Bernard Ber Mark

Bernard Ber Mark
	; Bernard Mark (ok. 1960)
Data i miejsce urodzenia	8 czerwca 1908 ; Łomża
Data i miejsce śmierci	4 lipca 1966 ; Warszawa
Zawód, zajęcie	historyk, publicysta
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bernard Ber Mark (ur. 8 czerwca 1908 w Łomży, zm. 4 lipca 1966 w Warszawie) – polski historyk, publicysta i działacz komunistyczny żydowskiego pochodzenia, w latach 1949–1966 dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Życiorys

Urodził się w Łomży, w rodzinie Hersza, sekretarza gimnazjalnego, i Racheli z Blumrosenów. Od 1927 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, który ukończył w 1932 z tytułem magistra. Pracował jako nauczyciel języka polskiego, m.in. w religijnych szkołach żydowskich w Białymstoku i Wołominie. Czynnie udzielał się w środowiskach komunistycznych, od 1927 w Komunistycznym Związku Młodzieży Polski. Od 1928 był członkiem Komunistycznej Partii Polski, od 1930 Komunistycznej Partii Rosji. W latach 1934–1938 był członkiem centralnej redakcji wydawnictw żydowskich przy KC KPP, a w latach 1934–1935 redaktorem legalnego komunistycznego dziennika „Der Frajnd”. W latach 1936–1938 był również członkiem zarządu Związku Zawodowego Literatów Żydowskich w Warszawie.

We wrześniu 1939 brał udział w obronie Warszawy. W październiku 1939 wyjechał z żoną Esterą do Białegostoku. Podczas II wojny światowej przebywał w Mińsku (pracował w Białoruskiej Akademii Nauk), Moskwie i Kujbyszewie, gdzie działał w Żydowskim Komitecie Antyfaszystowskim. Był współtwórcą Związku Patriotów Polskich, a od 1944 członkiem Zarządu Głównego tej organizacji i wiceprzewodniczącym Komitetu Organizacyjnego Żydów Polskich przy ZPP. Uczestniczył w pertraktacjach dotyczących repatriacji.

Do Polski wrócił w styczniu 1946 i podjął pracę w Centralnym Komitecie Żydów Polskich. W 1949 objął funkcję dyrektora Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, którą piastował do momentu śmierci w 1966.

Po wojnie był również Przewodniczącym Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich oraz redaktorem naczelnym „Dos Naje Lebn”. Od 1954 był profesorem nadzwyczajnym.

Został pochowany w alei głównej cmentarza żydowskiego przy ulicy Okopowej (sektor 64-1-23).

Życie prywatne

W 1937 ożenił się z Esterą (Edwardą) Goldhar – nauczycielką i działaczką KPP, która po wojnie została pracownikiem naukowym ŻIH. W 1968 wyjechała do Izraela, zmarła tam w 1994. Małżeństwo miało jedną córkę, Zinę.

Twórczość

Jego książki poruszały głównie problematykę wojenną i losy Żydów w czasie Holokaustu. Jako jeden z pierwszych historyków wzmiankował o uczestnictwie Żydowskiego Związku Wojskowego w powstaniu w getcie warszawskim. Na treści jego dzieł zaważyły jego poglądy polityczne oraz narzucona przez władze komunistyczne „oficjalna” wersja historii.

1985: The scrolls of Auschwitz
1959: Walka i zagłada warszawskiego getta
1957: Di geszichte fun Jidn in Pojln (z jid. Historia Żydów w Polsce)
1954: Twórczość pisarzy poległych w gettach i obozach
1954: Rzemieślnicy żydowscy w Polsce feudalnej
1953: Powstanie w getcie warszawskim
1952: Ruch oporu w getcie białostockim
1950: Di jidisze tragedje in der pojliszer literatur (z jid. Żydowska tragedia w polskiej literaturze)

Ordery i odznaczenia

Złoty Krzyż Zasługi (16 lipca 1954)
Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)

Nagrody

Nagroda Państwowa III stopnia za książkę pt. Powstanie w Getcie Warszawskim na tle ruchu oporu w Polsce (1955)

Przypisy

↑ Polski Słownik Biograficzny, t. XX, z. 1, Kraków 1975, s. 16–18.
↑ E. Mark, Ber Mark - biografisze un bibliografisze protim, „Bleter far Geszichte”, 1986, t. XXIV, s. 294–298.
1 2 3 4 Joanna Nalewajko-Kulikov. Trzy kolory: szary. Szkic do portretu Bernarda Marka. „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”. Nr 4, s. 263–284, 2008. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów. ISSN 2657-3571. [dostęp 2024-06-11].
↑ Wirtualny Cmentarz [online], cemetery.jewish.org.pl [dostęp 2024-06-11] .
↑ Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.
↑ M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1566 (ISAP) „za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”.
↑ M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-11].

Bibliografia

Alina Cała, Hanna Węgrzynek, Gabriela Zalewska: Historia i kultura Żydów polskich. Słownik. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2000. ISBN 83-02-07813-1.
Henryk Kroszczor: Cmentarz Żydowski w Warszawie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 18. ISBN 83-01-04304-0.
Jan Jagielski: Przewodnik po cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej 49/51. Z. 1, Kwatery przy Alei Głównej. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce, 1996, s. 72. ISBN 83-90-66296-5.

[1] Polski Słownik Biograficzny, t. XX, z. 1, Kraków 1975, s. 16–18.

[2] E. Mark, Ber Mark - biografisze un bibliografisze protim, „Bleter far Geszichte”, 1986, t. XXIV, s. 294–298.

[:0-3] 1 2 3 4 Joanna Nalewajko-Kulikov. Trzy kolory: szary. Szkic do portretu Bernarda Marka. „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”. Nr 4, s. 263–284, 2008. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów. ISSN 2657-3571. [dostęp 2024-06-11].

[4] Wirtualny Cmentarz [online], cemetery.jewish.org.pl [dostęp 2024-06-11] .

[5] Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.

[6] M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1566 (ISAP) „za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”.

[7] M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.

[8] Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-11].