Caracara

	Caracara
	Merrem, 1826
	; Karakara czubata (C. plancus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	sokołowe
Rodzina	sokołowate
Podrodzina	sokoły
Plemię	Ibicterini
Rodzaj	Caracara
	Typ nomenklatoryczny
	Falco plancus J.F. Miller, 1777
Synonimy
	?Plancus Rafinesque, 1815; Polyborus Vieillot, 1816; Lagopterus Moreno & Mercerat, 1891; Asthenopterus Ameghino, 1891;
	?Plancus Rafinesque, 1815; Polyborus Vieillot, 1816; Lagopterus Moreno & Mercerat, 1891; Asthenopterus Ameghino, 1891;
Gatunki
	8 gatunków (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	8 gatunków (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Caracara – rodzaj ptaków z podrodziny sokołów (Falconinae) w obrębie rodziny sokołowatych (Falconidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce.

Morfologia

Długość ciała 49–64 cm, rozpiętość skrzydeł 107–133 cm; masa ciała 907–1600 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1826 roku niemiecki botanik i zoolog Blasius Merrem w haśle Caracara zamieszczonym w publikacji pod redakcją Johanna Samuela Erscha i Johanna Gottfrieda Grubera zatytułowanej Ogólna encyklopedia nauk i sztuki. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) karakara czubata (C. plancus).

Etymologia

Plancus: łac. plancus lup plangus ‘gatunek orła’, od gr. πλαγγος plangos ‘orzeł’.
Caracara: tupi. nazwa Caracará ‘głośno wrzeszczeć’, dla karakar.
Polyborus: gr. πολυβορος poluboros ‘nienasycony, chciwy’, od πολυς polus ‘dużo’; -βορος -boros ‘-pożerający’, od βιβρωσκω bibrōskō ‘zjeść’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco plancus J.F. Miller, 1777.
Lagopterus: rodzaj Lagopus Fraser, 1844 (myszołów); gr. πτερον pteron ‘skrzydło’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Lagopterus minutus Moreno & Mercerat, 1891.
Asthenopterus: gr. ασθενης asthenēs ‘nieistotny, znikomy’; πτερον pteron ‘skrzydło’.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Caracara plancus J.F. Miller, 1777 – karakara czubata
Caracara lutosa (Ridgway, 1876) – karakara meksykańska – takson wymarły około 1903 roku

oraz wymarłe w czasach prehistorycznych gatunki:

Caracara minutus Moreno & Mercerat, 1891
Caracara latebrosus (Wetmore, 1920)
Caracara creightoni Brodkorb, 1959
Caracara tellustris Olson, 2008
Caracara major Jones, Rinderknecht, Migotto & Blanco, 2013
Caracara seymouri Suárez & Olson, 2014

Uwagi

↑ Nomen nudum.
↑ Nowa nazwa dla Lagopterus Moreno & Mercerat, 1891, ponieważ Ameghino uważał, że nazwa ta jest zajęta przez Lagoptera Guenée, 1852 (Lepidoptera).

Przypisy

1 2 B. Merrem: Caracara. W: J.S. Ersch & J.G. Gruber: Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste. Leipzig: F. A. Brockhaus, 1826, s. 159. (niem.).
↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 69. (fr.).
↑ L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1816, s. 22. (fr.).
1 2 F.P. Moreno & A. Mercerat. Catalogue des Oiseaux Fossiles de la Republique Argentine conserves au Musee de la Plata. „Anales del Museo de la Plata”. 1, s. 66, 1891. (fr.).
↑ F. Ameghino. Enumeración de las aves fósiles de la República Argentina. „Revista argentina de historia natural”. 1 (6), s. 443, 1891. (hiszp.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Falcons and Caracaras (Falconidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Caracara, DOI: 10.2173/bow.falcon1.01 [dostęp 2026-10-23] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Plancus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Caracara [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Polyborus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Lagopterus [dostęp 2026-10-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Asthenopterus [dostęp 2026-10-23] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Ibicterini Bonaparte, 1854 (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-03-16].
↑ BirdLife International, Caracara lutosa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-25] (ang.).
↑ F.A. Wetmore. Five new species of birds from cave deposits in Porto Rico. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 33, s. 77–82, 1920. (ang.).
↑ P. Brodkorb. Pleistocene Birds from New Providence Island, Bahamas. „Bulletin of the Florida State Museum”. Biological Sciences. 4 (11), s. 349–371, 1959. (ang.).
↑ S.L. Olson. A New Species of Large, Terrestrial Caracara from Holocene Deposits in Southern Jamaica (Aves: Falconidae). „Journal of Raptor Research”. 42 (4), s. 265–272, 2008. DOI: 10.3356/JRR-08-18.1. (ang.).
↑ W. Jones, A. Rinderknecht, R. Migotto & R.E. Blanco. Body mass estimations and paleobiological inferences on a new species of large caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay. „Journal of Paleontology”. 87 (1), s. 151–158, 2013. DOI: 10.1666/12-026R.1. (ang.).
↑ W. Suárez & S.L. Olson. A new fossil species of small crested caracara (Aves: Falconidae: Caracara) from the Pacific lowlands of western South America. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 127 (2), s. 299–310, 2014. DOI: 10.2988/0006-324X-127.2.299. (ang.).

