Cyprzyk czteroklapowy

Cyprzyk czteroklapowy

Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	cyprysowce
Rodzina	cyprysowate
Rodzaj	cyprzyk
Gatunek	cyprzyk czteroklapowy
Nazwa systematyczna
Tetraclinis articulata (Vahl) Mast. J. Roy. Hort. Soc. 14: 250 1892
Synonimy
Callitris articulata (Vahl) H.Karst. Callitris macrostachya Steud. Callitris quadrivalvis Rich. & A.Rich. Callitris triquetra Loudon Cupressus articulata (Vahl) J.Forbes Cupressus fothergillii J.Forbes Cupressus triquetra Lodd. ex Loudon Juniperus cunninghamii Carrière Thuja articulata Vahl
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
najmniejszej troski
Zasięg
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Cyprzyk czteroklapowy (Tetraclinis articulata) – gatunek wieczniezielonych i jednopiennych krzewów i niewielkich drzew z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Reprezentuje monotypowy rodzaj cyprzyk (Tetraclinis). Występuje licznie w Maroku, Algierii i Tunezji na wysokościach od 500 do 1800 m n.p.m. Ma poza tym posiada reliktowe stanowiska na Malcie i w południowej Hiszpanii w okolicy Kartageny. Rzadko uprawiany jest w kolekcjach ogrodów botanicznych i arboretów.

Morfologia

• 
  Pokrój i siedlisko
• 
  Pień
• 
  Pędy
• 
  Szyszki
• 
  Szyszki i nasiona

Pokrój

Krzew lub drzewo osiągające do 15 m wysokości z pniem do 1,2 m średnicy. Pień pokryty jest czerwono-brązową korą, łuszczącą się cienkimi łuskami. Korona jest nieregularna, główne konary są wzniesione. Boczne pędy rozpościerają się horyzontalnie i silnie rozgałęziają. Rozgałęzienia pędów na końcach są spłaszczone. Młode pędy są zaróżowione.

Liście

Łuskowate, drobne (do 0,5 mm długości i 1 mm szerokości), wyrastają w czterech rzędach. Są jasnozielone lub sine z prześwitującym gruczołkiem u szczytu. Boczne liście są większe od środkowych i nieco je przesłaniają. Kształt mają trójkątny, na szczycie są słabo zaostrzone i nieco odstające.

Organy generatywne

Strobile męskie są kuliste i powstają na końcach pędów. Strobile żeńskie mają kształt kulisto-jajowaty i składają się z 4 łusek (makrosporofili). Dojrzewają w ciągu jednego roku. Szyszka jest sino-brązowa, o średnicy 11 mm i 12 mm wysokości, osadzona na krótkiej (do 5 mm) szypule.

Nasiona

Powstają po 1-2 na każdej łusce (makrosporofilu). Osiągają do 5 mm długości i 3 mm szerokości i zaopatrzone są w dwa długie skrzydełka o szerokości ok. 4 mm.

Zastosowanie

• Drewno jest używane do produkcji sklejki oraz luksusowych mebli, ozdobnych pudełek itp. Jest ciemne, twarde, żywiczne i silnie aromatyczne. W czasach biblijnych było bardzo cenne. N. H. Moldenke i A. L. Moldenke podają, że osiągało nawet cenę złota. W Biblii prawdopodobnie jest wymienione, choć tylko raz – w Apokalipsie św. Jana (18,10-12) i to tłumaczone jako drewno tujowe (rodzaj tuja (Thuja) występuje w Ameryce Północnej i na Dalekim Wschodzie Azji). Drewnem cyprzyka czteroklapowego handlowali Fenicjanie, którzy przywozili go do portu w Tyrze, z którego potem przez kupców transportowane było do Babilonii. Z drewna cyprzyka zbudowano m.in. dach katedry w Kordobie.
• Wydzielana przez drzewo żywica zwana sandarakiem jest używana do produkcji werniksów, pachnących proszków do fumigacji, płynu, którym powleka się papier po zeskrobaniu atramentu, oraz w dentystyce.

Przypisy