Centrolew
| Państwo | |
|---|---|
| Lider |
Mieczysław Niedziałkowski, Jan Dąbski, Wincenty Witos, Maksymilian Malinowski, Karol Popiel |
| Data założenia |
14 września 1929 |
| Data rozwiązania |
1931 |
| Partie członkowskie |
|
| Ideologia polityczna |
socjalizm, socjalizm agrarny, agraryzm, chrześcijańska demokracja |
| Poglądy gospodarcze | |
| Młodzieżówka | |
| Barwy |
Centrolew, wł. Związek Obrony Prawa i Wolności Ludu – sojusz partii centrowych i lewicowych zawiązany w 1929 w celu zwalczania systemu rządów sanacji obozu Józefa Piłsudskiego. W skład Centrolewu weszły: Polska Partia Socjalistyczna, Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”, Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”, Stronnictwo Chłopskie, Narodowa Partia Robotnicza oraz mniejsze ugrupowania chrześcijańsko-demokratyczne.
Historia
W wyniku łamania przez obóz sanacyjny zasad obowiązujących w państwie demokratycznym, ugrupowania opozycyjne wywodzące się z kręgów lewicowych i centrowych postanowiły się zjednoczyć. Po wyborach sejmowych w 1928 narastające w obozie sanacyjnym tendencje totalitarne przyspieszyły nasilanie się opozycyjności w partiach chłopskich, która stawała się jednocześnie platformą do zawierania porozumień i koalicji sejmowych. Pierwszą tego rodzaju próbą było utworzenie w listopadzie 1928 przez PSL „Wyzwolenie”, Stronnictwo Chłopskie i Polską Partię Socjalistyczną – Komisji Porozumiewawczej dla Obrony Republiki i Demokracji. Ku lewicy sejmowej ewoluowały też partie centrowe – Polskie Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Demokratyczne i Narodowa Partia Robotnicza. Podstawą zbliżenia lewicy i centrum była konieczność przeciwstawienia się zagrożeniu demokracji parlamentarnej i demokratycznych swobód obywatelskich ze strony sanacji. Dodatkowym czynnikiem stymulującym zbliżenie były zarysowujące się coraz wyraźniej tendencje do zjednoczenia ruchu ludowego.
W 1929 powstał Centrolew, który dążył do obalenia rządów autorytarnych i przywrócenia w Polsce rządów parlamentarnych. W czerwcu 1930 koalicja Centrolewu na Kongresie Obrony Prawa i Wolności Ludu w Krakowie, proklamowała m.in. walkę o usunięcie dyktatury Józefa Piłsudskiego, aż do zwycięstwa oraz chciała powołania „rządu zaufania” Sejmu i społeczeństwa.
Centrolew doprowadził do ustąpienia rządu Kazimierza Świtalskiego. Władze sanacyjne zaczęły zdecydowanie przeciwdziałać. 25 sierpnia 1930 powołano nowy rząd, którego premierem został Józef Piłsudski. 29 sierpnia prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat i zarządził nowe wybory, wskutek czego parlamentarzyści opozycyjni zostali pozbawieni immunitetu. W nocy z 9 na 10 września władze sanacyjne bez nakazu sądowego aresztowały polityków opozycji (m.in. Wincentego Witosa i Wojciecha Korfantego oraz kilkunastu innych posłów) i osadziły w twierdzy wojskowej w Brześciu nad Bugiem. Nieco później aresztowano dalszych 60 posłów i senatorów opozycji. Kilku działaczy (m.in. Hermana Liebermana z PPS, oskarżyciela w procesie ministra Gabriela Czechowicza) dotkliwie pobito, wszystkich poddano szykanom i znieważono słownie. W ciągu kilku tygodni aresztowano prawie pięć tysięcy innych działaczy Centrolewu. Represje miały osłabić Centrolew przed zbliżającymi się wyborami parlamentarnymi oraz pozbawić sojusz jego liderów.
Rozpad
Wybory przyniosły Centrolewowi dotkliwą porażkę. Spowodowało to całkowity rozpad Centrolewu. Proces brzeski odbywał się w Warszawie od października 1931 do stycznia 1932. Wypadki brzeskie wstrząsnęły opinią publiczną. Nie zdarzyło się bowiem dotąd w Polsce, by uwięziono i poddano szykanom czołowych działaczy opozycji, ludzi zasłużonych w dziele odzyskania niepodległości, pełniących do niedawna najwyższe funkcje państwowe.
Uwagi
- ↑ Immunitet wygasał z chwilą zakończenia kadencji izb parlamentu, nie zaś z datą ukonstytuowania się nowego.
Przypisy
- 1 2 3 4 Dziurok i in. 2010 ↓, s. 76.
- ↑ Marian Leczyk, Sprawa brzeska. Dokumenty i materiały, Dorota Mieczkowska (red.), Warszawa: Książka i Wiedza Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza „Prasa-Książka-Ruch”, 1987, s. 18, ISBN 83-05-11448-1.
- ↑ Michał Przeperski: Centrolew – Sejm rzuca wyzwanie Piłsudskiemu. histmag.org, 2014-12-05. [dostęp 2021-04-06].
- ↑ Dziurok i in. 2010 ↓, s. 477.
- 1 2 Andrzej Ajnenkiel, W II Rzeczypospolitej, [w:] Zbowidowcy. Tradycje i zadania, Książka i Wiedza, 1969, s. 92.
- ↑ Dziurok i in. 2010 ↓, s. 78.
Bibliografia
- Adam Dziurok, Marek Gałęzowski, Łukasz Kamiński, Filip Musiał: Od niepodległości do niepodległości Historia Polski 1918–1989. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010.
