Clarence Ray Carpenter

Clarence Ray Carpenter
Ilustracja
Carpenter (z prawej) i Marlin Perkins(inne języki)
Państwo działania

 Stany Zjednoczone

Data i miejsce urodzenia

28 listopada 1905
hrabstwo Lincoln

Data i miejsce śmierci

1 marca 1975
Athens

doktor
Specjalność: prymatologia, psychologia porównawcza, technologia kształcenia
Alma Mater

Duke University

Doktorat

1931/1932
Uniwersytet Stanforda
promotor: Calvin Perry Stone(inne języki)

Doktor honoris causa
Bucknell University(inne języki) – 1972
Uczelnia

Bard College(inne języki)

Stanowisko

adiunkt

Okres zatrudn.

1934–1938

Uczelnia

Uniwersytet Columbia

Placówka

Szkoła Medycyny Tropikalnej w San Juan

Okres zatrudn.

1938–1940

Uczelnia

Pennsylvania State University

Stanowisko

profesor

Okres zatrudn.

1940–1970

Uczelnia

University of Georgia

Stanowisko

profesor

Okres zatrudn.

1970–1974

Clarence Ray Carpenter, publikujący jako C.R. Carpenter lub C. Ray Carpenter (ur. 28 listopada 1905 w hrabstwie Lincoln, zm. 1 marca 1975 w Athens) – amerykański psycholog i prymatolog, jeden z pierwszych badaczy, którzy prowadzili systematyczne obserwacje naczelnych w ich środowisku naturalnym.

W latach 1931–1934, ze wsparciem Roberta Yerkesa z Uniwersytetu Yale, badał wyjce płaszczowe i czepiaki w Panamie, a w 1937, jako uczestnik wyprawy Asiatic Primate Expedition, gibbony białoręce w Syjamie (obecnie Tajlandia). Jego monografie z 1934 i 1940 są uznawane za pierwsze naukowe badania terenowe zachowania naczelnych. Dopracował metody habituacji dzikich naczelnych, liczenia ich populacji i analizy relacji społecznych, które stały się wzorem dla późniejszej prymatologii terenowej. W 1938 sprowadził z Indii makaki królewskie i założył na wyspie Cayo Santiago(inne języki) u wybrzeży Portoryko wolno żyjącą kolonię tych małp, która w XXI wieku nadal służy badaniom naukowym. W latach 1940–1970 pracował w Pennsylvania State University, gdzie zajmował się także filmem i telewizją jako narzędziami kształcenia. Ostatnie lata życia spędził na University of Georgia. Jego nazwiskiem nazwano podgatunek gibbona białorękiego Hylobates lar carpenteri.

Życiorys

Młodość i wykształcenie

Urodził się w hrabstwie Lincoln w Karolinie Północnej jako syn C.E. Carpentera i Gaddie Lee Harrelson Carpenter. Studiował na Duke University, gdzie uczył się u psychologa Williama McDougalla. Uzyskał tam stopień B.A. (1928) i magistra (1929). W 1929 rozpoczął studia doktoranckie na Uniwersytecie Stanforda pod kierunkiem Calvina P. Stone’a(inne języki). Badał tam zachowania gołębi, zwłaszcza ekologiczne i hormonalne uwarunkowania ich zachowań społecznych. W rozprawie doktorskiej opisał wpływ całkowitej i częściowej kastracji na zachowanie i cechy morfologiczne samców gołębia. Posługiwał się przy tym fotografią i filmem, a badania finansował komitet National Research Council zajmujący się problemami płci. Stopień doktora uzyskał w 1931 lub 1932. Prace nad gołębiami przyniosły mu opinię znakomitego obserwatora.

Badania w Panamie

Od 1929 Robert Yerkes organizował serię terenowych badań zachowania naczelnych. Pierwsze z nich, obserwacje goryli prowadzone przez Harolda Binghama(inne języki) w Kongu Belgijskim i szympansów prowadzone przez Henry’ego Nissena w Kindii, przyniosły jednak zbyt mało danych, by wyciągnąć wnioski o życiu społecznym tych zwierząt. W 1931 Carpenter przeniósł się do New Haven i dzięki stypendium badawczemu rozpoczął pracę w Laboratoriach Biologii Naczelnych Uniwersytetu Yale u Yerkesa. W latach 1931–1934 prowadził pod jego patronatem badania terenowe w Panamie. Łącznie blisko osiem miesięcy w latach 1931–1933 spędził na wyspie Barro Colorado, gdzie obserwował wyjce.

