Cyklamen

Cyklamen
	; Morfologia (cyklamen purpurowy)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	wrzosowce
Rodzina	pierwiosnkowate
Rodzaj	cyklamen
	Nazwa systematyczna
	Cyclamen L.; Sp. Pl. 145. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Cyclamen europaeum L.
Synonimy
	Cyclaminos Heldr.; Cyclaminum Bubani; Cyclaminus Haller;
	Cyclaminos Heldr.; Cyclaminum Bubani; Cyclaminus Haller;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Cyklamen (Cyclamen L.) – rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych. Należy do niego 20 gatunków. Występują one w basenie Morza Śródziemnego, zwłaszcza w jego wschodniej części, poza tym w południowo-zachodniej Azji (po północny Iran). Jeden gatunek odkryty został w północno-wschodniej Somalii. W Polsce rośnie dziko jeden gatunek – cyklamen purpurowy C. purpurascens, ale jego status we florze jest niepewny.

Rośliny te zasiedlają kamieniste zarośla twardolistne, łąki alpejskie, widne lasy w miejscach skalistych, szczeliny skalne. Są to rośliny długowieczne – dzięki bulwom mogą żyć przez co najmniej 100 lat. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne. Liczne odmiany uzyskano zwłaszcza z cyklamena perskiego C. persicum. Bulwy cyklamena bluszczolistnego C. hederifolium wykorzystywano do leczenia łysienia.

Morfologia

Pokrój: Byliny wytwarzające okrągłe bulwy rozwijające się tuż nad lub pod powierzchnią ziemi. Osiągać mogą u starych roślin ponad 30 cm średnicy.
Liście: Mięsiste, sercowate, często z ciemnymi lub jasnymi plamami na górnej stronie blaszki. Długoogonkowe, ale rozpostarte zwykle tuż nad gruntem.
Kwiaty: Białe, różowe lub czerwone. Wyrastają pojedynczo na szczytach pędów i są skierowane w dół, ale 5 ich płatków korony jest skręconych i pionowo wywiniętych do góry. Kielich zrosłodziałkowy, z 5 ząbkami na szczycie. Pręcików jest 5, wystają do połowy z rurki korony, są równe, ich nitki są szerokie. Zalążnia górna, z pojedynczą komorą i szyjką.
Owoce: Kulistawe torebki z licznymi, lepkimi nasionami.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podrodziny borowicowych (myrsinowych) Myrsinoideae, rodziny pierwiosnkowatych Primulaceae.

Wykaz gatunków

Cyclamen africanum Boiss. & Reut.
Cyclamen alpinum Dammann ex Sprenger
Cyclamen balearicum Willk.
Cyclamen cilicium Boiss. & Heldr. – cyklamen cylicyjski
Cyclamen colchicum (Albov) Correvon
Cyclamen coum Mill. – cyklamen dyskowaty
Cyclamen creticum (Dörfl.) Hildebr.
Cyclamen cyprium Kotschy
Cyclamen graecum Link – cyklamen grecki
Cyclamen hederifolium Aiton – cyklamen bluszczolistny
Cyclamen intaminatum (Meikle) Grey-Wilson
Cyclamen libanoticum Hildebr. – cyklamen libański
Cyclamen mirabile Hildebr. – cyklamen przedziwny
Cyclamen parviflorum Pobed. – cyklamen drobnokwiatowy
Cyclamen persicum Mill. – cyklamen perski
Cyclamen pseudibericum Hildebr. – cyklamen nibyhiszpański
Cyclamen purpurascens Mill. – cyklamen purpurowy
Cyclamen repandum Sm. – cyklamen położony
Cyclamen rohlfsianum Asch.
Cyclamen somalense Thulin & Warfa

Zastosowanie

W krajach o cieplejszym klimacie cyklameny uprawiane są w ogrodach, zwłaszcza skalnych. Popularne w uprawie są różne odmiany cyklamena perskiego. W Polsce do uprawy gruntowej nadaje się głównie cyklamen purpurowy, który jest wystarczająco mrozoodporny. Niektóre cyklameny (zwłaszcza perski) uprawiane są jako rośliny pokojowe.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-12] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
1 2 3 Cyclamen L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-27].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 201. ISBN 0-333-74890-5.
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 67, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 263, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Genus Cyclamen L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-27].
↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 64. ISBN 978-83-925110-5-2.
↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-12] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].

[powo-4] 1 2 3 Cyclamen L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-27].

[philips-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 201. ISBN 0-333-74890-5.

[checklist-6] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 67, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[mabb-7] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 263, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[grin-8] Genus Cyclamen L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-27].

[gawrys-9] Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 64. ISBN 978-83-925110-5-2.

[E-10] GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .