocimum mitwabense (Ayob.) A.J.Paton
Ocimum monocotyloides (Plancke ex Ayob.) A.J.Paton
Ocimum motjaneanum McCallum & K.Balkwill
Ocimum natalense Ayob. ex A.J.Paton
Ocimum nudicaule Benth.
Ocimum nummularia (S.Moore) A.J.Paton
Ocimum obovatum E.Mey. ex Benth.
Ocimum ovatum Benth.
Ocimum pseudoserratum (M.R.Ashby) A.J.Paton
Ocimum pyramidatum (A.J.Paton) A.J.Paton
Ocimum reclinatum (S.D.Williams & K.Balkwill) A.J.Paton
Ocimum sebrabergensis Swanepoel & van Jaarsv.
Ocimum serpyllifolium Forssk.
Ocimum serratum (Schltr.) A.J.Paton
Ocimum spectabile (Gürke) A.J.Paton
Ocimum spicatum Deflers
Ocimum tenuiflorum L. – bazylia azjatycka
Ocimum transamazonicum C.Pereira
Ocimum tubiforme (R.D.Good) A.J.Paton
Ocimum urundense Robyns & Lebrun
Ocimum vandenbrandei (P.A.Duvign. & Plancke ex Ayob.) A.J.Paton
Ocimum vanderystii (De Wild.) A.W.Hill
Ocimum verticillifolium Baker
Ocimum viphyense A.J.Paton
Ocimum waterbergense (S.D.Williams & K.Balkwill) A.J.Paton

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
1 2 3 4 5 Ocimum L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-11-22].
↑ Ocimum Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-11-22].
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 637, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 121, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 Ocimum Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-11-23].
1 2 3 I.C. Hedge: Ocimum L.. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-11-23].
↑ Genus Ocimum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-11-22].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Ocimum L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-11-22].

[ing-4] Ocimum Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-11-22].

[mabb-5] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 637, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[checklist-6] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 121, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[china-7] 1 2 3 Ocimum Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-11-23].

[pakistan-8] 1 2 3 I.C. Hedge: Ocimum L.. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-11-23].

[grin-9] Genus Ocimum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-11-22].