Dodonaea

*Dodonaea*
	; Dodonaea viscosa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	mydleńcowce
Rodzina	mydleńcowate
Rodzaj	Dodonaea
	Nazwa systematyczna
	Dodonaea Mill.; Gard. Dict. Abr. ed. 4: s.p. (1754)
	Typ nomenklatoryczny
	D. viscosa N. J. Jacquin
Synonimy
	Distichostemon F.Muell.; Empleurosma Bartl.;
	Distichostemon F.Muell.; Empleurosma Bartl.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Dodonaea – rodzaj roślin z rodziny mydleńcowatych. Obejmuje 72 gatunki. Zasięg rodzaju obejmuje wszystkie kontynenty w strefie międzyzwrotnikowej, ale ogromna większość jego przedstawicieli (65 gatunków) jest endemitami Australii. Te zwykle gruczołowato lepkie drzewa i krzewy zasiedlają w większości siedliska suche i piaszczyste, zwykle jednak rosnąc w ich obrębie w pobliżu strumieni i wzdłuż wybrzeży. Do rodzaju należą rośliny wiatropylne, co jest wyjątkowe wśród generalnie owadopylnych mydleńcowatych.

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, wykorzystywane jako lecznicze i paszowe. Szeroko rozprzestrzeniony gatunek D. viscosa jest źródłem dobrego drewna opałowego i wykorzystywanego do wyrobu narzędzi, uchwytów itp. Sadzony jest także jako ozdobny (jego owoce wykorzystywane są w hawajskich girlandach lei), tam też służą do wyrobu czerwonego barwnika.

Nazwa rodzaju upamiętnia Remberta Dodoensa (1517–1585) – botanika flamandzkiego.

Morfologia

Pokrój: Krzewy i niskie drzewa osiągające do 6 m wysokości, często lepko ogruczolone.

Liście: Zimozielone, skrętoległe, rzadko naprzeciwległe, bez przylistków, często ogruczolone, lepkie i aromatyczne. Blaszka pojedyncza i wówczas zwykle piłkowana, albo pierzasta z listkami czasem równowąskimi, listek szczytowy bywa normalnie wykształcony lub jest silnie zredukowany.

Kwiaty: Obupłciowe i jednopłciowe (rośliny są wówczas dwupienne). Wyrastają pojedynczo w kątach liści bądź zebrane w grona i wiechy w kątach liści i na szczytach pędów. Kwiaty są promieniste. Działki kielicha opadają po dojrzeniu, występują w liczbie pięciu, rzadziej trzech do siedmiu. Płatków korony brak. Dysku miodnikowego brak lub jest szczątkowy. Pręciki występują w liczbie od 5 do 15. Nitki pręcików są krótkie, pylniki elipsoidalne. Górna zalążnia jest elipsoidalna, tworzona zwykle przez trzy lub pięć, rzadziej dwa lub sześć owocolistków i zawiera tyle samo komór. W każdej z komór znajdują się dwa zalążki. Szyjka słupka jest dłuższa od zalążni, często skręcona i zwieńczona jest znamieniem o liczbie łatek odpowiadającej liczbie owocolistków.

Owoce: Torebki dwu- do sześciokomorowe, z komorami na ścianach odosiowych oskrzydlonymi, zwykle dodatkowo dętymi. W każdej z komór dojrzewają zwykle dwa nasiona kulistawe, jajowate lub soczewkowate.

Systematyka

Rodzaj z plemienia Dodonaeaeae, podrodziny Dodonaeoideae z rodziny mydleńcowatych Sapindaceae.

