| Gatunek | |
|---|---|
| Data premiery |
26 lutego 1975 |
| Kraj produkcji | |
| Język | |
| Czas trwania |
93 minuty |
| Reżyseria | |
| Scenariusz | |
| Główne role |
Fred Williamson, |
| Muzyka |
Leon Moore |
| Zdjęcia |
Bob Caramico |
| Montaż |
Eva Ruggiero, |
| Produkcja |
Jack Arnold, |
| Dystrybucja |
Boss Nigger (znany również jako Boss i The Black Bounty Killer) – western blaxploitation, nakręcony w 1975 przez Jacka Arnolda. W tytułową rolę wcielił się były zawodnik futbolu amerykańskiego Fred Williamson, który również napisał scenariusz oraz współprodukował film. Jest to pierwszy film, w którym Williamson został wymieniony jako scenarzysta lub producent.
Po znalezieniu wozu zaatakowanego przez bandytów, dwóch czarnoskórych łowców nagród, Boss (Fred Williamson) i Amos (D’Urville Martin) interweniują i ratują czarnoskórą Clarę Mae (Carmen Hayward). Po przeszukaniu ciał, łowcy nagród znajdują kilka osób, za które wyznaczono nagrody, a jedna z nich ma list do burmistrza pobliskiego miasta San Miguel, w którym zapraszają ją do objęcia stanowiska szeryfa z rekomendacji zbiegłego Jeda Claytona (William Smith). Dwójka łowców nagród zabiera Clarę Mae w bezpieczne miejsce w San Miguel i spotyka burmistrza Griffina (R.G. Armstrong). Wiedząc, że nie ma szeryfa i mając dowód, że burmistrz zamierzał przekazać tę funkcję członkowi gangu, Boss jest w stanie go przechytrzyć i zastraszyć innych członków rady miejskiej, aby przyznali mu to stanowisko. Jako szeryfowie Boss i Amos dbają o porządek i egzekwują "czarne prawo", tj. nakładanie grzywien lub kar pozbawienia wolności za publiczne nazwanie któregokolwiek z nich "czarnuchem". W trakcie wykonywania swoich obowiązków Boss poznaje pannę Pruit (Barbara Leigh), białoskórą nauczycielkę, która początkowo go obraża opowiadając o miłych wspomnieniach związanych z czarnymi niewolnikami swojej rodziny, ale zyskuje jego wybaczenie i zaczyna darzyć go romantycznym uczuciem. Kiedy gang Jeda Claytona spotyka się z burmistrzem w miejskim salonie, aby wyłudzić zapasy od miasta (porozumienie, na które burmistrz wyraża zgodę, zakładając, że gang nie wyrządzi szkody miastu ani jego mieszkańcom), Boss i Amos zabijają jednego członka gangu i aresztują dwóch kolejnych – jeden z więźniów ginie, próbując uciec z miasta z pomocą burmistrza.
Jed i reszta gangu następnie próbują pomóc uwięzionemu bandycie w uciecze, wysadzając dynamitem dziurę w murze więzienia. Podczas najazdu na miasto Clara Mae zostaje uprowadzona przez ludzi Jeda, a chłopiec o imieniu Poncho, z którym Boss się wcześniej zaprzyjaźnił, ginie. Boss próbuje spotkać się z Jedem i resztą gangu w ich kryjówce, ale sam zostaje porwany, przywiązany do słupa i torturowany. Kiedy Jed wychodzi w nocy na spotkanie z burmistrzem, Amos z pomocą Clary Mae ratuje rannego Bossa i zabiera go do domu panny Pruit, aby mógł dojść do siebie. Wiedząc, że Jed i jego ludzie następnego dnia będą przejeżdżać przez miasto w celu zabrania zapasów, łowcy nagród planują zasadzkę.
