Bucephalandra

*Bucephalandra*
	; Bucephalandra motleyana
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	żabieńcowce
Rodzina	obrazkowate
Podrodzina	Aroideae
Rodzaj	Bucephalandra
	Nazwa systematyczna
	Bucephalandra Schott; Gen. Aroid. 56. (1858)
	Typ nomenklatoryczny
	Bucephalandra motleyana Schott
Synonimy
	Microcasia Becc.;
	Microcasia Becc.;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bucephalandra Schott – rodzaj reofitycznych hemikryptofitów lub chamefitów, należący do rodziny obrazkowatych, obejmujący 32 gatunki endemiczne dla Borneo. Nazwa naukowa pochodzi od greckich słów βους (bous – wół), κεφάλι (kefali – głowa) i ανθήρ (anther – główka pręcika) i odnosi się do kształtu tego elementu kwiatów tych roślin.

Morfologia

Pokrój: Rośliny rozrosłe, o maksymalnej wysokości od 20 cm (B. motleyana) do 40 cm (B. gigantea).

Łodyga: Łodyga płożąca, o szczycie wzniesionym pionowo.

Liście: Roślina tworzy około 10 liści. Pochwy liściowe z długim, rozkładającym się języczkiem. Ogonki o wysokości od 3–10 cm (B. motleyana) do 15–28 cm (B. gigantea). Blaszki liściowe eliptyczne, równowąsko-lancetowate do jajowatych, sztywne, o nakrapianym spodzie i rurkowatym wierzchołku, o maksymalnej długości od 10 cm (B. motleyana) do 20 cm (B. gigantea). Żyłki pierwszorzędowe pierzaste, zbiegają do żyłki brzegowej. Żyłki dalszego rzędu równolegle pierzaste.

Kwiaty: Kwiatostan pojedynczy, typu kolbowatego pseudancjum. Szypułka długości ogonka liściowego, wydłuża się po przekwitnięciu. Pochwa kwiatostanu elipsowata, ostro zakończona, w dolnej części jasnozielona, zwinięta, w kształcie rozszerzonego lejka, po przekwitnięciu zwija się otaczając rozwijające się owoce; w górnej części biała, o długości od 0,7–2,0 cm (B. motleyana) do 2,5–3,5 cm (B. gigantea). Kolba osadzona, krótsza od pochwy, z kilkoma jałowymi słupkami u podstawy. Kwiaty żeńskie położone w dolnej części kolby; spłaszczone, kuliste słupki położone w od 2 do 6 spiralach; zalążnie jednokomorowe z wieloma ortotropowymi zalążkami, z wyraźnymi sznureczkami, położonymi bazalnie; znamiona słupka osadzone, tarczowate, lekko wklęsłe w środkowej części, węższe od zalążni. Kwiaty męskie oddzielone od żeńskich wąskim paskiem spłaszczonych, łuskowatych jałowych pręcików. Spłaszczone pręciki położone luźno w 2-5 rzędach na krótkich, ale wyraźnych nitkach. Pylniki eliptyczne, położone po zewnętrznej stronie nitek, pękają przez szparę na wierzchołku wyraźnie widocznego koniuszka w kształcie rogu. Elipsowaty pyłek wyrzucany w kropelkach. Wyrostek kolby okrągły lub eliptyczny, pokryty ściętymi, jajowato-stożkowatymi jałowymi pręcikami.

Owoce: Kuliste lub eliptyczne jagody z licznymi, wąsko-eliptycznymi nasionami o podłużnie żeberkowanej do chropowatej łupinie. Zarodek prosty, wydłużony. Bielmo obfite.

Systematyka

Pozycja według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Należy do plemienia Schismatoglottideae, nadplemienia Schismatoglottidodae, podrodziny Aroideae, rodziny obrazkowatych, rzędu żabieńcowców w kladzie jednoliściennych.

Pozycja rodzaju według Crescent Bloom (system Reveala z lat 1993–1999): Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina (Frohne & U. Jensen ex Reveal), klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa obrazkowe (Aridae Takht.), nadrząd obrazkopodobne (Aranae Thorne ex Reveal), rząd obrazkowce (Arales Dumort.), rodzina obrazkowate (Araceae Juss.).

Wykaz gatunków

Bucephalandra adei S.Y.Wong, Hii & P.C.Boyce
Bucephalandra akantha S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra aurantiitheca S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra belindae S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra bogneri S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra catherineae P.C.Boyce, Bogner & Mayo
Bucephalandra chimaera S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra chrysokoupa S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra danumensis S.Y.Wong, P.C.Boyce & Kartini
Bucephalandra diabolica S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra elliptica (Engl.) S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra filiformis S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra forcipula S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra gigantea Bogner
Bucephalandra goliath S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra kerangas S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra kishii S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra magnifolia H.Okada & Y.Mori
Bucephalandra micrantha S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra minotaur S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra motleyana Schott
Bucephalandra muluensis (M.Hotta) S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra oblanceolata (M.Hotta) S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra oncophora S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra pubes S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra pygmaea (Becc.) P.C.Boyce & S.Y.Wong
Bucephalandra sordidula S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra spathulifolia Engl. ex S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra tetana S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra ultramafica S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra vespula S.Y.Wong & P.C.Boyce
Bucephalandra yengiae P.C.Boyce

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-15] (ang.).
1 2 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-15]. (ang.).
↑ A. Engler: Das Pflanzenreich. IV.23Da. Homalomeninae und Schismatoglottidinae. T. 55. Leipzig: Wilhelm Engelmann Verlag, 1912. (łac.).
↑ Crescent Bloom: Hierarchical position of the Genus Bucephalandra. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-06-10]. (ang.).

Bibliografia

J. Bogner & A. Hay. Schismatoglottideae (Araceae) in Malesia II — Aridarum, Bucephalandra, Phymatarum and Piptospatha. „Telopea”. 9(1), s. 195-198, 2000. (ang.).

Linki zewnętrzne

Ilustracja botaniczna gatunku Bucephalandra motleyana

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-15] (ang.).

[kew-3] 1 2 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-15]. (ang.).

[4] A. Engler: Das Pflanzenreich. IV.23Da. Homalomeninae und Schismatoglottidinae. T. 55. Leipzig: Wilhelm Engelmann Verlag, 1912. (łac.).

[5] Crescent Bloom: Hierarchical position of the Genus Bucephalandra. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-06-10]. (ang.).