Porostnica rabunka
| Bryophila ereptricula | |||
| Treitschke, 1825 | |||
 Imago | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Podrodzaj | |||
| Gatunek |
porostnica rabunka | ||
| Synonimy | |||
| |||
Porostnica rabunka (Bryophila ereptricula) – gatunek motyla z rodziny sówkowatych. Zamieszkuje Europę i Azję Mniejszą. Gąsienica żeruje na porostach.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1825 roku przez Georga Friedricha Treitschke w publikacji współautorstwa Ferdinanda Ochsenheimera. Jako lokalizację typową wskazano Europę. Epitet gatunkowy oznacza po łacinie „mała złodziejka”. W 1832 roku Christian Friedrich Freyer niezależnie opisał go pod nazwą Bryophila troglodyta. W 1962 roku Charles Boursin wprowadził podział omawianego taksonu na dwa podgatunki:
- Bryophila ereptricula ereptricula Treitschke, 1825
- Bryophila ereptricula hellenica (Boursin, 1962)
Ten drugi opisany został pod nazwą Cryphia ereptricula hellenica, a jako jego miejsce typowe wskazano Zachlorou w okolicy Kalawrity na greckim Peloponezie. Część źródeł nie uznaje podziału na podgatunki, listując C. e. hellenica jako synonim.
Morfologia
Owad dorosły
Motyl osiągający od 23 do 28 mm rozpiętości skrzydeł. Ubarwienie głowy i tułowia jest ciemnobrunatne z białoseledynowym nalotem.
Skrzydło przednie ma pole wewnętrzne (nasadowe) białe, bladożółte lub białoseledynowe, mniej lub bardziej intensywnie ciemno przyprószone. Czarnobrunatna przepaska wewnętrzna ma dwa mniej lub bardziej regularne wybrzuszenia. Pola środkowe i zewnętrzne mają tło czekoladowobrunatne, wyraźnie ciemniejsze od wewnętrznego. Pole środkowe przy tylnym brzegu skrzydła jest mocno przewężone, a za tym miejscem opatrzone jasną, rozmytą plamą. Rozdzielająca pola środkowe i zewnętrzne przepaska zewnętrzna jest szeroko wygięta łukowato, nieząbkowana, czarnobrunatna z białym obrzeżeniem od strony zewnętrznej. Plamy czopkowata, okrągła i dwukrotnie od niej większa nerkowata są słabo wyodrębnione. Zewnętrzną krawędź skrzydła zdobią krótkie, czarnobrunatne kreski. Strzępina jest ciemnobrązowa, co najwyżej trochę jaśniejsza od tła pola zewnętrznego. Skrzydło tylne jest jasnoszarobrązowe z rozjaśnieniem u nasady i wąską, ciemną linią u podstawy strzępiny, czasem z ciemną plamką na żyłce poprzecznej. Strzępina tego skrzydła ma szarobrązową warstwę wewnętrzną i białawą warstwę zewnętrzną.
Na wierzchu odwłoka występują kępki odstających łusek. Genitalia samca charakteryzują się lekko rozszerzonym, owalnym wierzchołkiem walwy i słabym przewężeniem w połowie jej długości, osiągającym ćwierć długości walwy, mocno zagiętym, u nasady szerokim wyrostkiem sakulusa oraz długim edeagusem z pokrytą drobnymi kolcami płytką w części odsiebnej i z dużym, chudym cierniem w wezyce. Samica ma torebkę kopulacyjną o nietaśmowatym, szerokim i krótkim przewodzie, dobrze rozwiniętej płytce antewaginalnej przy wejściu oraz o co najmniej 2,5 raza dłuższym niż wyższym korpusie z pęcherzykowato rozszerzoną częścią proksymalną i inkrustowaną ziarenkopodobnymi sklerytami częścią dystalną.
Stadia rozwojowe
Wyrośnięta gąsienica jest szaroniebieska z czarnymi brodawkami. Po bokach jej grzbietu biegnie para białych linii podłużnych z parą dużych pomarańczowożółtych guzków na każdym segmencie. Bo bokach ciała występują białe kropki.
Poczwarka jest przysadzistej budowy i jasnobrązowej barwy. Na kremastrze znajdują się cztery lekko zakrzywione szczecinki, z których te środkowej pary są nieco dłuższe.
Biologia i ekologia
.JPG)
.JPG)
Owad ten zasiedla suche i ciepłe stanowiska otwarte, zwłaszcza murawy kserotermiczne, kserotermiczne zbocza o wapiennym podłożu oraz dobrze nasłonecznione polany leśne.
