Buteogallus

	Buteogallus
	Lesson, 1830
	; Urubitinga czarna (B. urubitinga)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Buteogallus
	Typ nomenklatoryczny
	Buteogallus cathartoides Lesson, 1830 (= Falco aequinoctialis J.F. Gmelin, 1788)
Synonimy
	Harpyhaliaetus Lafresnaye, 1842; Urubitinga Lafresnaye, 1842; Hypomorphnus Cabanis, 1844; Spizageranus Kaup, 1844; Urubitornis J. Verreaux, 1856; Spizigeranus G.R. Gray, 1869; Heterospizias Sharpe, 1874; Plangus Sundevall, 1874; Alectromorphnus Heine, 1890; Wetmoregyps Miller, 1928; Miraquila Campbell, 1979; Amplibuteo Campbell, 1979; Amadonastur Raposo do Amaral, Sheldon, Gamauf, Haring, Riesing, Silveira & Wajntal, 2009;
Gatunki
	17 gatunków (w tym 8 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	17 gatunków (w tym 8 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Buteogallus – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w obrębie rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce.

Morfologia

Długość ciała 41–85 cm, rozpiętość skrzydeł 85–183 cm; masa ciała 455–3000 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1830 roku francuski zoolog René Lesson w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Traktat o ornitologii, czyli metodyczny przegląd rzędów, podrzędów, rodzin, plemion, rodzajów, podrodzajów i ras ptaków – całkowicie nowe dzieło, stanowiące najpełniejszy katalog gatunków zgromadzonych w publicznych kolekcjach we Francji. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) czarnostrząb rdzawoskrzydły (B. aequinoctialis).

Etymologia

Buteogallus: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Buteo Lacépède, 1799 (myszołów) oraz Gallus Brisson, 1766 (kur).
Harpyhaliaetus: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Harpia Vieillot, 1816 (harpia) oraz Haliaeetus de Savigny, 1809 (bielik). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Harpyia coronata Vieillot, 1817.
Urubitinga: epitet gatunkowy Falco urubitinga J.F. Gmelin, 1788; tupi nazwa Urubú tinga ‘wielki czarny ptak’, dla ptaka drapieżnego. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco urubitinga J.F. Gmelin, 1788.
Hypomorphnus: gr. ὑπο hupo ‘związany z’; rodzaj Morphnus Dumont, 1816 (harpia). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Falco urubitinga J.F. Gmelin, 1788.
Spizageranus: gr. σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’; γερανος geranos ‘żuraw’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco urubitinga J.F. Gmelin, 1788.
Urubitornis: rodzaj Urubitinga Lafresnaye, 1842; gr. ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Circaetus solitarius von Tschudi, 1844.
Heterospizias: gr. ἑτερος heteros ‘inny, różny’; σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’.
Plangus: łac. plangus ‘orzeł’, od gr. πλαγγος plangos ‘orzeł’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Plangus neogaeus Sundevall, 1874 (= Harpyia coronata Vieillot, 1817).
Alectromorphnus: gr. αλεκτρυων alektruōn, αλεκτρυονος alektruonos ‘kogucik’; μορφνος morphnos ‘orzeł’.
Wetmoregyps: dr Frank Alexander Wetmore (1886–1978), amerykański ornitolog; rodzaj Gyps Savigny, 1809 (sęp). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Morphnus daggetti Miller, 1915.
Miraquila: łac. mirus ‘zadziwiający’; aquila ‘orzeł’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Miraquila terrestris Campbell, 1979.
Amplibuteo: łac. amplus ‘duży’; buteo, buteonis ‘myszołów’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Amplibuteo hibbardi Campbell, 1979.
Amadonastur: dr Dean Amadon (1912–2003), amerykański ornitolog; łac. astur, asturis ‘jastrząb’, od gr. αστεριας asterias ‘jastrząb’, od αστηρ astēr, αστερος asteros ‘gwiazda’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Falco lacernulatus Temminck, 1827.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Buteogallus schistaceus (Sundevall, 1850) – czarnostrząb śniady
Buteogallus anthracinus (Deppe, 1830) – czarnostrząb leśny
Buteogallus gundlachii (Cabanis, 1855) – czarnostrząb brunatny
Buteogallus aequinoctialis (J.F. Gmelin, 1788) – czarnostrząb rdzawoskrzydły
Buteogallus meridionalis (Latham, 1790) – czarnostrząb rdzawy
Buteogallus lacernulatus (Temminck, 1827) – białogłowiec
Buteogallus urubitinga (J.F. Gmelin, 1788) – urubitinga czarna
Buteogallus solitarius (von Tschudi, 1844) – urubitinga górska
Buteogallus coronatus (Vieillot, 1817) – urubitinga czubata

