Crithagra

	Crithagra
	Swainson, 1827
	; Afrokulczyk leśny (C. scotops)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	łuszczakowate
Podrodzina	łuskacze
Plemię	Carduelini
Rodzaj	Crithagra
	Typ nomenklatoryczny
	Loxia sulphurata Linnaeus, 1766
Synonimy
	Neospiza Salvadori, 1903;
	Neospiza Salvadori, 1903;
Gatunki
	37 gatunków – zobacz opis w tekście
	37 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Crithagra – rodzaj ptaków z podrodziny łuskaczy (Carduelinae) w rodzinie łuszczakowatych (Fringillidae).

Występowanie

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce i na Półwyspie Arabskim.

Morfologia

Długość ciała 10–16 cm, masa ciała 8–35,3 g.

Systematyka

Etymologia

Crithagra: gr. κριθη krithē – jęczmień; γρα agra – polowanie, od αγρεω agreō – polować.
Neospiza: gr. νεος neos – nowy; σπιζα spiza – zięba, od σπιζω spizō – ćwierkać. Gatunek typowy: Amblyospiza concolor Bocage, 1888.

Podział systematyczny

Takson wyodrębniony ostatnio z Serinus. Do rodzaju należą następujące gatunki:

Crithagra citrinelloides (Rüppell, 1840) – afrokulczyk maskowy
Crithagra hyposticta (Reichenow, 1904) – afrokulczyk ciemnolicy
Crithagra frontalis (Reichenow, 1904) – afrokulczyk diademowy
Crithagra capistrata Finsch, 1870 – afrokulczyk czarnolicy
Crithagra koliensis (Grant,CHB & Mackworth-Praed, 1952) – afrokulczyk papirusowy
Crithagra scotops Sundevall, 1850 – afrokulczyk leśny
Crithagra leucopygia Sundevall, 1850 – afrokulczyk białorzytny
Crithagra atrogularis (Smith,A, 1836) – afrokulczyk żółtorzytny
Crithagra reichenowi (Salvadori, 1888) – afrokulczyk etiopski
Crithagra xanthopygia (Rüppell, 1840) – afrokulczyk blady
Crithagra rothschildi (Ogilvie-Grant, 1902) – afrokulczyk arabski
Crithagra flavigula (Salvadori, 1888) – afrokulczyk żółtogardły
Crithagra xantholaema (Salvadori, 1896) – afrokulczyk obrożny
Crithagra citrinipectus (Clancey & Lawson, 1960) – afrokulczyk żółtopierśny
Crithagra mozambica (Statius Muller, 1776) – afrokulczyk mozambijski
Crithagra donaldsoni (Sharpe, 1895) – afrokulczyk tęgodzioby
Crithagra buchanani (Heller, 1919) – afrokulczyk sawannowy
Crithagra flaviventris (J.F. Gmelin, 1789) – afrokulczyk żółtobrzuchy
Crithagra dorsostriata Reichenow, 1887 – afrokulczyk białobrzuchy
Crithagra sulphurata (Linnaeus, 1766) – afrokulczyk siarkowy
Crithagra albogularis Smith,A, 1833 – afrokulczyk białogardły
Crithagra reichardi (Reichenow, 1882) – afrokulczyk białobrewy
Crithagra striatipectus (Sharpe, 1891) – afrokulczyk wyżynny
Crithagra gularis (Smith,A, 1836) – afrokulczyk paskogłowy
Crithagra canicapilla (Du Bus de Gisignies, 1855) – afrokulczyk brunatny
Crithagra mennelli (C. Chubb, 1908) – afrokulczyk czarnouchy
Crithagra tristriata (Rüppell, 1840) – afrokulczyk skromny
Crithagra ankoberensis (Ash, 1979) – afrokulczyk smugowany
Crithagra menachensis (Ogilvie-Grant, 1913) – afrokulczyk piaskowy
Crithagra striolata (Rüppell, 1840) – afrokulczyk kreskowany
Crithagra burtoni (Gray,GR, 1862) – afrokulczyk grubodzioby
Crithagra melanochroa (Reichenow, 1900) – afrokulczyk sędziwy
Crithagra rufobrunnea (Gray,GR, 1862) – afrokulczyk zatokowy
Crithagra concolor (Barboza du Bocage, 1888) – afrokulczyk olbrzymi
Crithagra leucoptera Sharpe, 1871 – afrokulczyk płowy
Crithagra totta (Sparrman, 1786) – afrokulczyk przylądkowy
Crithagra symonsi (Roberts, 1916) – afrokulczyk natalski

