Czernidłówka pstra

Czernidłówka pstra
	; Młody owocnik
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	kruchaweczkowate
Rodzaj	czernidłówka
Gatunek	czernidłówka pstra
	Nazwa systematyczna
	Coprinopsis picacea (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo; Taxon 50(1): 230 (2001)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Czernidłówka pstra, czernidłak pstry (Coprinopsis picacea (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo) – gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinopsis, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy opisał go w 1785 r. Jean Baptiste François Pierre Bulliard, nadając mu nazwę Agaricus picaceus. W 1821 r. Samuel Frederick Gray przeniósł go do rodzaju Coprinus. W wyniku badań filogenetycznych prowadzonych na przełomie XX i XXI wieku mykolodzy ustalili, że rodzaj Coprinus jest polifiletyczny i rozbili go na kilka rodzajów. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali temu gatunkowi Alan Scott Redhead, Ryan. J.Vilgalys i Jean-Marc Moncalvo w 2001 r. Synonimy:

Agaricus picaceus Bull. 1785
Coprinus picaceus (Bull.) Gray 1821
Coprinus picaceus var. ebulbosus Peck 1891
Coprinus picaceus (Bull.) Gray 1821 var. picaceus

Naukowa nazwa gatunkowa picacea pochodzi od sroki (Pica pica) i nawiązuje do pstrokatej barwy kapelusza. W 1965 r. Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda dla synonimu Coprinus picaceus nadali polską nazwę czernidłak pstry. Po przeniesieniu do rodzaju Coprinellus nazwa ta stała się niespójna z obecną nazwą naukową. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała dla rodzaju Coprinopsis nazwę czernidłówka.

Morfologia

Kapelusz: W okresie dojrzałości osiąga średnicę 3–7 cm średnicy i wysokość 7–12 cm. Początkowo jest jajowaty, potem dzwonkowaty, następnie jego brzegi odwijają się na zewnątrz i w typowy dla czernidłaków sposób owocnik czernieje i podczas dojrzewania rozpływa się w czarną ciecz. Powierzchnia bardzo ciemna, szarobrązowa, błyszcząca, pokryta srebrzystobiałymi włókienkami, które rozdzielają się na plamy w miarę rozszerzania się kapelusza.
Blaszki: Wolne lub nieco przyrośnięte, gęste, początkowo białe, potem czerwonawe, a następnie czarne i zamieniające się w czarną ciecz.
Trzon: Wysokość 10–20 cm, średnica 0,7–1,5 cm, cylindryczny z bulwiastą podstawą, pusty. Powierzchnia biała, kłaczkowata.
Cechy mikroskopowe: Wysyp zarodników czarny. Zarodniki elipsoidalne, gładkie 13–19 × 9–12 µm; z centralną porą rostkową.

Występowanie

Występuje w Europie, Ameryce Północnej, Afryce, południowo-wschodniej Azji. W. Wojewoda w 2003 r. w swoim opracowaniu podaje 7 stanowisk czernidłaka pstrego na terenie Polski. Liczne i bardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Czernidłak pstry znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – gatunek narażony, który zapewne wkrótce przesunie się do kategorii wymierających, jeśli będą nadal działać czynniki zagrożenia.

Saprotrof. Występuje wśród opadłych liści w lasach, zwłaszcza bukowych, rzadziej pod dębami i grabami.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).
1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).
↑ Rare species of the genus Coprinus Pers. s. lato, „Acta Mycologica”, 46 (1), 2011, s. 27–73 [dostęp 2020-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-13] (ang.).
1 2 3 4 5 Coprinopsis picacea (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo – Magpie Inkcap [online], First naturedata dostępu = 2020-11-13 (ang.).
1 2 3 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 152, ISBN 83-89648-09-1 .
↑ Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
↑ DiscoverLife [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).
↑ Aktualne stanowiska Coprinopsis picacea w Polsce [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZbigniewZ. Szeląg ZbigniewZ., Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 62, ISBN 83-89648-38-5 .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).

[sf-2] 1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).

[gier-3] Rare species of the genus Coprinus Pers. s. lato, „Acta Mycologica”, 46 (1), 2011, s. 27–73 [dostęp 2020-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-13] (ang.).

[first-4] 1 2 3 4 5 Coprinopsis picacea (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo – Magpie Inkcap [online], First naturedata dostępu = 2020-11-13 (ang.).

[check-5] 1 2 3 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 152, ISBN 83-89648-09-1 .

[kom-6] Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).

[disc-7] DiscoverLife [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).

[atlas-8] Aktualne stanowiska Coprinopsis picacea w Polsce [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).

[mirek-9] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZbigniewZ. Szeląg ZbigniewZ., Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 62, ISBN 83-89648-38-5 .