Borsuk

Borsuk
	Meles
	Brisson, 1762
	; Borsuk europejski (M. meles)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	drapieżne
Podrząd	psokształtne
Infrarząd	Arctoidea
Nadrodzina	łasicokształtne
Rodzina	łasicowate
Podrodzina	Melinae
Rodzaj	borsuk
	Typ nomenklatoryczny
	Ursus meles Linnaeus, 1758
Synonimy
	Taxus É. Geoffroy Saint-Hilaire & G. Cuvier, 1795; Melesium Rafinesque, 1815; Eumeles J.E. Gray, 1865; Meledes Kastschenko, 1925;
	Taxus É. Geoffroy Saint-Hilaire & G. Cuvier, 1795; Melesium Rafinesque, 1815; Eumeles J.E. Gray, 1865; Meledes Kastschenko, 1925;
Gatunki
	11 gatunków (w tym 6 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	11 gatunków (w tym 6 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	Zasięg występowania
	; Meles meles Meles leucurus Meles anakuma
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Borsuk (Meles) – rodzaj ssaków z podrodziny Melinae w obrębie rodziny łasicowatych (Mustelidae). Współcześnie używane polskie określenie tego zwierzęcia, które wyparło wcześniejszą nazwę jaźwiec, pochodzi oryginalnie z języków tureckich (turcyzm), a do języka polskiego trafiło za pośrednictwem ruskim (rutenizm).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 49,5–90 cm, długość ogona 11,5–20,5 cm; masa ciała 3,5–17 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1762 roku francuski zoolog Mathurin Jacques Brisson w publikacji swojego autorstwa dotyczącej systematyki ssaków. Brisson nie wskazał gatunku typowego (opisał tylko cztery gatunki bez stosowania się do zasad nazewnictwa binominalnego); w ramach późniejszego oznaczenia w 1998 roku Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej na gatunek typowy wyznaczyła borsuka europejskiego (M. meles).

Etymologia

Meles: łac. meles ‘borsuk’.
Taxus: nowołac. taxus ‘borsuk’, od pragerm. þahsuz ‘borsuk’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): „Blaireau” (= Ursus meles Linnaeus, 1758).
Melesium: łac. meles ‘borsuk’.
Eumeles: gr. ευ eu ‘dobry, ładny, typowy’; rodzaj Meles Brisson, 1762 (borsuk). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Meles anakuma Temminck, 1844.
Meledes: rodzaj Meles Brisson, 1762 (borsuk); -οιδης -oidēs ‘przypominający’. Gatunek typowy: Meles taxus arenarius Satunin, 1895 (= Taxidea leucurus Hodgson, 1847).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Meles meles	(Linnaeus, 1758)	borsuk europejski	gatunek monotypowy	Europa na wschód do Wołgi (Rosja), na północ od gór Kaukaz, Krety i Rodos	DC: 56–90 cm DO: 11,5–20 cm MC: 10–16 kg	LC
Meles canescens	Blanford, 1875		gatunek monotypowy	Kaukaz i Bliski Wschód od Turcji, Izraela, Libanu i Syrii po Irak, Iran i północny Afganistan	DC: około 84 cm DO: brak danych MC: brak danych	NE
Meles leucurus	Hodgson, 1847	borsuk azjatycki	gatunek monotypowy	Rosja, Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan, Tadżykistan, Chińska Republika Ludowa i Mongolia	DC: 49–70 cm DO: 13–20 cm MC: 3,5–9 kg	LC
Meles amurensis	von Schrenck, 1859		gatunek monotypowy	Rosja, Chińska Republika Ludowa, Korea Północna i Południowa; być może Mongolia	DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych	NE
Meles anakuma	Temminck, 1844	borsuk japoński	gatunek monotypowy	endemit Japonii: Honsiu, Kiusiu i Sikoku	DC: 50–80 cm DO: 14–20 cm MC: 6–17 kg	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe z plejstocenu:

Meles chiai Teilhard de Chardin, 1940 (Azja)
Meles magna Jiangzuo Qigao, Liu Jinyi, J. Wagner & Chen Jin, 2018 (Azja)
Meles minor (Pei Wenzhong, 1987) (Azja)
Meles mukasianakuma Shikama, 1949 (Azja)
Meles teilhardi Qiu Zhanxiang, Deng Tao & Wang Banyue, 2004 (Azja)
Meles thorali Viret, 1951 (Europa)

