Cacicus

	Cacicus
	Lacépède, 1799
	; Kacykowiec żółtoskrzydły (C. chrysopterus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	kacykowate
Podrodzina	kacykowce
Rodzaj	Cacicus
	Typ nomenklatoryczny
	Oriolus haemorrhous Linnaeus, 1766
Synonimy
	Procacicus Fraga, 2005;
	Procacicus Fraga, 2005;
Gatunki
	10 gatunków – zobacz opis w tekście
	10 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Cacicus – rodzaj ptaków z podrodziny kacykowców (Cacicinae) w obrębie rodziny kacykowatych (Icteridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Centralnej i Południowej.

Morfologia

Długość ciała samców 20,7–37 cm, samic 19,3–29 cm; masa ciała samców 34,6–187,7 g, samic 30,2–101,4 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1799 roku francuski przyrodnik Bernard Germain de Lacépède w rozdziale o tytule Tabela podziałów, podgrup, rzędów i rodzajów ptaków opublikowanym w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Przemówienia otwierające i zamykające kurs historii naturalnej, wygłoszone w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w roku VII Republiki, oraz systematyczne zestawienia ssaków i ptaków. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) kacykowiec czerwonorzytny (C. haemorrhous).

Etymologia

Cacicus: hiszpańska nazwa Cacique dla kacyka, od nazwy cacike oznaczającej w języku Tainów ‘szefa’, od majańskiego cakchikeles ‘wódz’.
Procacicus: łac. pro ‘zamiast’; rodzaj Cacicus Lacépède, 1799 (kacyk). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cassicus solitarius Vieillot, 1816.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Cacicus solitarius Vieillot, 1816 – kacykowiec samotny
Cacicus chrysopterus (Vigors, 1825) – kacykowiec żółtoskrzydły
Cacicus koepckeae Lowery & O’Neill, 1965 – kacykowiec żółtorzytny
Cacicus sclateri (A.J.C. Dubois, 1887) – kacykowiec żałobny
Cacicus cela (Linnaeus, 1758) – kacykowiec żółtosterny
Cacicus uropygialis Lafresnaye, 1843 – kacykowiec szkarłatnorzytny
Cacicus chrysonotus d’Orbigny, 1838 – kacykowiec andyjski
Cacicus latirostris Swainson, 1838 – kacykowiec amazoński
Cacicus oseryi Deville, 1849 – kacykowiec hełmiasty
Cacicus haemorrhous (Linnaeus, 1766) – kacykowiec czerwonorzytny

Przypisy

1 2 B.G. de Lacépède: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des oiseaux. W: B.G. de Lacépède: Discours d’ouverture et de clôture du cours d’histoire naturelle, donné dans le Muséum national d’Histoire naturelle, l’an VII de la République, et tableaux méthodiques des mammifères et des oiseaux. Paris: Plassan, 1799, s. 6. (fr.).
↑ R.M. Fraga. A new generic name for the Solitary Cacique. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 125 (4), s. 287, 2005. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.2) [online], 2026 [dostęp 2026-10-17] (ang.).
↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Troupials and Allies (Icteridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Cacicus, DOI: 10.2173/bow.icteri1.01 [dostęp 2026-10-17] (ang.).
↑ J.T. Zimmer. Birds of the Marshall Field Peruvian Expedition, 1922–1923. „Field Museum of Natural History. Publication 282. Zoological series”. 17 (7), s. 434, 1930. (ang.).
↑ Cacicus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-04-22] (ang.).
↑ Procacicus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-10-17] (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Cacicinae Bonaparte, 1853 - kacykowce (wersja: 2026-10-04). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-17].

[Lacépède-1] 1 2 B.G. de Lacépède: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des oiseaux. W: B.G. de Lacépède: Discours d’ouverture et de clôture du cours d’histoire naturelle, donné dans le Muséum national d’Histoire naturelle, l’an VII de la République, et tableaux méthodiques des mammifères et des oiseaux. Paris: Plassan, 1799, s. 6. (fr.).

[fra-2] R.M. Fraga. A new generic name for the Solitary Cacique. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 125 (4), s. 287, 2005. (ang.).

[ioc-3] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.2) [online], 2026 [dostęp 2026-10-17] (ang.).

[botw-4] D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Troupials and Allies (Icteridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Cacicus, DOI: 10.2173/bow.icteri1.01 [dostęp 2026-10-17] (ang.).

[zim-5] J.T. Zimmer. Birds of the Marshall Field Peruvian Expedition, 1922–1923. „Field Museum of Natural History. Publication 282. Zoological series”. 17 (7), s. 434, 1930. (ang.).

[6] Cacicus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-04-22] (ang.).

[7] Procacicus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-10-17] (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-8] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Cacicinae Bonaparte, 1853 - kacykowce (wersja: 2026-10-04). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-17].