Dzięki długotrwałej obserwacji i habituacji zwierząt Carpenter opisał komunikację, terytorializm i relacje społeczne wyjców. Wykazał, że członkowie grupy koordynują swoje działania, a głosy służą kontroli społecznej i unikaniu walk między sąsiednimi grupami. Badał także lokomocję tych małp, w tym rolę stóp i chwytnego ogona w życiu nadrzewnym, oraz ich relacje z innymi gatunkami. Takie ujęcie zapowiadało późniejszą ekologię behawioralną. Opracował też dwie nowe techniki: metodę rozkładania sytuacji społecznej na relacje między parami osobników określonych kategorii (samce, samice, osobniki młodociane), nazwaną później metodą diadyczną, oraz procedurę liczenia, która pozwoliła rzetelnie oszacować liczebność populacji wyjców na wyspie. Wyniki ogłosił w 1934 w monografii A Field Study of the Behavior and Social Relations of Howling Monkeys, a w 1935 opublikował artykuł o zachowaniu czepiaków w Panamie.

Wyprawa do Syjamu

W 1934 został adiunktem (assistant professor) i wykładowcą w Bard College(inne języki), uczelni powiązanej wówczas z Uniwersytetem Columbia. Jako pracownik tej uczelni i stypendysta Muzeum Zoologii Porównawczej Uniwersytetu Harvarda wziął udział w 1937 w wyprawie Asiatic Primate Expedition. Kierował nią Harold J. Coolidge(inne języki) z Muzeum Zoologii Porównawczej, a uczestniczyli w niej także anatom Adolph H. Schultz z Johns Hopkins University oraz Sherwood Washburn, wówczas doktorant Earnesta Hootona na Harvardzie. Wyprawę finansowały Carnegie Institution, uniwersytety Columbia i Harvarda oraz prywatni darczyńcy.

Carpenter przez trzy miesiące obserwował 21 grup gibbonów białorękich u podnóża góry Doi Chiang Dao w północnej Tajlandii. Do opisu głosów gibbonów i ustalenia ich funkcji użył nagrań dźwiękowych oraz odtwarzania nagranych głosów zwierzętom (metoda playback). Stwierdził, że gibbony żyją w małych grupach, liczących przeciętnie około czterech osobników i złożonych zwykle z pary dorosłych oraz ich potomstwa. Grupy te były silnie terytorialne, często i głośno się odzywały, a ich pokarm stanowiły głównie dojrzałe owoce. Carpenter wyróżnił dziewięć typów głosów. Po zakończeniu obserwacji Carpenter i Coolidge odstrzelili 24 osobniki z badanych grup oraz kolejne z innych miejsc, aby pozyskać okazy muzealne. Ich szkielety trafiły do zbiorów Uniwersytetu Harvarda. Wyniki badań Carpenter ogłosił w 1940 w monografii A Field Study in Siam of the Behavior and Social Relations of the Gibbon. Wstęp do niej napisał Schultz, który dowodził, że gibbony są ewolucyjnie bliższe człowiekowi niż jakakolwiek małpa i powinny być zaliczane do „wyższych naczelnych”. Carpenter podzielał ten pogląd.

Kolonia na Cayo Santiago

Makak królewski na wyspie Cayo Santiago.

Gibbony przywiezione przez wyprawę trafiły do Szkoły Medycyny Tropikalnej (School of Tropical Medicine) w San Juan, prowadzonej przez Uniwersytet Portoryko pod patronatem Uniwersytetu Columbia. Carpenter przeniósł się do Wydziału Anatomii Kolegium Lekarzy i Chirurgów Uniwersytetu Columbia i został skierowany do tej szkoły, gdzie dołączył do zespołu jej dyrektora George’a W. Bachmana. Wraz z Bachmanem oraz anatomami Philipem Smithem i Earle’em Engle’em omawiał utworzenie wolno żyjących kolonii gibbonów i rezusów. Na miejsce kolonii Bachman wybrał wyspę Cayo Santiago, której dzierżawę szkoła przejęła 9 lutego 1938.