Wykaz gatunków

Dodonaea adenophora Miq.
Dodonaea amblyophylla Diels
Dodonaea amplisemina K.A.Sheph. & Rye
Dodonaea aptera Miq.
Dodonaea arnhemica (S.T.Reynolds) M.G.Harr.
Dodonaea barklyana (S.T.Reynolds) M.G.Harr.
Dodonaea baueri Endl.
Dodonaea biloba J.G.West
Dodonaea boroniifolia G.Don
Dodonaea bursariifolia F.Muell.
Dodonaea caespitosa Diels
Dodonaea camfieldii Maiden & Betche
Dodonaea ceratocarpa Endl.
Dodonaea concinna Benth.
Dodonaea coriacea (Ewart & O.B.Davies) McGill.
Dodonaea divaricata Benth.
Dodonaea dodecandra (Domin) M.G.Harr.
Dodonaea ericoides Miq.
Dodonaea falcata J.G.West
Dodonaea filamentosa (S.Moore) M.G.Harr.
Dodonaea filifolia Hook.
Dodonaea filiformis Link
Dodonaea glandulosa J.G.West
Dodonaea hackettiana W.Fitzg.
Dodonaea heteromorpha J.G.West
Dodonaea hexandra F.Muell.
Dodonaea hirsuta (Maiden & Betche) Maiden & Betche
Dodonaea hispidula Endl.
Dodonaea humifusa Miq.
Dodonaea humilis Endl.
Dodonaea inaequifolia Turcz.
Dodonaea intricata J.G.West
Dodonaea lagunensis M.E.Jones
Dodonaea lanceolata F.Muell.
Dodonaea larraeoides Turcz.
Dodonaea lobulata F.Muell.
Dodonaea macrossanii F.Muell. & Scort.
Dodonaea madagascariensis Radlk.
Dodonaea malvacea (Domin) M.G.Harr.
Dodonaea megazyga (F.Muell.) F.Muell. ex Benth.
Dodonaea microzyga F.Muell.
Dodonaea multijuga G.Don
Dodonaea oxyptera F.Muell.
Dodonaea pachyneura F.Muell.
Dodonaea peduncularis Lindl.
Dodonaea petiolaris F.Muell.
Dodonaea physocarpa F.Muell.
Dodonaea pinifolia Miq.
Dodonaea pinnata Sm.
Dodonaea platyptera F.Muell.
Dodonaea polyandra Merr. & L.M.Perry
Dodonaea polyzyga F.Muell.
Dodonaea procumbens F.Muell.
Dodonaea ptarmicifolia Turcz.
Dodonaea rhombifolia N.A.Wakef.
Dodonaea rigida J.G.West
Dodonaea rupicola C.T.White
Dodonaea scurra K.A.Sheph. & R.A.Meissn.
Dodonaea serratifolia McGill.
Dodonaea sinuolata J.G.West
Dodonaea stenophylla F.Muell.
Dodonaea stenozyga F.Muell.
Dodonaea subglandulifera J.G.West
Dodonaea tenuifolia Lindl.
Dodonaea tepperi F.Muell. ex Tepper
Dodonaea triangularis Lindl.
Dodonaea trifida F.Muell.
Dodonaea triquetra J.C.Wendl.
Dodonaea truncatiales F.Muell.
Dodonaea uncinata J.G.West
Dodonaea vestita Hook.
Dodonaea viscosa Jacq.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-02-03] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-02-03] (ang.).
1 2 3 4 Dodonaea Mill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-02-03].
↑ Dodonaea. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-02-03].
1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 307, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 8 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 351. ISBN 0-333-73003-8.
↑ Rośliny kwiatowe. 1, Warszawa: Muza, 1998, s. 331, ISBN 83-7079-778-4, OCLC 749836232 .
1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Eudicots. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer, 2011, s. 376. ISBN 978-3-642-14396-0.
1 2 3 4 5 Dodonaea Miller. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-02-03].
↑ Genus: Dodonaea Mill.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-02-01].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-02-03] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-02-03] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Dodonaea Mill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-02-03].

[ing-4] Dodonaea. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-02-03].

[mabb-5] 1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 307, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[philips-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 351. ISBN 0-333-73003-8.

[encyk-7] Rośliny kwiatowe. 1, Warszawa: Muza, 1998, s. 331, ISBN 83-7079-778-4, OCLC 749836232 .

[kubitzki-8] 1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Eudicots. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer, 2011, s. 376. ISBN 978-3-642-14396-0.

[china-9] 1 2 3 4 5 Dodonaea Miller. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-02-03].

[grin-10] Genus: Dodonaea Mill.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-02-01].