Ciżmówka biaława

Ciżmówka biaława

Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	ciżmówkowate
Rodzaj	ciżmówka
Gatunek	ciżmówka biaława
Nazwa systematyczna
Crepidotus malachius Sacc. Sylloge fungorum (Abellini) 5: 883 (1887)
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Ciżmówka biaława (Crepidotus malachius Sacc.) – gatunek grzybów należący do rodziny ciżmówkowatych (Crepidotaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Crepidotus, Crepidotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy opisał go w 1887 r. Pier Andrea Saccardo. Synonimy:

• Agaricus malachius Berk. & M.A. Curtis 1859
• Crepidotus malachius var. phragmocystidiosus Hesler & A.H. Sm. 1965
• Crepidotus malachius var. plicatilis Peck 1887
• Crepidotus malachius var. trichifer Hesler & A.H. Sm. 1965

Polską nazwę zarekomendowała Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym w 2025 r.

Morfologia

Kapelusz

O średnicy 10–30 mm, bez trzonu, do podłoża przyczepiony bokiem, łopatkowaty, nerkowaty do półokrągłego, początkowo wypukły, później płasko-wypukły, z lekko zagiętym, nieprążkowanym brzegiem, delikatnie owłosiony, higrofaniczny, ochrowobrązowy do lekko żelazistego.

Blaszki

Gęste, L = 10–20, l = 7–9, do szerokości do 3 mm, brzuchate, wąsko przyrośnięte, blade, za młodu ochrowobrązowe, potem cynamonowy. Krawędzie strzępiaste, białawe.

Miąższ

Cienki, szarobiały, bez zapachu, smak gorzkawy.

Wysyp zarodników

Ochrowobrązowy.

Cechy mikroskopowe

Zarodniki 4,8–6,5 × 4,6–6,2 μm, Q = 1–1,1, kuliste do prawie kulistych, zwężone w kierunku wyrostka wnęki, brodawkowato-punktowe, wyraźnie ubarwione. Podstawki 19–26 × 7–8 μm, czterozarodnikowe, ze sprzążkami. Cheilocystydy 34–55 × 4–5 × 7–17 μm, silnie główkowate, rzadko maczugowate, elastyczne, szkliste, cienkościenne, osadzone w gęstym, brązowawym śluzie, który nie rozpuszcza się w KOH i jest dobrze widoczny w eksykatach. Pilocystydy podobne do cheilocystyd. Trama blaszek prawie równoległa, strzępki o szerokości 5–13 μm. Strzępki w tramie kapelusza o szerokości 4–14 μm, splecione. Skórka kapelusza zbudowana ze strzępek o szerokości 3–4 μm, z licznymi, bardzo gęstymi, wyprostowanymi pilocystydami. Sprzążki obecne we wszystkich częściach grzyba.

Gatunki podobne

Wśród podobnych gatunków (ciżmówka płaska C. applanatus, ciżmówka szafranowa C. crocophyllus, C. ehrendorferi), ciżmówka biaława wyróżnia się obecnością bardzo gęstych pilocystyd. Rozproszone pilocystydy występują również u C. applanatus, ale o innym kształcie. Ponadto C. applanatus ma większy kapelusz z półprzezroczystym, prążkowanym brzegiem.

Występowanie i siedlisko

Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Japonii. W Polsce podano wiele stanowisk.

Nadrzewny grzyb saprotroficzny. Występuje na pniach drzew liściastych (zwłaszcza na bukach) i iglastych, owocniki głównie od września do października.

Przypisy