Latem 1938 Carpenter poprowadził kolejną wyprawę, sfinansowaną przez fundację Johna i Mary Markle. Najpierw zebrał kolejne gibbony na Dalekim Wschodzie, a we wrześniu 1938 przybył do Indii. Zlecił odłowienie około 500 rezusów w 12 dystryktach wokół Lucknow. Po badaniach na gruźlicę małpy wypłynęły z Kalkuty na pokładzie statku linii Cunard. Z powodu groźby wojny z Niemcami rząd brytyjski polecił, by statek opłynął Afrykę zamiast płynąć przez Kanał Sueski. Przez Boston dotarły do Nowego Jorku, skąd przewieziono je do San Juan statkiem SS Coamo. Podróż trwała 51 dni (od 6 października do 21 listopada) i liczyła około 14 000 mil (około 22 500 km), a Carpenter przez cały czas sam opiekował się zwierzętami. Pierwsze małpy wypuszczono na wyspę 2 grudnia 1938. Populacja założycielska liczyła 409 osobników, w tym 40 dorosłych samców i 183 dorosłe samice.

Kolonia miała dostarczać wolnych od chorób zwierząt o znanym pochodzeniu do badań nad chorobami tropikalnymi, ponieważ nawet 90% importowanych rezusów chorowało na gruźlicę. Carpenter chciał też stworzyć miejsce do badań zachowań społecznych i seksualnych naczelnych w warunkach zbliżonych do naturalnych. Według Georginy M. Montgomery przedsięwzięcie odzwierciedlało gwałtowny wzrost zapotrzebowania biomedycyny na naczelne oraz coraz większe ograniczenia ich wywozu z Indii. W kwietniu 1939 Carpenter wypuścił na wyspę także 14 gibbonów białorękich. Próba się nie powiodła: gibbony atakowały obserwatorów, a rezusy zabiły pierwsze urodzone na wyspie młode gibbona. Gibbony odłowiono i do wiosny 1941 trzymano w zagrodach, po czym przeniesiono je do San Juan, a ostatecznie do ogrodów zoologicznych w Stanach Zjednoczonych.

Na Cayo Santiago Carpenter badał przede wszystkim zachowania rozrodcze rezusów. Odszedł przy tym od nieingerującego podejścia stosowanego w Panamie i Tajlandii: usunął na przykład z grupy samca alfa, aby obserwować, jak grupa odzyskuje stabilność społeczną. Wyniki tych badań ogłosił m.in. w artykule w „Science” (1940) i w dwuczęściowej pracy o zachowaniach seksualnych wolno żyjących rezusów (1942). Później pozostawał w kontakcie z badaczami pracującymi na wyspie, a w latach 70. był członkiem Caribbean Primate Research Center, utworzonego 1 lipca 1970, w skład którego weszła kolonia.

Pennsylvania State University

W 1940 przeniósł się do Pennsylvania State College (późniejszego Pennsylvania State University). W czasie II wojny światowej przebywał na urlopie, służąc w United States Army Air Forces jako doradca techniczny przy produkcji filmów szkoleniowych o walce w dżungli. W 1944, jako profesor nadzwyczajny psychologii w wydziale edukacji, doprowadził do zakupu przez uczelnię od Adelberta Forda z Lehigh University katalogu filmów naukowych Psychological Cinema Register. Dzięki temu Penn State stała się depozytariuszem znanej na świecie kolekcji filmów psychologicznych, psychiatrycznych i dotyczących zachowania zwierząt.

Po wojnie, dzięki finansowaniu Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, utworzył i kierował programem badań nad filmem dydaktycznym (Instructional Film Research Program). Program przygotował 66 raportów technicznych i działał do 1956. Od 1954 Carpenter zajmował się głównie telewizją edukacyjną i odegrał kluczową rolę w pionierskich działaniach Penn State w zakresie telewizji dydaktycznej. W latach 1952–1956 kierował Wydziałem Psychologii, a w latach 1957–1965 pracował w programach poświęconych technologii w edukacji. W 1957 założył Division of Academic Research and Services (później University Division of Instructional Services), jednostkę prowadzącą badania nad uczeniem się i wspierającą wykładowców w doskonaleniu dydaktyki. Przepisy o badaniach nad wykorzystaniem telewizji, radia i filmu w edukacji, które weszły do ustawy National Defense Education Act z 1958 jako jej tytuł VII, przygotował senacki analityk Frederick R. Blackwell w dużej mierze na podstawie danych i pomysłów Carpentera. Od 1958 aż do śmierci współpracował z federalnym Urzędem Edukacji (U.S. Office of Education). Uczestniczył też w planowaniu nowych uczelni: w latach 1957–1958 zasiadał w komitecie przygotowującym szkołę medyczną Penn State w Hershey oraz w komisji opracowującej plany Florida Atlantic University(inne języki). W 1963 był członkiem zespołu Fundacji Forda, który badał systemy komunikacji w Indiach.