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[2] Nomen nudum.

[6] Nowa nazwa dla Lagopterus Moreno & Mercerat, 1891, ponieważ Ameghino uważał, że nazwa ta jest zajęta przez Lagoptera Guenée, 1852 (Lepidoptera).

[Merrem-1] 1 2 B. Merrem: Caracara. W: J.S. Ersch & J.G. Gruber: Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste. Leipzig: F. A. Brockhaus, 1826, s. 159. (niem.).

[Rafinesque-3] C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 69. (fr.).

[Vieillot-4] L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1816, s. 22. (fr.).

[Moreno&Mercerat-5] 1 2 F.P. Moreno & A. Mercerat. Catalogue des Oiseaux Fossiles de la Republique Argentine conserves au Musee de la Plata. „Anales del Museo de la Plata”. 1, s. 66, 1891. (fr.).

[Ameghino-7] F. Ameghino. Enumeración de las aves fósiles de la República Argentina. „Revista argentina de historia natural”. 1 (6), s. 443, 1891. (hiszp.).

[Winkler&inni-8] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Falcons and Caracaras (Falconidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Caracara, DOI: 10.2173/bow.falcon1.01 [dostęp 2026-10-23] (ang.).

[9] The Key to Scientific Names ↓, Plancus [dostęp 2026-10-23] .

[10] The Key to Scientific Names ↓, Caracara [dostęp 2026-10-23] .

[11] The Key to Scientific Names ↓, Polyborus [dostęp 2026-10-23] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Lagopterus [dostęp 2026-10-23] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Asthenopterus [dostęp 2026-10-23] .

[Mielczarek&Kuziemko-14] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Ibicterini Bonaparte, 1854 (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-03-16].

[iucn-15] BirdLife International, Caracara lutosa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-25] (ang.).

[Wetmore-16] F.A. Wetmore. Five new species of birds from cave deposits in Porto Rico. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 33, s. 77–82, 1920. (ang.).

[Brodkorb-17] P. Brodkorb. Pleistocene Birds from New Providence Island, Bahamas. „Bulletin of the Florida State Museum”. Biological Sciences. 4 (11), s. 349–371, 1959. (ang.).

[Olson-18] S.L. Olson. A New Species of Large, Terrestrial Caracara from Holocene Deposits in Southern Jamaica (Aves: Falconidae). „Journal of Raptor Research”. 42 (4), s. 265–272, 2008. DOI: 10.3356/JRR-08-18.1. (ang.).

[Jones&inni-19] W. Jones, A. Rinderknecht, R. Migotto & R.E. Blanco. Body mass estimations and paleobiological inferences on a new species of large caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay. „Journal of Paleontology”. 87 (1), s. 151–158, 2013. DOI: 10.1666/12-026R.1. (ang.).

[Suárez&Olson-20] W. Suárez & S.L. Olson. A new fossil species of small crested caracara (Aves: Falconidae: Caracara) from the Pacific lowlands of western South America. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 127 (2), s. 299–310, 2014. DOI: 10.2988/0006-324X-127.2.299. (ang.).