Uwagi

1 2 Nazwa nieważna, odrzucona ze względów nomenklatorycznych decyzją ICZN.
↑ Nowa nazwa dla Taxus É. Geoffroy Saint-Hilaire & G. Cuvier, 1795.
↑ Publikacja Brissona Regnum animale in classes IX... została uznana za nieważną na mocy uprawnień ICZN ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego, jednak nazwa Meles została zachowana, aby uniknąć zamieszania nomenklatorycznego.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 M.J. Brisson: Regnum animale in classes IX. distributum, sive, Synopsis methodica : sistens generalem animalium distributionem in classes IX, & duarum primarum classium, quadrupedum scilicet & cetaceorum, particularem divisionem in ordines, sectiones, genera & species: cum brevi cujusque speciei descriptione, citationibus auctorum de iis tractantium, nominibus eis ab ipsis & nationibus impositis, nominibusque vulgaribus. Lugduni Batavorum: Theodorum Haak, 1762, s. 12. (łac.).
1 2 3 ICZN. Regnum Animale ..., Ed. 2 (M.J. Brisson, 1762): rejected for nomenciatural purposes, with the conservation of the mammalian generic names Philander (Marsupialia), Pteropus (Chiroptera), Glis, Cuniculus and Hydrochoerus (Rodentia), Meles, Lutra and Hyaena (Carnivora), Tapirus (Perissodactyla), Tragulus and Giraffa (Artiodactyla). „The Bulletin of zoological nomenclature”. 55 (1), s. 64–71, 1998. (ang.).
↑ É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier. Mammalogie. Mémoire sur une nouvelle division des Mammifères, et sur les principes qui doivent servir de base dans cette sorte de travail, lu à la société d’Histoire naturelle, le premier floréal de l’an troisième. „Magasin Encyclopédique”. 2, s. 187, 1795. (fr.).
↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 59. (fr.).
↑ J.E. Gray. Revision of the genera and species of Mustelidae contained in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 140, 1864. (ang.).
↑ Н.Ф. Кащенко. Meledes subgenus novum. „Записки Фiзико-математические вiддiлу Украiнськоi Академiи Наук”. 4, s. 21, 1925. (ros. • łac.).
1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 158. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ PWN: jaźwiec – Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2018-05-30].
↑ Aleksander Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego. 1927. Cytat: turecka nazwa zamiast rodzimej, p.jaźwiec, już w 16. w. w Wielkopolsce obiegająca; Ruś pisze je barsuk; tur. borsuk.
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 450. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 S. Larivière & A.P. Jennings: Family Mustelidae (Weasels and relatives). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 622–624. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Meles. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-23].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 684. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
1 2 Palmer 1904 ↓, s. 408.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 666.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 276.
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 172, OCLC 11069271 (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-22]. (ang.).
↑ wynik wyszukiwania: Meles. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-10]. (ang.).
↑ J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Meles Brisson, 1762, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-12-20] (ang.).
↑ P. Teilhard de Chardin. The fossils from locality 18, near Peking. „Palaeontologia Sinica”. Series C. 124, s. 1−100, 1940. (ang.).
↑ Q. Jiangzuo, J. Liu, J. Wagner & J. Chen. Taxonomical revision of „Arctonyx” fossil remains from the Liucheng Gigantopithecus Cave (South China) by means of morphotype and morphometrics, and a review of Late Pliocene and Early Pleistocene Meles fossil records in China. „Palaeoworld”. 27 (2), s. 289, 2018. DOI: 10.1016/j.palwor.2017.12.001. (ang.).
↑ W. Pei. Carnivora, Proboscidea and Rodentia from Liucheng Gigantopithecus cave and other caves in Guangxi. „Memoirs of Institute of Vertebrate Palaeontology and Palaeoanthropology Academia Sinica”. 18, s. 16, 1987.
↑ T. Shikama. The Kuzuü ossuaries. Geological and palaeontological studies of the limestone fissure deposits, in Kuzuü, Totigi Prefecture. „Science Reports of the Tohoku Imperial University”. 2nd series. 23, s. 152, 1949.
↑ Z. Qiu, T. Deng & B. Wang. Early Pleistocene mammalian fauna from Longdan, Dongxiang, Gansu, China. „Palaeontologia Sinica”. 191, s. 61, 2004.
↑ J. Viret. Meles thorali n. sp. du loess villafranchien de Saint-Vallier (Drôme). „Eclogae geologicae Helvetiae”. 43, s. 274–287, 1951. (fr.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[nn-3] 1 2 Nazwa nieważna, odrzucona ze względów nomenklatorycznych decyzją ICZN.

[5] Nowa nazwa dla Taxus É. Geoffroy Saint-Hilaire & G. Cuvier, 1795.

[16] Publikacja Brissona Regnum animale in classes IX... została uznana za nieważną na mocy uprawnień ICZN ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego, jednak nazwa Meles została zachowana, aby uniknąć zamieszania nomenklatorycznego.

