Dina Koenig
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
6 sierpnia 1907 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
17 maja 1964 |
| Zawód |
aktorka |
| Odznaczenia | |
 | |
Dina Koenig, także Dina König (jid. דינה קעניג, ur. 6 sierpnia 1907 w Łodzi, zm. 17 maja 1964 w Bukareszcie) – aktorka teatru jidysz.
Życiorys
Pochodziła z rodziny żydowskiej – jej rodzice byli krawcami w Łódzkim teatrze. W młodości grywała role dziecięce w różnych gatunkach: dramacie, operetce, wodewilu, zwykle w Teatrze Scala w Łodzi, w przedstawieniach w reżyserii Juliusza Adlera. Na scenie zadebiutowała w wieku 4 lat, grając w sztuce Zalmona Libina „Gebrochene Hertzer” (pol. Złamane serca). Grała także w sztukach: „Szreklisze Soides” (pol.Straszne sekrety) Zalmena i Natana Zylbercweigów oraz „Di Szwester” (pol. Siostra) Icchoka Lejba Pereca, przez którego została dostrzeżona na scenie i doceniona. W latach 1914–1915 występowała w kinie Arkadia w Łodzi, śpiewając piosenki, kuplety i chansony w jidysz i po polsku, czemu towarzyszyły jej tańce w kostiumach uszytych przez rodziców.
W latach 1916–1920 Koenig występowała w teatrze jidysz w Łodzi, m.in. jako Pistol („Kean”, Aleksandra Dumasa), Umschuld („Yede Froj”, pol. Każda kobieta), chłopiec obsługujący windę („Róża Stambułu”, Leo Falla), a także zagrała rolę dziecka Szlojmele w sztuce „Mirele Efros” w teatrze Ester Racheli Kamińskiej.
Od roku 1923 występowała w trupie Dawida Celmajstera w „Teatrul Nou” w Bukareszcie. Grała także w sztuce Iona Pribeagu, śpiewając piosenki w jidysz i rumuńsku. Występowała także w kabarecie Alcazar De Tay w Bukareszcie. Krótko występowała w trupie Moskowicza we Lwowie, następnie wraz z mężem Józefem Kamieniem była częścią Trupy Wileńskiej i występowała na żydowskich scenach w Polsce, Czechosłowacji, Austrii, Rumunii oraz w Mandacie Palestyny, grając w przedstawieniach „Joszke Muzykant” Józefa Dymowa czy „Peryferie” Františka Langera oraz w przedstawieniach w reżyserii m.in. Davida Hermana, Jakoba Sternberga i Eliahu Steina. W 1929 roku, podczas tournée po Łodzi urodziła córę Leę Koenig. Po rozwiązaniu Trupy Wileńskiej, w latach 1931–1932 Kamień i König byli częścią nowej trupy, która wystawiała w Teatrze Wolnym w Bukareszcie komedię „Herszele z Ostropola” Mojżesza Lifszyca, a następnie „Di Broit mil” (pol. Młyn) Dawida Bergelsona. W 1938 roku König założyła własną grupę teatralną „Thalia”, z którą wystawiała repertuar melodramatów w teatrze Baraşeum w Bukareszcie.
Podczas II wojny światowej Koenig z córką przebywała w Czerniowcach na tournée, gdzie pozostali do 1940 roku. Następnie występowała w Kiszyniowie w teatrze żydowskim pod dyrekcją Jakoba Sternberga, min. w przedstawieniach w reżyserii Sterbnerga: „Roite Pomerantzen” (pol. Czerwone pomarańcze), a także w reżyserii Abby Lwa: „Kol Nidrei” (pol. Wszelkie ślubowania) Pereca Markisza, „Di kiszefmacherin” (pol. Czarodziejka) Abrahama Goldfadena, a także w reżyserii Alberta Segalescu „Dzieje Tewji Mleczarza” Szolema Alejchema.
Po wkroczeniu wojsk niemieckich i rumuńskich do Besarabii, teatr ewakuowano do Taszkentu, gdzie występowała w teatrze rozrywkowym, a następnie odbyła tournée z trupą artystyczną, odwiedzając fabryki, szpitale i jednostki w Związku Radzieckim, w tym w Nowosybirsku i Archangielsku.
W 1946 roku wraz z córką wróciła do Rumunii, gdzie od 1948 występowała w Teatrze Państwowym w Bukareszcie, i gdzie grała do śmierci. Grała m.in.: Etti Mani w „Dos groyse geṿins” (pol. Wielka wygrana) Szolema Alejchema; Marfę Ignatjewnę Kabanową w „Burzy” Aleksandra Ostrowskiego; Lady Milford w „Intrydze i miłości” Friedricha Schillera; Panią Mamlock w „Profesorze Mamlocku” Friedricha Wolfa; Mirele w „Mirele Efros” Jakuba Gordina i matkę w „Matce Courage i jej dzieciach” Bertolta Brechta.
Życie prywatne
Jej pierwszym mężem był aktor Józef Kamień. Para miała córkę, aktorkę Leę Koenig (ur. 1929). Jej drugim mężem był aktor Isak Havis.
Zmarła z powodu nowotworu. Została pochowana na cmentarzu żydowskim „Filantropia” w Bukareszcie. W jej pogrzebie uczestniczyli artyści, aktorzy, muzycy, dyrektor Teatru Państwowego w Bukareszcie, Franz Auerbach i reżyser Izo Szapiro. Mowę pożegnalną wygłosił Naczelny Rabin Rumunii, Mosze Rosen.
Wyróżnienia
- Order Zasługi Kulturalnej Rumuńskiej Republiki Ludowej (1954)
- Tytuł Emerytowanego Artysty (1956) za wybitne zasługi w działalności artystycznej