Widek podkamiennik

Widek podkamiennik
	Callistus lunatus
	(Fabricius, 1775)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze drapieżne
Rodzina	biegaczowate
Podrodzina	dzierowate
Nadplemię	Chlaeniitae
Plemię	Chlaeniini
Podplemię	Chlaeniina
Rodzaj	widek
Gatunek	widek podkamiennik
Synonimy
	dla rodzaju: Eusyneta Gistel, 1856; ; dla gatunku: Carabus lunatus Fabricius, 1775; Eusyneta lunata (Fabricius, 1775); Buprestis plateosa Geoffroy in Fourcroy, 1785; Callistomimus cruxpallida Mandl, 1986; Callistus bifasciatus Reitter, 1912; Callistus bioculatus Roubal, 1922; Callistus cruxminor (Sulzer, 1776); Callistus cruxpallida (Mandl, 1986); Callistus eques (Schrank, 1781); Callistus plateosus (Geoffroy in Fourcroy, 1785); Callistus sulzeri (Brahm, 1790); Carabus sulzeri Brahm, 1790; Carabus cruxminor Sulzer, 1776; Carabus eques Schrank, 1781; ;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Widek podkamiennik (Callistus lunatus) – gatunek chrząszcza z rodziny biegaczowatych i podrodziny dzierowatych, jedyny z monotypowego rodzaju Callistus, w języku polskim określanego jako widek lub kraśnik.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1775 roku przez Johana Christiana Fabriciusa pod nazwą Carabus lunatus. Do rodzaju Callistus przeniesiony został w 1810 roku przez Franca Andreę Bonelliego na łamach „Mémoires de l’Academie des Sciences de Turin”.

Wyróżnia się w jego obrębie trzy podgatunki:

Callistus lunatus gratiosus Mannerheim in Chaudoir, 1844
Callistus lunatus lunatus (Fabricius, 1775)
Callistus lunatus syriacus Pic, 1893.

Morfologia

Chrząszcz o ciele długości od 4,5 do 7,3 mm. Głowa jest czarna z lekkim, niebieskawym połyskiem metalicznym, określana też jako ciemnogranatowa. Czułki są czarne z pomarańczowym członem pierwszym, a często też drugim, począwszy od członu trzeciego gęsto pokryte włoskami o odstających końcówkach i przylegającej części pozostałej. Barwa głaszczków jest brązowawa, a ich ostatni człon zaostrzony u szczytu. Przedplecze jest pomarańczowoczerwone do czerwonobrązowego, pozbawione metalicznego połysku, o zaokrąglonych krawędziach bocznych. Pokrywy mają tło ochrowożółte z czarnym wzorem złożonym z trzech par plam – barkowej, środkowej i przedwierzchołkowej. Plamy barkowe są małe i zaokrąglone. Plamy środkowe rozciągają się od krawędzi bocznych pokryw do ich drugich międzyrzędów. Plamy przedwierzchołkowe typowo łączą się w poprzeczną przepaskę i połączone są z plamami środkowymi wzdłuż krawędzi bocznych, a niekiedy łączą się z plamami środkowymi podłużnie, pozostawiając odizolowaną dodatkową parę plamek wierzchołkowych. Tło pokryw między plamami środkowymi i przedwierzchołkowymi zazwyczaj jest bladożółto rozjaśnione. Epipleury pokryw nie mają modyfikacji przed wierzchołkiem. Skrzydła tylnej pary są w pełni wykształcone. Odnóża są żółte z czarnymi udami oraz czarnymi nasadami i wierzchołkami goleni. Odnóża przedniej pary samców odznaczają się stopami o trzech rozszerzonych członach.

Ekologia i występowanie

Owad rozmieszczony od nizin po przedgórza, najliczniejszy na wyżynach i podgórzach. Gatunek ciepłolubny. Zamieszkuje suche, nasłonecznione stanowiska, chętnie o kserotermicznym charakterze, w tym stepy, murawy kserotermiczne, nasłonecznione zbocza, pastwiska i skraje lasów. Preferuje podłoże piaszczyste lub wapienne. Bytuje pod kamieniami. Postacie dorosłe są aktywne od wiosny do jesieni i stanowią stadium zimujące.

Gatunek palearktyczny. Podgatunek nominatywny w Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Luksemburga, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji. W Afryce Północnej stwierdzony został z Madery i Maroka. W Azji podawany jest z syberyjskiej części Rosji, anatolijskiej części Turcji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Syrii, Kazachstanu, Turkmenistanu, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Kirgistanu, Iraku, Iranu oraz Chin. C. l. syriacus jest endemitem Syrii, a C. l. gratiosus endemitem Iraku.

W Polsce znany jest nielicznych, rozproszonych stanowisk w południowej części kraju. Na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” umieszczony został jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT).

