Bezszpon

Bezszpon
	Rollulus rouloul
	(Scopoli, 1786)
	; Na pierwszym planie samica, z tyłu samiec
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	grzebiące
Rodzina	kurowate
Podrodzina	pstropióry
Rodzaj	Rollulus; Bonnaterre, 1791
Gatunek	bezszpon
Synonimy
	Phasianus Rouloul Scopoli, 1786;
	Phasianus Rouloul Scopoli, 1786;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; narażony na wyginięcie
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bezszpon (Rollulus rouloul) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae). Jedyny przedstawiciel rodzaju Rollulus. W naturze zamieszkuje lasy bambusowe i palmowe Półwyspu Malajskiego, Sumatry i Borneo. Nie wiadomo dlaczego jego nazwa polska to „bezszpon”, gdyż jak każdy kurowaty posiada ostrogi. Jest chętnie hodowanym ptakiem. Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy. Nie wyróżnia się żadnych podgatunków. W Polsce występuje też pod nazwami „puchoczub” oraz „kuropatwa koroniasta”.

Cechy gatunku: Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy. Upierzenie samca jest czarne z metalicznym, zielono-niebieskim połyskiem. Na głowie ma biały „berecik” oraz czerwony czub. Jak każdy kurak posiada też róże. Samica jest zielona, również z połyskiem, ale ma kasztanowe skrzydła, szarobrązową głowę i nie ma czuba. Obie płci posiadają czerwone nogi i czarne, błyszczące dzioby. Słabo latają. Są ptakami monogamicznymi – w czasie lęgów żyją w parach, później łączą się w stada rodzinne.
Wymiary

długość ciała: dorasta do około 26 cm długości, więc jest trochę mniejszy od kuropatwy.
masa ciała: samce 225–300 g, samice 225–275 g.

Pożywienie: Żywi się owadami, larwami, zielonymi częściami roślin, nasionami i owocami. Szuka ich, grzebiąc nogą w ziemi.
Biotop: Lasy bambusowe i palmowe.

Lęgi: Gniazdo znajduje się w ukryciu – gęstych zaroślach lub trawach. Jest to niewielki dołek, wyściełany trawą i liśćmi. Samica znosi od 4 do 8 (najczęściej 5–6) matowobiałych jaj. Wysiaduje je sama przez 19–20 dni. Pisklęta są podobne do rodziców, zależnie od swojej płci. Samczyki łatwo poznać, gdyż mają niebieskie pokrywy podogonowe.
Hodowla: Nadają się do trzymania ich przy domu, pod warunkiem, że zapewni się im przestronną, zewnętrzną wolierę, w której będzie posadzona duża ilość roślin.
Status zagrożenia: Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje bezszpona za gatunek narażony na wyginięcie (VU – vulnerable) od 2021 roku; wcześniej, od 2000 roku, miał on status gatunku bliskiego zagrożenia (NT – near threatened), a od 1988 roku – „niższego ryzyka / najmniejszej troski” (LR/lc – lower risk / least concern). Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy.

Przypisy

↑ Rollulus rouloul, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Rollulus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2020-08-21] (ang.).
1 2 Crested Wood-partridge (Rollulus rouloul). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-09)]. (ang.).
1 2 BirdLife International, Rollulus rouloul, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-31] (ang.).
1 2 P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Rollulinae Bonaparte, 1850 – pstropióry (wersja: 2025-10-06). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-31].
1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-31] (ang.).
1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 Bezszpon, [zarchiwizowane 2013-05-03 na stronie archive.vn/uN4QM], Encyklopedia Zwierząt – Euroanimal, 2007 .
1 2 3 P.J.K.P.J.K. McGowan P.J.K.P.J.K., G.M.G.M. Kirwan G.M.G.M., P.F.D.P.F.D. Boesman P.F.D.P.F.D., Crested Partridge (Rollulus rouloul), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.crepar1.01 [dostęp 2026-08-30] (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Rollulus rouloul, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[itis2-2] Rollulus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2020-08-21] (ang.).

[ibc-3] 1 2 Crested Wood-partridge (Rollulus rouloul). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-09)]. (ang.).

[iucn-4] 1 2 BirdLife International, Rollulus rouloul, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-31] (ang.).

[mk-5] 1 2 P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Rollulinae Bonaparte, 1850 – pstropióry (wersja: 2025-10-06). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-31].

[ioc-6] 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-31] (ang.).

[avilist-7] 1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).

[euroanimal-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 Bezszpon, [zarchiwizowane 2013-05-03 na stronie archive.vn/uN4QM], Encyklopedia Zwierząt – Euroanimal, 2007 .

[botw-9] 1 2 3 P.J.K.P.J.K. McGowan P.J.K.P.J.K., G.M.G.M. Kirwan G.M.G.M., P.F.D.P.F.D. Boesman P.F.D.P.F.D., Crested Partridge (Rollulus rouloul), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.crepar1.01 [dostęp 2026-08-30] (ang.).