Musurana
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
| Clelia clelia | |||
| (Daudin, 1803) | |||
 Musurana w rezerwacie Gandoca-Manzanillo w Kostaryce (2018) | |||
 Osobnik młodociany | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
musurana | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ) | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Musurana (Clelia clelia) – gatunek węża z rodziny połozowatych (Colubridae), zaliczany do podrodziny ślimaczarzy (Dipsadinae). Występuje w Ameryce Środkowej i Południowej – od Gwatemali i Belize aż po północną Argentynę, a także na niektórych wyspach Małych Antyli.
Jest dużym, krępym wężem. Dorosłe osobniki są lśniąco czarne lub szare, a młode jaskrawoczerwone, z czarną głową i jasną obrożą na karku. Żywi się przede wszystkim innymi wężami, w tym przedstawicielami żmijowatych. Przebywa głównie na ziemi i jest aktywna przede wszystkim nocą. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje musuranę jako gatunek najmniejszej troski (LC).
Systematyka
Gatunek opisał w 1803 roku François Marie Daudin pod nazwą Coluber clelia. Holotyp zaginął, a miejscem typowym jest Surinam.
The Reptile Database zalicza musuranę do rodziny połozowatych i podrodziny Dipsadinae. Taką samą klasyfikację przyjmuje ITIS. Quinteros-Muñoz i Aguayo umieszczają ją natomiast w rodzinie Dipsadidae, w plemieniu Pseudoboini.
Wyróżnia się dwa podgatunki:
- C. c. clelia (Daudin, 1803);
- C. c. groomei Greer, 1965 – występujący na Grenadzie. Jego nazwa upamiętnia Johna R. Groome’a z Point Salines na Grenadzie, zoologa zabiegającego o ochronę prawną węży na wyspie.
The Reptile Database określa status C. c. immaculata jako niejasny, natomiast ITIS traktuje tę nazwę jako synonim C. clelia. Clelia occipitolutea była uznawana za synonim C. c. clelia, ale Hussam Zaher w 1996 roku przywrócił jej odrębność i przeniósł ją do rodzaju Boiruna. Z kolei Clelia plumbea została podniesiona do rangi gatunku.
Nazwa Clelia nawiązuje do Klelii (łac. Cloelia), bohaterki rzymskiej legendy, która uciekła z niewoli etruskiej, przepływając Tyber.
Morfologia
Długość całkowita samców dochodzi do 180 cm, a samic do 260 cm. Ciało jest krępe i walcowate, a oczy stosunkowo małe. Grzbiet dorosłych osobników jest lśniąco czarny lub szary, natomiast brzuch biały. Krawędzie tarczek brzusznych mają taką samą barwę jak grzbiet.
Młode o długości poniżej 60 cm mają jaskrawoczerwony grzbiet z czarnymi końcówkami łusek, czarną głowę i kremową lub żółtą obrożę na karku, za którą biegnie czarny pas. Osobniki o długości 60–90 cm mają matowe ubarwienie od czerwonobrązowego do brązowoczarnego, z niewyraźnym pasem na karku. Młode musurany są bardzo podobne do węży Drepanoides anomalus, z którymi mogły być mylone.
Gładkie łuski grzbietowe tworzą w połowie długości ciała 19 rzędów. Większa liczba rzędów odróżnia musuranę od Drepanoides anomalus, Pseudoboa coronata i Clelia equatoriana.
W 2023 roku w Peru zmierzono dwa dorosłe osobniki. U pierwszego długość tułowia z głową wynosiła 121,9 cm, długość ogona 40,6 cm, a masa ciała 1306 g. U drugiego wartości te wynosiły odpowiednio 172,0 cm, 35,0 cm i 1380 g.
Występowanie
Według serwisu Reptiles of Ecuador oraz publikacji Quinterosa-Muñoza i Aguayo zasięg gatunku rozciąga się od Meksyku po północną Argentynę. Według The Reptile Database doniesienia z Meksyku dotyczą jednak gatunku Clelia scytalina, zaś musurana występuje od Gwatemali i Belize po północną Argentynę.
Według The Reptile Database zasięg podgatunku nominatywnego obejmuje Amerykę Centralną, znaczną część tropikalnej Ameryki Południowej oraz wyspy Dominikę, Trynidad i Antiguę. Podgatunek C. c. groomei żyje na Grenadzie. Doniesienia o występowaniu musurany na Saint Lucii odnoszą się do odrębnego gatunku, Clelia errabunda.
W Ekwadorze musurana występuje po obu stronach Andów. W Boliwii notowano ją w departamentach Beni, Cochabamba, Chuquisaca, La Paz i Santa Cruz. W Kolumbii gatunek notowano m.in. w departamencie Valle del Cauca.
Ekologia i zachowanie
Środowisko i aktywność
Musurana żyje głównie w lasach. Jest aktywna przede wszystkim nocą, ale bywa obserwowana również w dzień. Prowadzi głównie naziemny tryb życia, choć notowano ją także w wodzie i na roślinności.
Zasiedla różnorodne środowiska, od sawann po lasy mgliste. Występuje w starych lasach w pobliżu wody, a także na pastwiskach, polach i podwórzach, w sąsiedztwie zabudowań wiejskich oraz na poboczach dróg. Nocą porusza się po ziemi, ściółce i trawie. Spotyka się ją również na terenach bagiennych, w strumieniach i kamienistych korytach potoków. W dzień zwykle pozostaje w ukryciu.