Przypisy

↑ Crithagra, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ W. Swainson. On several Groups and Forms in Ornithology, not hitherto defined. „The Zoological Journal”. 3 (11), s. 348, 1827. (ang.).
↑ T. Salvadori. Contribuzioni alla ornitologia delle Isole del Golfo di Guinea. II – Ucelli dell’Isola di San Thomé. „Memorie della Reale accademia delle scienze di Torino”. Serie Seconda. 53, s. 26, 1903. (wł.).
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-04-25] (ang.).
↑ Collar i in. 2010 ↓, s. 521–570.
↑ Crithagra, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-18] (ang.).
↑ Neospiza, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-18] (ang.).
↑ A. Arnaiz-Villena, M. Álvarez-Tejado, V. Rúzı-del-Valle, C. Garćia-de-la-Torre, P. Varela, M.J. Recio, S. Ferre & J. Martinez-Laso. Rapid Radiation of Canaries (Genus Serinus). „Molecular Biology and Evolution”. 16 (1), s. 2–11, 1999. (ang.).
↑ A. Arnaiz-Villena, E. Lowy, V. Ruiz-del-Valle, H. Westerdahl, J. Moscoso, J.I. Serrano-Vela, H. Witzell, J. Zamora. Evolution of the major histocompatibility complex class I genes in Serinus canaria from the Canary Islands is different from that of Asian and African continental Serinus species. „Journal of Ornithology”. 148 (Suppl. 2), s. S479–S484, 2007. DOI: 10.1007/s10336-007-0146-0. (ang.).
↑ A. Arnaiz-Villena, J. Moscoso, V. Ruiz-Del-valle, J. Gonzalez, Ra. Reguera, M. Wink & J.I. Serrano-Vela. Bayesian phylogeny of Fringillinae birds: status of the singular African oriole finch Linurgus olivaceus and evolution and heterogeneity of the genus Carpodacus. „Acta Zoologica Siniaca”. 53 (5), s. 826–834, 2007. (ang.).
↑ A. Arnaiz-Villena, J. Moscoso, V. Ruiz-del-Valle, J. Gonzalez, R. Reguera, A. Ferri, M. Wink & J.I. Serrano-Vela. Mitochondrial DNA Phylogenetic Definition of a Group of ‘Arid-Zone’ Carduelini Finches. „The Open Ornithology Journal”. 1, s. 1–7, 2008. (ang.).
↑ P.G. Ryan, D. Wright, G. Oatley, J. Wakeling, C. Cohen, T.L. Nowell, R.C.K. Bowie, V. Ward & T.M. Crowe. Systematics of Serinus canaries and the status of Cape and Yellow-crowned Canaries inferred from mtDNA and morphology. „Ostrich”. 75 (4), s. 288–294, 2004. (ang.).
↑ P.A.R. Hockey, W.R.J. Dean & P.G. Ryan: Robert's Birds of Southern Africa. Wyd. 7. Kapsztad: Trustees of the John Voelcker Bird Book Fund, 2005. ISBN 0-620-34053-3. (ang.).
↑ J. Zamora, E. Lowy, V. Ruiz-del-Valle, J. Moscoso, J.I. Serrano-Vela, J. Rivero-de-Aguilar & A. Arnaiz-Villena. Rhodopechys obsoleta (desert finch): a pale ancestor of greenfinches (Carduelis spp.) according to molecular phylogeny. „Journal of Ornithology”. 147, s. 448–456, 2006. DOI: 10.1007/s10336-005-0036-2. (ang.).
↑ J.T. Weir, E. Bermingham & D. Schluter. The Great American Biotic Interchange in birds. „Proceedings of the National Academy Sciences”. 106 (51), s. 21737–21742, 2009. DOI: 10.1073/pnas.0903811106. (ang.).
↑ B. Nguembock, J. Fjeldså, A. Couloux & E. Pasquet. Molecular phylogeny of Carduelinae (Aves, Passeriformes, Fringillidae) proves polyphyletic origin of the genera Serinus and Carduelis and suggests redefined generic limits. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 51 (2), s. 169–181, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2008.10.022. (ang.).
↑ D. Zuccon, R. Prŷs-Jones, P.C. Rasmussen & P.G.P. Ericson. The phylogenetic relationships and generic limits of finches (Fringillidae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 62 (2), s. 581–596, 2012. DOI: 10.1016/j.ympev.2011.10.002. (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-25].

Bibliografia

N.N. Collar N.N., I.I. Newton I.I., P.P. Clement P.P., V.V. Arkhipov V.V., Family Fringillidae (Finches), [w:] J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie (red.), Handbook of the Birds of the World, część 15 Weavers to New World Warblers, Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 440–617, ISBN 978-84-96553-68-2 (ang.).