Opisano również gatunki wymarłe:

Buteogallus borrasi Arredondo, 1970
Buteogallus daggetti (L.H. Miller, 1915)
Buteogallus fragilis (L.H. Miller, 1911)
Buteogallus hibbardi (Campbell, 1979)
Buteogallus irpus Suárez & Olson, 2021
Buteogallus milleri (Howard, 1932)
Buteogallus terrestris (Campbell, 1979)
Buteogallus royi Suárez, 2020 – plejstocen

Uwagi

↑ Nowa nazwa dla Urubitinga innych autorów (nie Lafresnaye, 1842) oraz Spizigeranus Gray, 1869 uważanego za zajęte przez Spizageranus Kaup, 1844.
↑ Nowa nazwa dla Buteogallus Lesson, 1830 ze względu na puryzm.

Przypisy

↑ Buteogallus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 R.P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux, ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. T. 1. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 83. (fr.).
↑ F. de Lafresnaye. Description d’un nouveau genre d’Oiseau de proie. „Revue Zoologique”. 5, s. 173, 1842. (fr.).
↑ F. de Lafresnaye: Dictionnaire universel d’historie naturelle. T. II. Paris: Au Bureau Principial de l’Éditeur, 1842, s. 786. (fr.).
↑ J. Cabanis. Avium conspectiis quae in Republica Pernana reperiuntur et pleraeqnc obser vatae vel collectae sunt in itinere. „Archiv für Naturgeschichte”. 10 (1), s. 263, 1844. (łac.).
↑ J.J. Kaup: Classification der säugethiere und vögel. Darmstadt: C.W. Leske, 1844, s. 120. (niem.).
↑ J. Verreaux. Note sur un Nouveau Genre des Oiseaux de Proie. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 24, s. 145, 1856. (ang.).
↑ G.R. Gray: Hand-list of genera and species of birds, distinguishing those contained in the British Museum. Cz. 1. London: Printed by order of the Trustees, 1869, s. 9. (ang.).
↑ R.B. Sharpe: Catalogue of the Birds in the British Museum. Cz. 1: Accipitres or Diurnal Birds of Prey. London: Printed by order of the Trustees, 1874, s. 160. (ang.).
↑ C.J. Sundevall. Förnyad anordning av Dagrovfoglarna (Dispositio nova Accipitrum Hemeroharpagorum). „Öfversigt Konglica Svenska Vetenskaps-Akademiens nya Handlingar”. 31 (2), s. 28, 1874. (szw.).
↑ F. Heine: Subfam. Spizaetinae. W: F. Heine & A. Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1890, s. 271. (niem.).
↑ L. Miller. Generic Re-assignment of Morphnus Daggetti. „The Condor”. 30 (4), s. 255, 1928. DOI: 10.1093/condor/30.4.255. (ang.).
↑ Campbell 1979 ↓, s. 74.
↑ Campbell 1979 ↓, s. 77.
↑ F. Raposo do Amaral, F.H. Sheldon, A. Gamauf, E. Haring, M. Riesing, L.F. Silveira & A. Wajntal. Patterns and processes of diversification in a widespread and ecologically diverse avian group, the buteonine hawks (Aves, Accipitridae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (3), s. 713, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.07.020. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Buteogallus, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-10-23] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Buteogallus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Harpyhaliaetus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Urubitinga [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hypomorphnus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Spizageranus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Urubitornis [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Heterospizias [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Plangus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Alectromorphnus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Wetmoregyps [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Miraquila [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Amplibuteo [dostęp 2024-08-10] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Amadonastur [dostęp 2026-10-23] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-15].
↑ B. Holmes, Buteogallus [online], REPAD: The Recently Extinct Plants and Animals Database, 2026 [dostęp 2026-10-23] (ang.).
↑ W. Suárez. The fossil avifauna of the tar seeps Las Breas de San Felipe, Matanzas, Cuba. „Zootaxa”. 4780 (1), s. 1–53, 2020. DOI: 10.11646/zootaxa.4780.1.1. (ang.).

Bibliografia

K.E. Campbell: The non-passerine Pleistocene avifauna of the Talara Tar Seeps, northwestern Peru. Toronto: Royal Ontario Museum, 1979, s. 1–203, seria: Life sciences contributions, nr 118. ISBN 0-88854-230-5. (ang.).
The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[9] Nowa nazwa dla Urubitinga innych autorów (nie Lafresnaye, 1842) oraz Spizigeranus Gray, 1869 uważanego za zajęte przez Spizageranus Kaup, 1844.

[12] Nowa nazwa dla Buteogallus Lesson, 1830 ze względu na puryzm.