Postacie dorosłe latają w lipcu i sierpniu. Za dnia chętnie przesiadują na porośniętych porostami powierzchniach skał, kamieni i starych murów. Nocą żerują na nektarze, odwiedzając różne kwiaty. Przylatują do sztucznych źródeł światła.
Gąsienice stanowią stadium zimujące i obserwowane były od września do czerwca. Są lichenofagiczne i odżywiają się blaszkowatej budowy porostami wyrastającymi na skałach, kamieniach i starych murach. Ich pokarmem są przede wszystkim tarczownice i misecznice. Za dnia kryją się w rozmaitych szczelinach, natomiast żerują głównie nocą, gdy porosty ulegają rozwilżeniu przez rosę.
Rozprzestrzenienie i zagrożenie
Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Hiszpanii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Macedonii Północnej i Grecji, a w Azji z anatolijskiej części Turcji.
W Polsce podawany jest z nielicznych, rozproszonych stanowisk. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce znalazł się jako gatunek najmniejszej troski (LC). Na niemieckiej „Czerwonej liście” umieszczony został w drugiej kategorii – gatunków krytycznie zagrożonych wymarciem.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Bryophila ereptricula – Porostnica rabunka. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-01-25].
- ↑ Georg Friedrich Treitschke: G. Acronycta – Miselia. W: Ferdinand Ochsenheimer, Georg Friedrich Treitschke: Die Schmetterlinge von Europa 5/1. Leipzig: E. Fleischer, 1825, s. 66.
- 1 2 3 4 5 Markku Savela: Bryophila Treitschke, 1825. [w:] Funet.fi [on-line]. [dostęp 2025-01-25].
- 1 2 3 4 5 Bryopsis muralis (Forster, 1771) Hellgrüne Flechteneule. [w:] Lepiforum e.V. [on-line]. [dostęp 2025-01-25].
- ↑ Christian Friedrich Freyer, Neuere Beiträge zur Schmetterlingskunde mit Abbildungen nach der Natur, t. 1, Augsburg: Reiger, 1832, s. 102.
- 1 2 Charles Boursin. Nouvelles races de Noctuidae palearctiques avec une note synonymique (Lep.). „Bulletin Mensuel de la Société Linnéenne de Lyon”. 31 (10), s. 302-305, 1962.
- 1 2 3 4 Krzysztof Jonko: Bryophila (Bryoleuca) ereptricula (Treitschke, 1825). [w:] Lepidoptera Mundi [on-line]. [dostęp 2025-01-25].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jarosław Buszko: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 53g. Sówki – Noctuidae. Podrodzina Bryophilinae. Warszawa, Wrocław: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.
- ↑ Fibiger, M. ; L. Ronkay ; A. Steiner; Zilli, A: Noctuidae Europaea Vol. 11: Nolinae (s.l.): Heliothinae, Metoponinae, Eustrothiinae, Bagisarinae, Pantheinae, Raphainae, Dilobinae, Acronyctinae & Bryophilinae. Soro: Entomological Press, 2009, s. 255. ISBN 978-978-8789-43-7.
- 1 2 Walter Forster, Theodor A. Wohlfahrt: Die Schmetterlinge Mitteleuropas. Band 4: Eulen. (Noctuidae). Stuttgart: Franckh’sche Verlagshandlung, 1971. ISBN 3-440-03752-5.
- 1 2 3 Günter Ebert: Die Schmetterlinge Baden-Württembergs. 1. Auflage. Band 6. Nachtfalter IV. Noctuidae 2. Teil.. Stuttgart (Hohenheim): Ulmer, 1997. ISBN 3-8001-3482-9.
- ↑ Bryophila (Bryoleuca) ereptricula Treitschke, 1825. [w:] Pan-European Species directories Infrastructure Portal [on-line]. [dostęp 2025-01-25].
- ↑ Jarosław Buszko, Janusz Nowacki: Lepidoptera. Motyle. W: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Zbigniew Głowaciński, Małgorzata Makomaska-Juchiewicz, Grażyna Połczyńska-Konior (red.). Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk (PAN), 2002, s. 80-87. ISBN 83-901236-8-1.
- ↑ Bundesamt für Naturschutz: Rote Liste gefährdeter Tiere Deutschlands. Münster: Landwirtschaftsverlag, 1998. ISBN 3-89624-110-9.