Z pomocą mieszkańców miasta, takich jak lekarz i kowal, Boss i Amos zastawili pułapkę, rozstawiając ładunki wybuchowe w całym mieście i zajmując ukryte pozycje strzeleckie. Gang Jeda przybywa i udaje się do kantyny, w której mieszka Clara Mae. Po tym, jak odrzuca zaloty Jeda, ten ją zabija. Gang rusza do miasta, ale zostaje zaatakowany przez Bossa i Amosa. Boss podąża za Jedem do saloonu, gdzie dochodzi do ostatecznego pojedynku, który zwycięża Boss, zabijając Jeda. Tuż po wyjściu z saloonu, Boss zostaje dwukrotnie postrzelony przez burmistrza Griffina, ale udaje mu się go zabić, rzucając w niego nożem. Ciężko ranny Boss błaga Amosa, aby nie pozwolił mu umrzeć w "mieście białych ludzi". Panna Pruit proponuje, że wyjedzie razem z nim, ale on odmawia. Film kończy się sceną, w której Amos i zgarbiony Boss wyjeżdżają z miasta, pozostawiając los Bossa niepewnym.
Krytyk filmowy Dana M. Reemes w swojej biografii Directed by Jack Arnold (1988) zwraca uwagę na zalety techniczne tego niskobudżetowego filmu klasy B:
W momencie premiery Vincent Canby z The New York Times opisał film jako "miłą niespodziankę, jeśli natrafisz na niego bez ostrzeżenia". Canby scharakteryzował grę aktorską Williamsona jako "niezwykle pewną siebie parodię Człowieka bez imienia granego przez Clinta Eastwooda w filmach Sergia Leone". Canby zakończył swoją recenzję, podkreślając cechy, które wyróżniają film spośród innych westernów z udziałem czarnych aktorów: "Większość westernów z udziałem czarnych aktorów albo ignoruje kwestię rasową, albo czyni ją głównym tematem filmu. Boss Nigger w jakiś sposób osiąga sukces w obu tych aspektach".
W recenzji z 2007 magazyn Time Out zasugerował, że Williamson parodiował brutalne role, które grał w innych filmach z gatunku blaxploitation. W recenzji zwrócono uwagę, że Boss Nigger wyróżniał się "staromodną, bezkrwawą przemocą".
W 2006 roku krytyk filmowy Ryan Diduck opisał marketing filmu Boss Nigger i innych filmów z gatunku blaxploitation skierowanych do czarnej widowni jako przykład "wzmocnienia pozycji poprzez odwrócenie utrwalonego od dawna wizerunku czarnych mężczyzn jako istot o ograniczonej sprawczości". Diduck szczególnie zwrócił uwagę na zwiastun filmu Boss Nigger, który wywołuje poczucie wyższości czarnych i histerii białych oraz zachęca widzów do identyfikowania się z bohaterem-outsiderem, który nie zgadza się z zasadami białej Ameryki.
Dana M. Reemes w artykule z 1988 roku skomentował element tematyczny scenariusza Freda Williamsona:
W wywiadzie z 1998 roku Smith opowiedział o swoich doświadczeniach związanych z kręceniem filmu. Smith, który jest białym mężczyzną, powiedział, że nigdy nie odczuwał napięć na tle rasowym, mimo że produkcja filmu miała miejsce w szczytowym okresie ruchu Black Power. Następnie opisał proces powstawania filmu:
Zostałem zabity w filmie... Boss Nigger Freda Williamsona. Świetnie się bawiliśmy podczas naszych walk. Pojechaliśmy do Arizony, aby nakręcić film z R.G. Armstrongiem. Na planie było mnóstwo miejskich, czarnych dzieciaków. Spadały z koni tak jak Neville Brand w Laredo, oczywiście nie były pijane. Fred i ja mieliśmy w tym filmie świetną scenę walki, a nawet więcej niż jedną.
Boss Nigger został wydany w niektórych regionach pod tytułem The Boss lub The Black Bounty Killer. W 2008 roku film został wydany na DVD pod alternatywnym tytułem Boss. W 2018 roku ukazało się wydanie Blu-ray, pod tym samym tytułem.