Przypisy

1 2 3 4 Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 144.
↑ Jan Kinel, Roman Kuntze: Chrząszcze i motyle krajowe. Przewodnik do określania rodzin i rodzajów. Warszawa: Komitet Wydawniczy Podręczników Akademickich, 1931, s. 10.
↑ Włodzimierz Dzieduszycki, Maryan Łomnicki: Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie. Dział I zoologiczny, oddział zwierząt bezkręgowych. IV. Chrząszcze czyli tęgoskrzydłe (Coleoptera). Lwów: Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, 1886, s. 14.
↑ J.C. Fabricius: Systema entomologiae, sistens insectorum classes, ordines, genera, species, adjectis synonymis, locis, descriptionibus, observationibus. Flensburgi et Lipsiae: Officina Libraria Kortii, 1775.
↑ F.A. Bonelli. Observations Entomologiques, Première partie. „Mémoires de l’Academie des Sciences de Turin”. 18, s. 21–78, 1810.
1 2 3 4 Chlaeniini Brullé, 1834, [w:] IvanI. Löbl IvanI., AlešA. Smetana AlešA. (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume I. Archostemata - Myxophaga - Adephaga, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2003, s. 347-356, ISBN 87-88757-73-0 .
1 2 3 Jürgen Trautner, Kartin Geigenmüller: Tiger Beetles, Ground Beetles. Ilustrated Key to the Cicindellidae and Carabidae of Europe. Josef Margraf, 1987, s. 79, 405.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Karel Hůrka: Carabidae of the Czech and Slovak Republics. Zlin: Kabourek, 1996, s. 36-44, 364.
1 2 3 4 5 6 7 Callistus lunatus – Widek podkamiennik. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-04-28].
1 2 3 BolesławB. Burakowski BolesławB., MaciejM. Mroczkowski MaciejM., JaninaJ. Stefańska JaninaJ., Chrząszcze – Coleoptera. Biegaczowate – Carabidae, część 2, „Katalog Fauny Polski”, 3, 13, Warszawa: Instytut Zoologiczny Polskiej Akademii Nauk, 1974 .
↑ WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Callistus lunatus lunatus (Fabricius, 1775) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red., Catalogue of Life Checklist, 29 lipca 2021, DOI: 10.48580/dfqf-3dk [dostęp 2025-04-28] .
↑ WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Callistus lunatus syriacus Pic, 1893 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red., Catalogue of Life Checklist, 29 lipca 2021, DOI: 10.48580/dfqf-3dk [dostęp 2025-04-28] .
↑ WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Callistus lunatus gratiosus Mannerheim in Chaudoir, 1844 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red., Catalogue of Life Checklist, 29 lipca 2021, DOI: 10.48580/dfqf-3dk [dostęp 2025-04-28] .
↑ Jerzy Pawłowski, Daniel Kubisz, Mieczysław Mazur: Coleoptera. Chrząszcze. W: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Zbigniew Głowaciński, Małgorzata Makomaska-Juchiewicz, Grażyna Połczyńska-Konior (red.). Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk (PAN), 2002, s. 88-110. ISBN 83-901236-8-1.

[Zahradnik-1] 1 2 3 4 Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 144.

[kk-2] Jan Kinel, Roman Kuntze: Chrząszcze i motyle krajowe. Przewodnik do określania rodzin i rodzajów. Warszawa: Komitet Wydawniczy Podręczników Akademickich, 1931, s. 10.

[dł-3] Włodzimierz Dzieduszycki, Maryan Łomnicki: Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie. Dział I zoologiczny, oddział zwierząt bezkręgowych. IV. Chrząszcze czyli tęgoskrzydłe (Coleoptera). Lwów: Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, 1886, s. 14.

[Fabricius-4] J.C. Fabricius: Systema entomologiae, sistens insectorum classes, ordines, genera, species, adjectis synonymis, locis, descriptionibus, observationibus. Flensburgi et Lipsiae: Officina Libraria Kortii, 1775.

[Bonelli-5] F.A. Bonelli. Observations Entomologiques, Première partie. „Mémoires de l’Academie des Sciences de Turin”. 18, s. 21–78, 1810.

[cpc-6] 1 2 3 4 Chlaeniini Brullé, 1834, [w:] IvanI. Löbl IvanI., AlešA. Smetana AlešA. (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume I. Archostemata - Myxophaga - Adephaga, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2003, s. 347-356, ISBN 87-88757-73-0 .

[Trautner-7] 1 2 3 Jürgen Trautner, Kartin Geigenmüller: Tiger Beetles, Ground Beetles. Ilustrated Key to the Cicindellidae and Carabidae of Europe. Josef Margraf, 1987, s. 79, 405.

[Hurka-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Karel Hůrka: Carabidae of the Czech and Slovak Republics. Zlin: Kabourek, 1996, s. 36-44, 364.

[insektarium-9] 1 2 3 4 5 6 7 Callistus lunatus – Widek podkamiennik. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-04-28].

[Burakowskietal-10] 1 2 3 BolesławB. Burakowski BolesławB., MaciejM. Mroczkowski MaciejM., JaninaJ. Stefańska JaninaJ., Chrząszcze – Coleoptera. Biegaczowate – Carabidae, część 2, „Katalog Fauny Polski”, 3, 13, Warszawa: Instytut Zoologiczny Polskiej Akademii Nauk, 1974 .

[col-l-11] WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Callistus lunatus lunatus (Fabricius, 1775) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red., Catalogue of Life Checklist, 29 lipca 2021, DOI: 10.48580/dfqf-3dk [dostęp 2025-04-28] .

[col-s-12] WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Callistus lunatus syriacus Pic, 1893 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red., Catalogue of Life Checklist, 29 lipca 2021, DOI: 10.48580/dfqf-3dk [dostęp 2025-04-28] .

[col-g-13] WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Callistus lunatus gratiosus Mannerheim in Chaudoir, 1844 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red., Catalogue of Life Checklist, 29 lipca 2021, DOI: 10.48580/dfqf-3dk [dostęp 2025-04-28] .

[clz-14] Jerzy Pawłowski, Daniel Kubisz, Mieczysław Mazur: Coleoptera. Chrząszcze. W: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Zbigniew Głowaciński, Małgorzata Makomaska-Juchiewicz, Grażyna Połczyńska-Konior (red.). Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk (PAN), 2002, s. 88-110. ISBN 83-901236-8-1.