Cotopaxi

Cotopaxi
Ilustracja
Cotopaxi widziany od północnego zachodu
Państwo

 Ekwador

Położenie

Park Narodowy Cotopaxi, prowincja Cotopaxi

Pasmo

Andy

Wysokość

5897 m n.p.m.

Wybitność

2403 m

Pierwsze wejście

28 listopada 1872
Ángel María Escobar i Wilhelm Reiss

Dane wulkanu
Rok erupcji

2022–2023

Typ wulkanu

stratowulkan

Aktywność

czynny

Położenie na mapie Ekwadoru
Mapa konturowa Ekwadoru, blisko centrum u góry znajduje się czarny trójkącik z opisem „Cotopaxi”
Ziemia0°41′03″S 78°26′14″W/-0,684167 -78,437222
Multimedia w Wikimedia Commons

Cotopaxi to czynny stratowulkan w Andach w środkowo-północnym Ekwadorze, położony na terenie Parku Narodowego Cotopaxi w prowincji Cotopaxi, około 50 km na południe od Quito i około 34 km na północny wschód od Latacunga. Osiąga wysokość 5897 m n.p.m. i wznosi się ponad 3000 m nad otoczenie. Należy do najwyższych czynnych wulkanów świata i jest drugim co do wysokości wulkanem Ekwadoru. Jest najbardziej znanym wulkanem Ekwadoru i jednym z najaktywniejszych, a ze względu na pokrywę lodowcową i skłonność do szybkich spływów błotnych (laharów) uchodzi za jeden z najniebezpieczniejszych wulkanów świata.

Charakterystyka

Cotopaxi ma symetryczny, pokryty lodowcem stożek o stromych zboczach. U podstawy szerokość masywu wynosi około 23 km. Wierzchołek wieńczą zagnieżdżone kratery, z których największy ma wymiary około 550 × 800 m. Wewnątrz krateru zewnętrznego widać mniejszy krater wewnętrzny o wymiarach około 120 × 250 m.

W okresach erupcyjnych szczególnie niebezpieczne są lahary, czyli spływy błotne. Wielokrotnie pustoszyły one doliny przylegające do masywu, a wyżłobione przez nie głębokie doliny rozchodzą się promieniście od szczytu.

Historia erupcji

Cotopaxi należy do najbardziej aktywnych wulkanów Ekwadoru. Według zestawień Smithsonian Institution jego historycznie poświadczona aktywność obejmuje dziesiątki erupcji, a najwcześniejszą z erupcji odnotowanych w relacjach historycznych datuje się na 15 listopada 1532 roku. Warstwę popiołu wiązaną z wczesnonowożytną aktywnością Cotopaxi zidentyfikowano także w osadach jeziornych Parku Narodowego Cajas na południu Ekwadoru. Do najgwałtowniejszych wydarzeń historycznych zalicza się erupcje z 1742, 1744, 1768 i 1877 roku.

Erupcje z 1744 i 1768 roku wyrządziły szkody materialne, a ta z 1768 roku pociągnęła za sobą ofiary śmiertelne. W czasie erupcji z 1877 roku potoki piroklastyczne spłynęły po wszystkich zboczach wulkanu, a lahary przebyły ponad 100 km, docierając do Oceanu Spokojnego i zachodniej części dorzecza Amazonki. W 1742 roku aktywność wulkanu obserwowali także uczestnicy francuskiej misji geodezyjnej, Pierre Bouguer i Charles-Marie de La Condamine.

Po większej fazie erupcyjnej z lat 1903–1904 obserwowano jeszcze słabszą aktywność co najmniej do 1940 roku, a później także okresy wzmożonej aktywności sejsmicznej i fumarolowej bez pełnej erupcji, między innymi w 1975 i 2002 roku. W 2015 roku rozpoczął się nowy etap wzmożonej aktywności Cotopaxi. Od połowy maja rosła liczba trzęsień ziemi, emisja dwutlenku siarki była pięciokrotnie wyższa od poziomu tła, a północno-wschodnie zbocza ulegały niewielkiemu wypiętrzeniu. Nad ranem 14 sierpnia doszło do dwóch eksplozji freatycznych, po których popiół opadł między innymi na południu Quito. Kolejna faza erupcyjna rozpoczęła się 21 października 2022 roku i była nadal raportowana w 2023 roku.