[itis-1] Buteogallus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Lesson-2] 1 2 R.P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux, ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. T. 1. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 83. (fr.).

[Lafresnaye-3] F. de Lafresnaye. Description d’un nouveau genre d’Oiseau de proie. „Revue Zoologique”. 5, s. 173, 1842. (fr.).

[Lafresnaye1842-4] F. de Lafresnaye: Dictionnaire universel d’historie naturelle. T. II. Paris: Au Bureau Principial de l’Éditeur, 1842, s. 786. (fr.).

[Cabanis-5] J. Cabanis. Avium conspectiis quae in Republica Pernana reperiuntur et pleraeqnc obser vatae vel collectae sunt in itinere. „Archiv für Naturgeschichte”. 10 (1), s. 263, 1844. (łac.).

[Kaup-6] J.J. Kaup: Classification der säugethiere und vögel. Darmstadt: C.W. Leske, 1844, s. 120. (niem.).

[Verreaux-7] J. Verreaux. Note sur un Nouveau Genre des Oiseaux de Proie. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 24, s. 145, 1856. (ang.).

[Gray-8] G.R. Gray: Hand-list of genera and species of birds, distinguishing those contained in the British Museum. Cz. 1. London: Printed by order of the Trustees, 1869, s. 9. (ang.).

[Sharpe-10] R.B. Sharpe: Catalogue of the Birds in the British Museum. Cz. 1: Accipitres or Diurnal Birds of Prey. London: Printed by order of the Trustees, 1874, s. 160. (ang.).

[Sundevall-11] C.J. Sundevall. Förnyad anordning av Dagrovfoglarna (Dispositio nova Accipitrum Hemeroharpagorum). „Öfversigt Konglica Svenska Vetenskaps-Akademiens nya Handlingar”. 31 (2), s. 28, 1874. (szw.).

[Heine-13] F. Heine: Subfam. Spizaetinae. W: F. Heine & A. Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1890, s. 271. (niem.).

[Miller-14] L. Miller. Generic Re-assignment of Morphnus Daggetti. „The Condor”. 30 (4), s. 255, 1928. DOI: 10.1093/condor/30.4.255. (ang.).

[CITEREFCampbell1979[http://www.biodiversitylibrary.org/page/36190509_74]-15] Campbell 1979 ↓, s. 74.

[CITEREFCampbell1979[http://www.biodiversitylibrary.org/page/36190512_77]-16] Campbell 1979 ↓, s. 77.

[Raposo&inni-17] F. Raposo do Amaral, F.H. Sheldon, A. Gamauf, E. Haring, M. Riesing, L.F. Silveira & A. Wajntal. Patterns and processes of diversification in a widespread and ecologically diverse avian group, the buteonine hawks (Aves, Accipitridae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (3), s. 713, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.07.020. (ang.).

[Winkler&inni-18] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Buteogallus, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-10-23] (ang.).

[19] The Key to Scientific Names ↓, Buteogallus [dostęp 2026-10-23] .

[20] The Key to Scientific Names ↓, Harpyhaliaetus [dostęp 2026-10-23] .

[21] The Key to Scientific Names ↓, Urubitinga [dostęp 2026-10-23] .

[22] The Key to Scientific Names ↓, Hypomorphnus [dostęp 2026-10-23] .

[23] The Key to Scientific Names ↓, Spizageranus [dostęp 2026-10-23] .

[24] The Key to Scientific Names ↓, Urubitornis [dostęp 2026-10-23] .

[25] The Key to Scientific Names ↓, Heterospizias [dostęp 2026-10-23] .

[26] The Key to Scientific Names ↓, Plangus [dostęp 2026-10-23] .

[27] The Key to Scientific Names ↓, Alectromorphnus [dostęp 2026-10-23] .

[28] The Key to Scientific Names ↓, Wetmoregyps [dostęp 2026-10-23] .

[29] The Key to Scientific Names ↓, Miraquila [dostęp 2026-10-23] .

[30] The Key to Scientific Names ↓, Amplibuteo [dostęp 2024-08-10] .

[31] The Key to Scientific Names ↓, Amadonastur [dostęp 2026-10-23] .

[Mielczarek&Kuziemko-32] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-15].

[repad-33] B. Holmes, Buteogallus [online], REPAD: The Recently Extinct Plants and Animals Database, 2026 [dostęp 2026-10-23] (ang.).

[Zootaxa47801-34] W. Suárez. The fossil avifauna of the tar seeps Las Breas de San Felipe, Matanzas, Cuba. „Zootaxa”. 4780 (1), s. 1–53, 2020. DOI: 10.11646/zootaxa.4780.1.1. (ang.).