Nie porzucił prymatologii. W latach 1947–1949 koordynował letnie kursy badań zachowania zwierząt w Jackson Hole Wildlife Park, a w latach 50. zasiadał w komitecie ds. naczelnych Institute of Animal Resources przy National Research Council. W 1959 wrócił na Barro Colorado, aby ponownie policzyć tamtejsze wyjce. W ramach amerykańsko-japońskiego programu współpracy naukowej przebywał w 1964 w Japonii jako profesor wizytujący, a w 1966 szkolił japońskich prymatologów w metodach badań terenowych. Był redaktorem czasopism „Behaviour” i „Journal of Human Evolution”, recenzował wnioski grantowe dla National Science Foundation(inne języki) i nieformalnie doradzał badaczom terenowym, m.in. George’owi Schallerowi(inne języki) przed jego badaniami goryli górskich w latach 1959–1960. W 1964 wydał zbiór swoich prac prymatologicznych Naturalistic Behavior of Nonhuman Primates. W latach 1965–1970 był profesorem (research professor) jednocześnie w Wydziale Psychologii i Wydziale Antropologii. Według noty biograficznej z inwentarza jego spuścizny to głównie dzięki niemu antropologia na Penn State trwale związała się z prymatologią i teorią ewolucji. Był członkiem komitetu prymatologicznego National Academy of Sciences, a w roku akademickim 1965/1966 przewodniczył Association for Higher Education. W 1970 przeszedł na emeryturę jako profesor emerytowany psychologii i antropologii.

Ostatnie lata

Po odejściu z Penn State był w latach 1970–1974 profesorem psychologii i antropologii na University of Georgia oraz doradcą rektora tej uczelni. Zasiadał w radzie doradczej Yerkes Regional Primate Research Center(inne języki), ośrodka zajmującego się głównie badaniami naczelnych w niewoli. W 1974 objął stanowisko wizytującego badacza w East-West Communication Institute w Honolulu. Zmarł 1 marca 1975 w Athens.

Metody i poglądy

Wcześniejsze terenowe obserwacje naczelnych krytykowano jako anegdotyczne i niewiarygodne. Carpenter wprowadził do badań terenowych naukowe wymogi powtarzalności i dokładności, stosując ścisłe zasady powtarzania obserwacji i prowadzenia notatek, i w ten sposób wykazał, że badania terenowe mogą spełniać standardy naukowe. W publikacjach i wystąpieniach z lat 1930–1950 przedstawiał laboratorium i teren jako wzajemnie uzupełniające się miejsca badań. W monografii o gibbonach dowodził, że niektóre zagadnienia, takie jak sezonowa i dobowa zmienność zachowań, struktura grup, relacje między grupami i komunikacja, można rzetelnie badać wyłącznie na zwierzętach wolno żyjących. W 1950 pisał na łamach „Annals of the New York Academy of Sciences”, że wszystkie dowody, zarówno laboratoryjne, jak i terenowe, należy oceniać według tych samych kryteriów. Yerkes wykorzystywał jego badania jako przykład przewagi obserwacji terenowych nad badaniami małp w niewoli, przeciwstawiając je obserwacjom Solly’ego Zuckermana(inne języki) w londyńskim ogrodzie zoologicznym.

Z czasem Carpenter stosował coraz bardziej ingerujące metody badawcze. Historyczka nauki Georgina M. Montgomery wiąże tę zmianę z dążeniem badaczy terenowych do uzyskania statusu naukowego równego badaniom laboratoryjnym. Jej zdaniem metody te rodziły problemy epistemologiczne w badaniach, których wartość opierała się na naturalności obserwowanych zachowań, i zmieniły samo rozumienie przez Carpentera tego, co jest naturalnym zachowaniem naczelnych. Carpenter nadal określał zachowania obserwowane na Cayo Santiago jako naturalne, choć sam w nie ingerował.