[22] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Brisson-1] 1 2 M.J. Brisson: Regnum animale in classes IX. distributum, sive, Synopsis methodica : sistens generalem animalium distributionem in classes IX, & duarum primarum classium, quadrupedum scilicet & cetaceorum, particularem divisionem in ordines, sectiones, genera & species: cum brevi cujusque speciei descriptione, citationibus auctorum de iis tractantium, nominibus eis ab ipsis & nationibus impositis, nominibusque vulgaribus. Lugduni Batavorum: Theodorum Haak, 1762, s. 12. (łac.).

[iczn-2] 1 2 3 ICZN. Regnum Animale ..., Ed. 2 (M.J. Brisson, 1762): rejected for nomenciatural purposes, with the conservation of the mammalian generic names Philander (Marsupialia), Pteropus (Chiroptera), Glis, Cuniculus and Hydrochoerus (Rodentia), Meles, Lutra and Hyaena (Carnivora), Tapirus (Perissodactyla), Tragulus and Giraffa (Artiodactyla). „The Bulletin of zoological nomenclature”. 55 (1), s. 64–71, 1998. (ang.).

[Geoffroy&Cuvier-4] É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier. Mammalogie. Mémoire sur une nouvelle division des Mammifères, et sur les principes qui doivent servir de base dans cette sorte de travail, lu à la société d’Histoire naturelle, le premier floréal de l’an troisième. „Magasin Encyclopédique”. 2, s. 187, 1795. (fr.).

[Rafinesque-6] C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 59. (fr.).

[Gray-7] J.E. Gray. Revision of the genera and species of Mustelidae contained in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 140, 1864. (ang.).

[Kastschenko-8] Н.Ф. Кащенко. Meledes subgenus novum. „Записки Фiзико-математические вiддiлу Украiнськоi Академiи Наук”. 4, s. 21, 1925. (ros. • łac.).

[miiz-9] 1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 158. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[pwn-10] PWN: jaźwiec – Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2018-05-30].

[brueckner-11] Aleksander Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego. 1927. Cytat: turecka nazwa zamiast rodzimej, p.jaźwiec, już w 16. w. w Wielkopolsce obiegająca; Ruś pisze je barsuk; tur. borsuk.

[icmw-12] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 450. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[hmw-13] 1 2 3 4 5 S. Larivière & A.P. Jennings: Family Mustelidae (Weasels and relatives). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 622–624. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).

[Wilson&Reeder-14] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Meles. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-23].

[amw-15] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 684. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27792155_408]-17] 1 2 Palmer 1904 ↓, s. 408.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27792413_666]-18] Palmer 1904 ↓, s. 666.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27792023_276]-19] Palmer 1904 ↓, s. 276.

[Jaeger-20] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 172, OCLC 11069271 (ang.).

[mdd-21] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-22]. (ang.).

[23] wynik wyszukiwania: Meles. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-10]. (ang.).

[zij-24] J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Meles Brisson, 1762, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-12-20] (ang.).

[cha-25] P. Teilhard de Chardin. The fossils from locality 18, near Peking. „Palaeontologia Sinica”. Series C. 124, s. 1−100, 1940. (ang.).

[jia&inni-26] Q. Jiangzuo, J. Liu, J. Wagner & J. Chen. Taxonomical revision of „Arctonyx” fossil remains from the Liucheng Gigantopithecus Cave (South China) by means of morphotype and morphometrics, and a review of Late Pliocene and Early Pleistocene Meles fossil records in China. „Palaeoworld”. 27 (2), s. 289, 2018. DOI: 10.1016/j.palwor.2017.12.001. (ang.).

[pei-27] W. Pei. Carnivora, Proboscidea and Rodentia from Liucheng Gigantopithecus cave and other caves in Guangxi. „Memoirs of Institute of Vertebrate Palaeontology and Palaeoanthropology Academia Sinica”. 18, s. 16, 1987.

[shi-28] T. Shikama. The Kuzuü ossuaries. Geological and palaeontological studies of the limestone fissure deposits, in Kuzuü, Totigi Prefecture. „Science Reports of the Tohoku Imperial University”. 2nd series. 23, s. 152, 1949.

[qiu&inni-29] Z. Qiu, T. Deng & B. Wang. Early Pleistocene mammalian fauna from Longdan, Dongxiang, Gansu, China. „Palaeontologia Sinica”. 191, s. 61, 2004.

[vir-30] J. Viret. Meles thorali n. sp. du loess villafranchien de Saint-Vallier (Drôme). „Eclogae geologicae Helvetiae”. 43, s. 274–287, 1951. (fr.).