Alpinizm

W 1802 roku próbę wejścia podjął Alexander von Humboldt, lecz nie dotarł wyżej niż na około 4400 m n.p.m. Pierwszego wejścia na szczyt dokonali 28 listopada 1872 roku niemiecki geolog Wilhelm Reiss i Ángel María Escobar. W następnym roku szczyt zdobył Moritz Alphons Stübel wraz z czterema Ekwadorczykami, a w 1880 roku na wierzchołku stanął również Edward Whymper z przewodnikami Jean-Antoine'em i Louisem Carrelem.

Na północnym zboczu, około 2 km od krateru szczytowego, stoi schronisko José F. Ribas.

Znaczenie i zagrożenia

Cotopaxi jest najbardziej znanym wulkanem Ekwadoru. Wysokie ryzyko dla ludności, osiedli i pól uprawnych stwarzają lahary, które mogą wyrządzać poważne szkody nawet 300 km od wulkanu. Z tego powodu Cotopaxi pozostaje pod stałym nadzorem Instytutu Geofizycznego EPN, który publikuje bieżące komunikaty i materiały monitoringowe dotyczące aktywności wulkanu.

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Distance from Quito to Cotopaxi. GlobeFeed.com. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  2. 1 2 3 Ecuador declares state of emergency over volcano. BBC News, 2015-08-16. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Cotopaxi. Smithsonian Institution, Global Volcanism Program. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 NASA Earth Explorer page. NASA Earth Observatory. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  5. ↑ Press. Ministerio de Turismo del Ecuador. [dostęp 2026-10-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-10-05)]. (hiszp.).
  6. ↑ Cotopaxi – Eruptive History. Smithsonian Institution, Global Volcanism Program. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  7. ↑ Stéphanie H. Arcusa. Late Holocene tephrostratigraphy from Cajas National Park, southern Ecuador. „Andean Geology”. 47 (3), s. 508–528, 2020. DOI: 10.5027/andgeoV47n3-3301. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  8. 1 2 Larrie Ferreiro: Measure of the Earth: The Enlightenment Expedition that Reshaped Our World. Basic Books, 2011, s. 215. ISBN 978-0-465-01723-2.
  9. ↑ A Restless Volcano Puts Ecuador on Edge Once More. Wired, 2015-06-17. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  10. 1 2 Informe mensual Cotopaxi, agosto 2015. Instituto Geofísico – EPN. [dostęp 2026-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-12-18)]. (hiszp.).
  11. 1 2 3 Mark Horrell: Cotopaxi, a short climbing history: a teaser from my next book. Footsteps on the Mountain, 2018-06-06. [dostęp 2026-10-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-06-15)]. (ang.).
  12. Fritz A. Pfaffl. The first ascent to the volcano Cotopaxi in Ecuador by Wilhelm Reiss (1838–1908). „International Journal of Earth Sciences”. 103 (4), s. 1175–1179, 2014. DOI: 10.1007/s00531-014-1017-6. (ang.).
    1. ↑ s. 1175–1177.
  13. ↑ Eliot Greenspan: Frommer's Ecuador and the Galápagos Islands. USA: Wiley, 2011, s. 155. ISBN 978-0-470-94951-1.
  14. ↑ Rob Rachowiecki: Climbing & Hiking in Ecuador. Wyd. 4. Bradt Publications, 1997, s. 16. ISBN 978-1-898323-54-9.
  15. ↑ Edward Whymper: Travels amongst the Great Andes of the Equator. London: John Murray, 1892, s. 136–156. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
  16. ↑ Cotopaxi. Instituto Geofísico – EPN. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).

Linki zewnętrzne