[itis-1] Crithagra, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Swainson-2] W. Swainson. On several Groups and Forms in Ornithology, not hitherto defined. „The Zoological Journal”. 3 (11), s. 348, 1827. (ang.).

[Salvadori-3] T. Salvadori. Contribuzioni alla ornitologia delle Isole del Golfo di Guinea. II – Ucelli dell’Isola di San Thomé. „Memorie della Reale accademia delle scienze di Torino”. Serie Seconda. 53, s. 26, 1903. (wł.).

[ioc-4] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-04-25] (ang.).

[CITEREFCollarNewtonClementArkhipov2010521–570-5] Collar i in. 2010 ↓, s. 521–570.

[6] Crithagra, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-18] (ang.).

[7] Neospiza, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-18] (ang.).

[mbe16-8] A. Arnaiz-Villena, M. Álvarez-Tejado, V. Rúzı-del-Valle, C. Garćia-de-la-Torre, P. Varela, M.J. Recio, S. Ferre & J. Martinez-Laso. Rapid Radiation of Canaries (Genus Serinus). „Molecular Biology and Evolution”. 16 (1), s. 2–11, 1999. (ang.).

[jo148-9] A. Arnaiz-Villena, E. Lowy, V. Ruiz-del-Valle, H. Westerdahl, J. Moscoso, J.I. Serrano-Vela, H. Witzell, J. Zamora. Evolution of the major histocompatibility complex class I genes in Serinus canaria from the Canary Islands is different from that of Asian and African continental Serinus species. „Journal of Ornithology”. 148 (Suppl. 2), s. S479–S484, 2007. DOI: 10.1007/s10336-007-0146-0. (ang.).

[azs53-10] A. Arnaiz-Villena, J. Moscoso, V. Ruiz-Del-valle, J. Gonzalez, Ra. Reguera, M. Wink & J.I. Serrano-Vela. Bayesian phylogeny of Fringillinae birds: status of the singular African oriole finch Linurgus olivaceus and evolution and heterogeneity of the genus Carpodacus. „Acta Zoologica Siniaca”. 53 (5), s. 826–834, 2007. (ang.).

[ooj1-11] A. Arnaiz-Villena, J. Moscoso, V. Ruiz-del-Valle, J. Gonzalez, R. Reguera, A. Ferri, M. Wink & J.I. Serrano-Vela. Mitochondrial DNA Phylogenetic Definition of a Group of ‘Arid-Zone’ Carduelini Finches. „The Open Ornithology Journal”. 1, s. 1–7, 2008. (ang.).

[ostrich75-12] P.G. Ryan, D. Wright, G. Oatley, J. Wakeling, C. Cohen, T.L. Nowell, R.C.K. Bowie, V. Ward & T.M. Crowe. Systematics of Serinus canaries and the status of Cape and Yellow-crowned Canaries inferred from mtDNA and morphology. „Ostrich”. 75 (4), s. 288–294, 2004. (ang.).

[hoc-13] P.A.R. Hockey, W.R.J. Dean & P.G. Ryan: Robert's Birds of Southern Africa. Wyd. 7. Kapsztad: Trustees of the John Voelcker Bird Book Fund, 2005. ISBN 0-620-34053-3. (ang.).

[jo147-14] J. Zamora, E. Lowy, V. Ruiz-del-Valle, J. Moscoso, J.I. Serrano-Vela, J. Rivero-de-Aguilar & A. Arnaiz-Villena. Rhodopechys obsoleta (desert finch): a pale ancestor of greenfinches (Carduelis spp.) according to molecular phylogeny. „Journal of Ornithology”. 147, s. 448–456, 2006. DOI: 10.1007/s10336-005-0036-2. (ang.).

[pnas106-15] J.T. Weir, E. Bermingham & D. Schluter. The Great American Biotic Interchange in birds. „Proceedings of the National Academy Sciences”. 106 (51), s. 21737–21742, 2009. DOI: 10.1073/pnas.0903811106. (ang.).

[mpe51-16] B. Nguembock, J. Fjeldså, A. Couloux & E. Pasquet. Molecular phylogeny of Carduelinae (Aves, Passeriformes, Fringillidae) proves polyphyletic origin of the genera Serinus and Carduelis and suggests redefined generic limits. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 51 (2), s. 169–181, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2008.10.022. (ang.).

[mpe62-17] D. Zuccon, R. Prŷs-Jones, P.C. Rasmussen & P.G.P. Ericson. The phylogenetic relationships and generic limits of finches (Fringillidae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 62 (2), s. 581–596, 2012. DOI: 10.1016/j.ympev.2011.10.002. (ang.).

[mk-18] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-25].