Betty Boop

Betty Boop
ilustracja
Pierwsze wystąpienie

Dizzy Dishes (1930)

Twórca

Grim Natwick

Dane biograficzne
Płeć

żeńska

Betty Boop – fikcyjna postać animowana, jedna z pierwszych i najbardziej rozpoznawalnych bohaterek rysunkowych w historii amerykańskiej animacji. Powstała w 1930 roku w wytwórni Fleischer Studios z inicjatywy Maxa Fleischera, a jej pierwotny projekt graficzny stworzył animator Grim Natwick(inne języki). Postać zadebiutowała jako drugoplanowa bohaterka w krótkometrażowym filmie animowanym Dizzy Dishes z 9 sierpnia 1930 roku, wydanym w ramach serii „Talkartoon”. W latach 1930–1939 Betty Boop wystąpiła w blisko 90 filmach krótkometrażowych produkowanych przez Fleischer Studios i dystrybuowanych przez Paramount Pictures, stając się jedną z pierwszych postaci animowanych o wyraźnie erotycznym wizerunku.

Geneza i powstanie postaci

Pomysł na stworzenie żeńskiego odpowiednika popularnego psiego bohatera Bimbo narodził się na początku 1930 roku, gdy współtwórca studia, Dave Fleischer(inne języki), polecił animatorowi Grimowi Natwickowi(inne języki) zaprojektować postać dziewczyny-psa na potrzeby odcinka Dizzy Dishes. Natwick otrzymał zdjęcie piosenkarki Helen Kane oraz informację, że nowa bohaterka ma śpiewać charakterystyczne, przypominające jej styl „boop-oop-a-doop”. Choć powstanie postaci przypisuje się formalnie Maxowi Fleischerowi(inne języki) jako twórcy i właścicielowi studia, znaczna część historyków animacji uznaje Natwicka za jej faktycznego projektanta graficznego.

W swoim pierwotnym kształcie Betty Boop nie była postacią ludzką, lecz antropomorficznym pudlem francuskim o dużych, zwisających uszach i czarnym, psim nosie – zgodnie z ówczesną praktyką studia, nadającą nowym bohaterom zwierzęce cechy. Postać występowała w tej formie przez kilkanaście filmów z lat 1930–1931. Dopiero w filmie Any Rags, wydanym w styczniu 1932 roku, Betty Boop przybrała ostatecznie ludzką postać: jej opadające psie uszy przekształcono w charakterystyczne, duże kolczyki w kształcie kółek, a psi nos zastąpiono małym, guzikowatym noskiem.

Wizerunek i proces sądowy Helen Kane

W pierwszej połowie lat 30. Betty Boop była przedstawiana jako typowa dla epoki jazzu niezależna, swobodna seksualnie młoda bywalczyni nocnych klubów, często stawiająca czoła natarczywym zalotnikom. W maju 1932 roku Helen Kane wniosła przeciwko Maxowi Fleischerowi oraz Paramount Publix Corporation pozew o odszkodowanie w wysokości 250 000 dolarów, zarzucając studiu bezprawne wykorzystanie jej wizerunku, stylu wokalnego i charakterystycznego zwrotu „boop-oop-a-doop”. W trakcie procesu obrona wykazała, że zwrot ten był wcześniej stosowany przez innych wykonawców. Sąd uznał w 1934 roku, że Kane nie zdołała udowodnić wyłączności swojego stylu wokalnego i oddalił powództwo, a decyzję tę podtrzymano także w postępowaniu odwoławczym.

Wpływ Kodeksu Haysa

Rozkwit popularności Betty Boop przypadł na okres poprzedzający ścisłe egzekwowanie Kodeksu Produkcyjnego – amerykańskiego kodeksu cenzury filmowej, formalnie przyjętego w 1930 roku, lecz rygorystycznie stosowanego dopiero od połowy 1934 roku. Nowe wytyczne zabraniały m.in. „nieprzyzwoitej lub nadmiernej ekspozycji ciała” oraz „sugestywnych pozycji i gestów”, co bezpośrednio uderzyło w dotychczasowy wizerunek Betty Boop. Twórcy wydłużyli jej suknie, usunęli podwiązki oraz ograniczyli skąpe stroje, a charakter bohaterki przesunięto w stronę bardziej domowych i „stosownych” dla młodej, samotnej kobiety przygód. Z fabuł zniknęli dotychczasowi partnerzy Betty – Bimbo i Koko Clown – a ich miejsce zajęli m.in. wiekowy, ekscentryczny wynalazca dziadek Grampy oraz wierny piesek Pudgy, wprowadzony w 1934 roku. Zmiana charakteru produkcji przełożyła się na spadek popularności serii; pod koniec 1939 roku Fleischer Studios całkowicie zakończyło produkcję filmów z Betty Boop.

Odrodzenie popularności i obecność w kulturze popularnej

Po zakończeniu produkcji oryginalnej serii postać na kilka dekad niemal zniknęła ze świadomości szerokiej publiczności. Sytuacja zmieniła się w połowie lat 70. XX wieku, gdy archiwalne filmy z Betty Boop zaczęto ponownie emitować w telewizji oraz pokazywać w kinach repertuarowych, co zapoczątkowało odrodzenie zainteresowania postacią.

Boop! The Musical

W listopadzie 2023 roku w chicagowskim CIBC Theatre odbyła się światowa prapremiera musicalu scenicznego Boop! The Betty Boop Musical, z muzyką Davida Fostera, librettem Boba Martina i tekstami Susan Birkenhead, w reżyserii Jerry’ego Mitchella. W tytułową rolę wcieliła się aktorka Jasmine Amy Rogers. Przedstawienie trafiło na Broadway, gdzie premierę w Broadhurst Theatre(inne języki) miało w marcu 2025 roku, a Rogers powtórzyła w nim swoją rolę, otrzymując za tę kreację nominację do nagrody Tony dla najlepszej aktorki w musicalu.

Znaczenie kulturowe

Betty Boop bywa określana jako pierwszy w historii animacji „symbol seksu” oraz jedna z pierwszych bohaterek rysunkowych świadomie łączących erotyczny wizerunek z elementami niezależności i sprzeciwu wobec męskiej dominacji – w wielu przedwojennych filmach to właśnie Betty, a nie jej towarzysze, skutecznie broni się przed natarczywymi absztyfikantami. Z tego powodu część współczesnych badaczek i komentatorek kultury popularnej odczytuje postać jako wczesną, niejednoznaczną zapowiedź motywów feministycznych w kulturze masowej, podczas gdy inni badacze zwracają uwagę na jednoczesne uprzedmiotowienie bohaterki jako obiektu męskiego pożądania. Przedwojenne filmy z Betty Boop są dziś także cenione przez historyków animacji za nowatorską, surrealistyczną stylistykę, charakterystyczną dla wczesnej twórczości Fleischer Studios, w tym za udział muzyków jazzowych, takich jak Cab Calloway, w ścieżkach dźwiękowych niektórych odcinków.

Zobacz też