Według noty biograficznej z Penn State Carpenter uważał, że zachowanie człowieka jest zasadniczo podobne do zachowania innych zwierząt, a więc należy je badać równolegle, tymi samymi metodami.

Znaczenie i ocena

Według Irvena DeVore’a(inne języki) z Uniwersytetu Harvarda przez kolejne trzydzieści lat niemal wszystkie rzetelne informacje o zachowaniu małp żyjących w środowisku naturalnym pochodziły z badań i publikacji Carpentera. Jego badania z lat 30. są powszechnie uznawane za pierwsze naukowe terenowe badania naczelnych, a jego metody przyczyniły się do rozwoju prymatologii terenowej po II wojnie światowej. Prymatolożki Shirley Strum(inne języki) i Linda Fedigan napisały w książce Primate Encounters (2000), że Carpenter „ustanowił nowy i trwały standard zbierania danych”: dopracował metody habituacji dzikich naczelnych, sformułował kryteria uznawania obserwacji naturalistycznych za fakty i rozwinął nowe podejście do analizy złożonych interakcji społecznych. Peter Marler uznał utworzenie kolonii na Cayo Santiago za najważniejsze osiągnięcie Carpentera.

Warren Y. Brockelman nazwał monografię o gibbonach dziełem klasycznym, a opisany w niej obraz struktury społecznej gibbona białorękiego uznał za trafny. Zwrócił jednak uwagę, że badania trwały tylko trzy miesiące i że Carpenter nie rozpoznał, iż wyróżnione przez niego głosy samicy i samca są częściami wspólnego duetu pary. Wyjaśniły to dopiero późniejsze badania Johna Ellefsona. Brockelman zauważył też, że odstrzał badanych zwierząt byłby dziś niedopuszczalny, ale w 1937 uzasadniała go potrzeba poznania budowy i ewolucji słabo wówczas zbadanych gibbonów.

Donna Haraway w eseju Signs of Dominance (1983) i w książce Primate Visions (1989) interpretowała ingerujące metody Carpentera oraz jego badania komunikacji gibbonów jako wyraz charakterystycznego dla ówczesnego społeczeństwa amerykańskiego zainteresowania kontrolą społeczną. Montgomery tłumaczy tę zmianę metod raczej laboratoryjnym doświadczeniem Carpentera i jego staraniami o naukowy status badań terenowych.

Według Montgomery jednych współpracowników Carpenter zjednywał, a u innych budził niechęć. Yerkes i Frank Beach(inne języki), zniechęceni słabnącym zaangażowaniem Carpentera w badania terenowe, do 1946 zakończyli z nim współpracę naukową. Bliską intelektualną relację utrzymywał natomiast z pisarzem Robertem Ardreyem(inne języki), z którym korespondował m.in. o jego książce The Territorial Imperative (1966). Nancy Robinson przedstawiła Carpentera jako wzór naukowca w książce dla dzieci Jungle Laboratory: The Story of Ray Carpenter and the Howling Monkeys (1973).

Życie prywatne

W 1932 ożenił się z Marianą Carpenter. Mieli dwóch synów, Richarda Lee i Lane’a Evansa. Mariana zmarła 16 lipca 1963. 8 października 1966 Carpenter poślubił Ruth Jones, która miała córki z poprzedniego małżeństwa.

Upamiętnienie

W 1968 Colin P. Groves(inne języki) opisał nowy podgatunek gibbona białorękiego z północnej Tajlandii i nazwał go Hylobates lar carpenteri na cześć Carpentera, którego badania gibbonów w okolicach Chiang Mai uznał za klasyczną pracę z zakresu zachowania naczelnych. Holotyp podgatunku zebrała w 1937 Asiatic Primate Expedition. Integrated Taxonomic Information System uznaje ten podgatunek za ważny. W 1972 Carpenter otrzymał doktorat honoris causa Bucknell University.

Spuścizna Carpentera (66 stóp sześciennych, czyli około 1,9 m³ materiałów, w tym dzienniki badawcze z lat 1932–1972, korespondencja m.in. z Ardreyem, DeVore’em, Dian Fossey, Jane Goodall, Schallerem i Yerkesem, a także zdjęcia, nagrania i filmy o naczelnych) znajduje się w Special Collections Library Pennsylvania State University.

Wybrane publikacje

Pełna bibliografia Carpentera znajduje się w jego spuściźnie w Pennsylvania State University.