Bucephala

	Bucephala
	S.F. Baird, 1858
	; Gągołek (B. albeola)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	blaszkodziobe
Rodzina	kaczkowate
Podrodzina	kaczki
Plemię	Mergini
Rodzaj	Bucephala
	Typ nomenklatoryczny
	Anas Albeola Linnaeus, 1758
Synonimy
	Clangula Oken, 1817; Glaucion Kaup, 1829; Charitonetta Stejneger, 1885; Glaucionetta Stejneger, 1885; Clanganas Oberholser, 1974;
	Clangula Oken, 1817; Glaucion Kaup, 1829; Charitonetta Stejneger, 1885; Glaucionetta Stejneger, 1885; Clanganas Oberholser, 1974;
Gatunki
	3 gatunki – zobacz opis w tekście
	3 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bucephala – rodzaj ptaków z podrodziny kaczek (Anatinae) w rodzinie kaczkowatych (Anatidae).

Zasięg występowania

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej i Eurazji.

Morfologia

Długość ciała 32–53 cm, rozpiętość skrzydeł 54–84 cm; masa ciała samców 355–1406 g, samic 230–1133 g.

Systematyka

Etymologia

Clangula: nowołac. clangula „mały krzykacz, gaduła”, od zdrobnienia łac. clangere „zabrzmieć” (por. gr. κλαγγαζω klangazō „krzyki żurawi”; κλαγγη klangē „płacz, krzyk”). Gatunek typowy: Anas Clangula Linnaeus, 1758.
Glaucion: epitet gatunkowy Anas glaucion Linnaeus, 1766; gr. γλαυκιον glaukion „rodzaj kaczki z jaskrawymi oczyma”, od γλαυκος glaukos „modry”. Gatunek typowy: Anas Clangula Linnaeus, 1758.
Bucephala: epitet gatunkowy Anas bucephala Linnaeus, 1766; gr. βουκεφαλος boukephalos „byko-głowy”, „wielkogłowy”, od βους bous „byk”; -κεφαλος -kephalos „-głowy”, od κεφαλη kephalē „głowa”.
Charitonetta: gr. χαρις kharis, χαριτος kharitos „wdzięk, piękny”, od χαιρω khairō „cieszyć się”; νηττα nētta „kaczka”. Gatunek typowy: Anas Albeola Linnaeus, 1758.
Glaucionetta: gr. γλαυκιον glaukion „rodzaj kaczki z jaskrawymi oczyma”, od γλαυκος glaukos „modry”; νηττα nētta „kaczka”. Gatunek typowy: Anas Clangula Linnaeus, 1758.
Clanganas: łac. clangor, clangoris „tubalny, brzęczący”, od clangere „rozbrzmiewać”; anas, anatis „kaczka”. Gatunek typowy: Anas islandica J.F. Gmelin, 1789.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Bucephala albeola (Linnaeus, 1758) – gągołek
Bucephala clangula (Linnaeus, 1758) – gągoł
Bucephala islandica (J.F. Gmelin, 1789) – sierpiec

Przypisy

↑ Bucephala, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ S.F. Baird: Order VI: Natatores. W: S.F. Baird, J. Cassin & G.N. Lawrence: Reports of explorations and surveys, to ascertain the most practicable and economical route for a railroad from the Mississippi River to the Pacific Ocean. Made under the direction of the secretary of war, in 1853-6, according to acts op congress of March 8, 1853, May 31, 1854, and August 5, 1854. Cz. 9: Birds. Washington: A.O.P. Nicholson, Printer [etc.], 1853-1858, s. 795. (ang.).
↑ L. von Oken. II. Klasse. Vögel. Ord. Dalmipeden. Fam. Lamellirostern. „Isis, oder, Encyclopädische Zeitung von Oken”. 1, s. 1183, 1817. (niem.).
↑ J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 53. (niem.).
↑ L.H. Stejneger. Review of the species of birds collected or observed by me on the Commander Islands and at Petropaulski, Kamtschatka, 1882-1883. „Bulletin - United States National Museum”. 29, s. 163, 1885. (ang.).
↑ L.H. Stejneger. Notes on some apparently preoccupied ornithological generic names. „Proceedings of the United States National Museum”. 8, s. 409, 1885. (ang.).
↑ H.Ch. Oberholser: Bird Life of Texas. Austin: University of Texas Press, 1975, s. 974. ISBN 0-292-70711-8. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2). [dostęp 2021-12-21]. (ang.).
↑ C. Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 623. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Clangula [dostęp 2025-03-12] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Glaucion [dostęp 2025-03-12] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Bucephala [dostęp 2025-03-12] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Charitonetta [dostęp 2025-03-12] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Glaucionetta [dostęp 2025-03-12] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Clanganas [dostęp 2025-03-12] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Mergini Fischer-Waldheim, 1831 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-03-12].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[itis-1] Bucephala, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Baird-2] S.F. Baird: Order VI: Natatores. W: S.F. Baird, J. Cassin & G.N. Lawrence: Reports of explorations and surveys, to ascertain the most practicable and economical route for a railroad from the Mississippi River to the Pacific Ocean. Made under the direction of the secretary of war, in 1853-6, according to acts op congress of March 8, 1853, May 31, 1854, and August 5, 1854. Cz. 9: Birds. Washington: A.O.P. Nicholson, Printer [etc.], 1853-1858, s. 795. (ang.).

[Oken-3] L. von Oken. II. Klasse. Vögel. Ord. Dalmipeden. Fam. Lamellirostern. „Isis, oder, Encyclopädische Zeitung von Oken”. 1, s. 1183, 1817. (niem.).

[Kaup-4] J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 53. (niem.).

[Stejneger1-5] L.H. Stejneger. Review of the species of birds collected or observed by me on the Commander Islands and at Petropaulski, Kamtschatka, 1882-1883. „Bulletin - United States National Museum”. 29, s. 163, 1885. (ang.).

[Stejneger2-6] L.H. Stejneger. Notes on some apparently preoccupied ornithological generic names. „Proceedings of the United States National Museum”. 8, s. 409, 1885. (ang.).

[Oberholser-7] H.Ch. Oberholser: Bird Life of Texas. Austin: University of Texas Press, 1975, s. 974. ISBN 0-292-70711-8. (ang.).

[ioc-8] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2). [dostęp 2021-12-21]. (ang.).

[hbw1-9] C. Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 623. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).

[10] The Key to Scientific Names ↓, Clangula [dostęp 2025-03-12] .

[11] The Key to Scientific Names ↓, Glaucion [dostęp 2025-03-12] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Bucephala [dostęp 2025-03-12] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Charitonetta [dostęp 2025-03-12] .

[14] The Key to Scientific Names ↓, Glaucionetta [dostęp 2025-03-12] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Clanganas [dostęp 2025-03-12] .

[Mielczarek&Kuziemko-16] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Mergini Fischer-Waldheim, 1831 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-03-12].