| Pierwsze wystąpienie |
Dizzy Dishes (1930) |
|---|---|
| Twórca | |
| Dane biograficzne | |
| Płeć |
żeńska |
Betty Boop – fikcyjna postać animowana, jedna z pierwszych i najbardziej rozpoznawalnych bohaterek rysunkowych w historii amerykańskiej animacji. Powstała w 1930 roku w wytwórni Fleischer Studios z inicjatywy Maxa Fleischera, a jej pierwotny projekt graficzny stworzył animator Grim Natwick. Postać zadebiutowała jako drugoplanowa bohaterka w krótkometrażowym filmie animowanym Dizzy Dishes z 9 sierpnia 1930 roku, wydanym w ramach serii „Talkartoon”. W latach 1930–1939 Betty Boop wystąpiła w blisko 90 filmach krótkometrażowych produkowanych przez Fleischer Studios i dystrybuowanych przez Paramount Pictures, stając się jedną z pierwszych postaci animowanych o wyraźnie erotycznym wizerunku.
Pomysł na stworzenie żeńskiego odpowiednika popularnego psiego bohatera Bimbo narodził się na początku 1930 roku, gdy współtwórca studia, Dave Fleischer, polecił animatorowi Grimowi Natwickowi zaprojektować postać dziewczyny-psa na potrzeby odcinka Dizzy Dishes. Natwick otrzymał zdjęcie piosenkarki Helen Kane oraz informację, że nowa bohaterka ma śpiewać charakterystyczne, przypominające jej styl „boop-oop-a-doop”. Choć powstanie postaci przypisuje się formalnie Maxowi Fleischerowi jako twórcy i właścicielowi studia, znaczna część historyków animacji uznaje Natwicka za jej faktycznego projektanta graficznego.
W swoim pierwotnym kształcie Betty Boop nie była postacią ludzką, lecz antropomorficznym pudlem francuskim o dużych, zwisających uszach i czarnym, psim nosie – zgodnie z ówczesną praktyką studia, nadającą nowym bohaterom zwierzęce cechy. Postać występowała w tej formie przez kilkanaście filmów z lat 1930–1931. Dopiero w filmie Any Rags, wydanym w styczniu 1932 roku, Betty Boop przybrała ostatecznie ludzką postać: jej opadające psie uszy przekształcono w charakterystyczne, duże kolczyki w kształcie kółek, a psi nos zastąpiono małym, guzikowatym noskiem.
W pierwszej połowie lat 30. Betty Boop była przedstawiana jako typowa dla epoki jazzu niezależna, swobodna seksualnie młoda bywalczyni nocnych klubów, często stawiająca czoła natarczywym zalotnikom. W maju 1932 roku Helen Kane wniosła przeciwko Maxowi Fleischerowi oraz Paramount Publix Corporation pozew o odszkodowanie w wysokości 250 000 dolarów, zarzucając studiu bezprawne wykorzystanie jej wizerunku, stylu wokalnego i charakterystycznego zwrotu „boop-oop-a-doop”. W trakcie procesu obrona wykazała, że zwrot ten był wcześniej stosowany przez innych wykonawców. Sąd uznał w 1934 roku, że Kane nie zdołała udowodnić wyłączności swojego stylu wokalnego i oddalił powództwo, a decyzję tę podtrzymano także w postępowaniu odwoławczym.
Rozkwit popularności Betty Boop przypadł na okres poprzedzający ścisłe egzekwowanie Kodeksu Produkcyjnego – amerykańskiego kodeksu cenzury filmowej, formalnie przyjętego w 1930 roku, lecz rygorystycznie stosowanego dopiero od połowy 1934 roku. Nowe wytyczne zabraniały m.in. „nieprzyzwoitej lub nadmiernej ekspozycji ciała” oraz „sugestywnych pozycji i gestów”, co bezpośrednio uderzyło w dotychczasowy wizerunek Betty Boop. Twórcy wydłużyli jej suknie, usunęli podwiązki oraz ograniczyli skąpe stroje, a charakter bohaterki przesunięto w stronę bardziej domowych i „stosownych” dla młodej, samotnej kobiety przygód. Z fabuł zniknęli dotychczasowi partnerzy Betty – Bimbo i Koko Clown – a ich miejsce zajęli m.in. wiekowy, ekscentryczny wynalazca dziadek Grampy oraz wierny piesek Pudgy, wprowadzony w 1934 roku. Zmiana charakteru produkcji przełożyła się na spadek popularności serii; pod koniec 1939 roku Fleischer Studios całkowicie zakończyło produkcję filmów z Betty Boop.
Po zakończeniu produkcji oryginalnej serii postać na kilka dekad niemal zniknęła ze świadomości szerokiej publiczności. Sytuacja zmieniła się w połowie lat 70. XX wieku, gdy archiwalne filmy z Betty Boop zaczęto ponownie emitować w telewizji oraz pokazywać w kinach repertuarowych, co zapoczątkowało odrodzenie zainteresowania postacią.
W listopadzie 2023 roku w chicagowskim CIBC Theatre odbyła się światowa prapremiera musicalu scenicznego Boop! The Betty Boop Musical, z muzyką Davida Fostera, librettem Boba Martina i tekstami Susan Birkenhead, w reżyserii Jerry’ego Mitchella. W tytułową rolę wcieliła się aktorka Jasmine Amy Rogers. Przedstawienie trafiło na Broadway, gdzie premierę w Broadhurst Theatre miało w marcu 2025 roku, a Rogers powtórzyła w nim swoją rolę, otrzymując za tę kreację nominację do nagrody Tony dla najlepszej aktorki w musicalu.
Betty Boop bywa określana jako pierwszy w historii animacji „symbol seksu” oraz jedna z pierwszych bohaterek rysunkowych świadomie łączących erotyczny wizerunek z elementami niezależności i sprzeciwu wobec męskiej dominacji – w wielu przedwojennych filmach to właśnie Betty, a nie jej towarzysze, skutecznie broni się przed natarczywymi absztyfikantami. Z tego powodu część współczesnych badaczek i komentatorek kultury popularnej odczytuje postać jako wczesną, niejednoznaczną zapowiedź motywów feministycznych w kulturze masowej, podczas gdy inni badacze zwracają uwagę na jednoczesne uprzedmiotowienie bohaterki jako obiektu męskiego pożądania. Przedwojenne filmy z Betty Boop są dziś także cenione przez historyków animacji za nowatorską, surrealistyczną stylistykę, charakterystyczną dla wczesnej twórczości Fleischer Studios, w tym za udział muzyków jazzowych, takich jak Cab Calloway, w ścieżkach dźwiękowych niektórych odcinków.