Według Reptiles of Ecuador musurany obserwowano na gałęziach na wysokości do 170 cm nad ziemią. W 2023 roku w strefie buforowej Parku Narodowego Manu w Peru odnotowano dwa dorosłe osobniki: jednego na wysokości około 5 m, a drugiego około 2,5 m nad ziemią. Pierwszy wspiął się na drzewo po tym, jak badacze go schwytali, zmierzyli i wypuścili. Autorzy zaznaczyli, że wcześniejsze schwytanie mogło wpłynąć na jego zachowanie. Obserwacje te wskazują, że musurany mogą wspinać się wyżej, niż wynikało z wcześniejszych doniesień.
Pożywienie
Musurana żywi się przede wszystkim innymi wężami, niekiedy większymi od siebie. Wśród jej ofiar stwierdzano m.in. przedstawicieli żmijowatych i dusicielowatych, koralówki oraz osobniki własnego gatunku. Zjada również jaszczurki, jaja węży, ptaki, ślimaki oraz drobne ssaki, w tym oposy i gryzonie. Aktywnie poszukuje zdobyczy, wykrywając jej ślady zapachowe za pomocą języka.
Ma bruzdowane zęby jadowe z tyłu szczęki i gruczoły jadowe. Podczas chwytania zdobyczy może także owijać ją ciałem i zaciskać sploty. Ofiarę połyka od głowy. Wykazuje naturalną odporność na jad żmijowatych.
26 sierpnia 2020 roku w Boliwii zaobserwowano dorosłą musuranę atakującą na drodze węża z rodziny żmijowatych, Bothrocophias andianus. Unieruchomiła go ukąszeniem w głowę i połknęła bez zaciskania wokół niego splotów ciała. Całe zdarzenie trwało około dwóch godzin. Według autorów publikacji była to pierwsza znana obserwacja przedstawiciela rodzaju Bothrocophias jako ofiary musurany.
Opisano również dorosłego osobnika plądrującego gniazdo oposowca nagoogonowego (Metachirus nudicaudatus) w krzewie, około 1 m nad ziemią.
Rozród
Gatunek jest jajorodny. Samice osiągają dojrzałość płciową, gdy długość tułowia z głową wynosi 97,3 cm, a samce — gdy wynosi 65 cm. Podczas zalotów samica może zachowywać się agresywnie, a niekiedy zabija i zjada samca.
Samica składa 9–25 jaj. Podawany okres inkubacji wynosi 117–120 dni. Świeżo wyklute młode mierzą 31–49 cm długości całkowitej. W naturze samice składają jaja w okresach intensywnych opadów.
Jad i znaczenie dla człowieka
Musurana ma uzębienie tylnobruzdozębne i jest jadowita. Jej jad może u ludzi wywołać miejscowy obrzęk, krwawienie i martwicę.
Schwytany wąż zwykle nie kąsa, lecz ukrywa głowę pod splotami ciała i uwalnia wydzielinę z kloaki. Mieszkańcy wsi cenią musuranę za zjadanie innych węży. W Boliwii mieszkańcy posługujący się językiem keczua nazywają ją illawi („dusiciel”).
W Kostaryce istnieje przekonanie, że jaskrawoczerwone młode tego i pokrewnego gatunku mogą swoim ukąszeniem spowodować krwawienie z całej powierzchni ciała i śmierć. Herpetolog Jay M. Savage uznał to przekonanie za bezpodstawne.
Status zagrożenia i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje musuranę jako gatunek najmniejszej troski (LC). Za taką oceną przemawiają szeroki zasięg występowania, obecność na obszarach chronionych, przypuszczalnie stabilna liczebność populacji oraz zdolność do życia w siedliskach przekształconych przez człowieka.
Zagrożeniami dla gatunku są spadek liczebności ofiar, utrata i fragmentacja lasów oraz śmierć pod kołami pojazdów. W jednym z lasów deszczowych w Panamie częstość występowania musurany zmalała w latach 1997–2012. Za prawdopodobną przyczynę uznano spadek liczebności innych węży związany z zanikiem płazów. W Hondurasie gatunek jest rzadki.
Przypisy
- 1 2 3 4 Clelia clelia, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-10-17] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Clelia clelia [online], The Reptile Database [dostęp 2026-10-17] (ang.).
- 1 2 BirdLife International, Clelia clelia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-23] (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi [online], s. 80 [dostęp 2026-10-17] (pol.).
- ↑ F.M. Daudin, Histoire Naturelle Generale et Particuliere des Reptiles, t. 6, Paris: F. Dufart, 1803, s. 330 (fr.).
- 1 2 3 4 5 6 Oliver Quinteros-Muñoz, Rodrigo Aguayo. Predation by a Black Mussurana, Clelia clelia (Daudin 1803) (Serpentes: Dipsadidae), on an Andean Lancehead, Bothrocophias andianus (Amaral 1923), in Bolivia. „Reptiles & Amphibians”. 28 (3), s. 502–503, 2021. DOI: 10.17161/randa.v28i3.15843. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Juan C. Díaz-Ricaurte, Alejandro Arteaga: Common Mussurana (Clelia clelia). Reptiles of Ecuador, 2024-03-16. [dostęp 2026-10-17]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 Joseph L. Oakley, Ian Connolly. Clelia clelia (Mussurana). Arboreal behavior. „Herpetological Review”. 55 (2), s. 273–274, 2024. (ang.).