Chenopodiastrum

*Chenopodiastrum*
	; Komosa murowa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	goździkopodobne
Rząd	goździkowce
Rodzina	szarłatowate
Rodzaj	Chenopodiastrum
	Nazwa systematyczna
	Chenopodiastrum S.Fuentes, Uotila & Borsch; Willdenowia 42: 14 (2012)
	Typ nomenklatoryczny
	C. murale (L.) S. Fuentes, Uotila & Borsch
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Chenopodiastrum – rodzaj roślin z rodziny szarłatowatych, w systemach klasyfikacyjnych w XX wieku gatunki tu należące zaliczane były do szeroko wówczas ujmowanego rodzaju komosa Chenopodium klasyfikowanego zwykle do komosowatych (Chenopodiaceae). Zalicza się do niego 8 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje strefę umiarkowaną i subtropikalną półkuli północnej, do równika schodząc we wschodniej Afryce. Na półkuli południowej przedstawiciele rodzaju rosną w Australii. Poza tym rośliny z tego rodzaju są szeroko rozpowszechnione jako introdukowane, z wyjątkiem części strefy równikowej i okołopolarnej.

W Polsce dwa gatunki występują jako introdukowane i zadomowione – komosa wielkolistna Ch. hybridum i komosa murowa Ch. murale.

Morfologia

Pokrój: Rośliny jednoroczne o bezwonnych prosto wzniesionych, rozgałęzionych pędach, za młodu nieco owłosionych, później łysiejących.
Liście: Skrętoległe, ogonkowe, o blaszce lancetowatej, rombowatej do trójkątnej lub jajowatej, na brzegu nieregularnie ząbkowanej, klapowanej lub pierzastosiecznej z ząbkowanymi łatkami.
Kwiaty: Obupłciowe i jednopłciowe (żeńskie), zebrane w zwarte kłębiki tworzące kłosopodobne lub wiechowate kwiatostany szczytowe lub wyrastające z kątów liści. W obrębie kwiatostanów u niektórych gatunków występują liście, u innych ich brak. W kwiatach jest 5 listków okwiatu i są one zrośnięte tylko u nasady. Wyróżniają się wyraźnym grzbietem biegnącym wzdłuż osi listka. Pręcików jest 5. Zalążnia jest górna, zwieńczona jest szyjką z dwoma znamionami.
Owoce: Jednonasienne orzeszki o owocni błoniastej, zwykle ściśle przylegającej do łupiny nasiennej. Nasiona są spłaszczone, soczewkowate, na brzegu zaostrzone lub tępe, czarne, na powierzchni dziurkowane, żłobione nieregularne lub gładkie.

Systematyka

Rodzaj z rodziny szarłatowatych Amaranthaceae w jej szerokim ujęciu (obejmującym komosowate Chenopodiaceae). W obrębie rodziny rodzaj należy do podrodziny komosowych Chenopodioideae i plemienia Chenopodieae lub w innym ujęciu Atripliceae.

Rodzaj należy do grupy wyróżnionych w XIX wieku i później łączonych w szeroko ujmowany rodzaj komosa Chenopodium. Na początku XXI wieku zastosowanie metod molekularnych wykazało, że tradycyjne, szerokie ujęcie rodzaju Chenopodium powoduje, że nie jest to takson monofiletyczny (różne grupy gatunków okazały się bliżej spokrewnione z rodzajami łoboda Atriplex, szpinak Spinacia czy świniochwast Axyris, niż z sobą nawzajem). W wąskim ujęciu rodzaj Chenopodium okazał się siostrzany grupie obejmującej rodzaj łoboda Atriplex. Wcześniej na drzewie filogenetycznym prowadzącym do tej grupy oddzielił się rodzaj Lipandra, a jeszcze wcześniej – klad obejmujący Chenopodiastrum i siostrzany względem niego rodzaj Oxybasis.

Wykaz gatunków

Chenopodiastrum badachschanicum (Tzvelev) S.Fuentes, Uotila & Borsch
Chenopodiastrum coronopus (Moq.) S.Fuentes, Uotila & Borsch
Chenopodiastrum erosum (R.Br.) Uotila
Chenopodiastrum fasciculosum (Aellen) Mosyakin
Chenopodiastrum gracilispicum (H.W.Kung) Uotila
Chenopodiastrum hybridum (L.) S.Fuentes, Uotila & Borsch – komosa wielkolistna
Chenopodiastrum murale (L.) S.Fuentes, Uotila & Borsch – komosa murowa
Chenopodiastrum simplex (Torr.) S.Fuentes, Uotila & Borsch

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-06-02] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-06-02] (ang.).
1 2 3 4 Chenopodiastrum S.Fuentes, Uotila & Borsch. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-01].
1 2 3 4 5 6 7 8 Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch. A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae). „Willdenowia”. 42, s. 5-24, 2012.
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 58-59, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Genus Chenopodiastrum S. Fuentes et al.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-02].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-06-02] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-06-02] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Chenopodiastrum S.Fuentes, Uotila & Borsch. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-01].

[susy-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch. A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae). „Willdenowia”. 42, s. 5-24, 2012.

[checklist-5] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 58-59, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[grin-6] Genus Chenopodiastrum S. Fuentes et al.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-02].