Dunajec

Dunajec
Ilustracja
Pieniński Przełom Dunajca widziany z Sokolicy
Kontynent

Europa

Państwo

 Polska
 Słowacja

Rzeka
Długość 247 km
Powierzchnia zlewni

6804 km²

Średni przepływ

88,9 m³/s przy ujściu

Źródło
Miejsce Tatry Zachodnie, poniżej progu kotła lodowcowego Dziurawe
Współrzędne

49°12′13,0″N 19°45′57,6″E/49,203611 19,766000

Ujście
Recypient Wisła
Miejsce

Ujście Jezuickie, Opatowiec

Współrzędne

50°14′35″N 20°43′42″E/50,243056 20,728333

Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko dolnej krawiędzi nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „źródło”, natomiast u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „ujście”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko dolnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „źródło”, natomiast na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „ujście”
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Bieg Dunajca od połączenia się Białego i Czarnego Dunajca w Nowym Targu do ujścia do Wisły

Dunajec (słow. Dunajec) – rzeka w południowej Polsce, prawy dopływ Wisły (rzeka II rzędu). Powstaje z połączenia wód Czarnego Dunajca i Białego Dunajca w Nowym Targu; za początkowy odcinek uważa się Czarny Dunajec (w najwyższym biegu Wyżni Chochołowski Potok). Długość 247 km (łącznie z Czarnym Dunajcem), z czego 17 km liczy odcinek graniczny między Sromowcami Wyżnymi a Szczawnicą. Powierzchnia dorzecza wynosi 6804 km², z tego w Polsce 4854,1 km², na Słowacji 1949,9 km²[potrzebny przypis] (z czego 1594,1 km² przypada na dorzecze Popradu, a 355,8 km² – na zlewnię samego Dunajca na wspomnianym odcinku granicznym).

Powstaje w Tatrach z połączenia Czarnego i Białego Dunajca (...); łączą się pod N. Targiem; płynie po Nowy Targ z południa ku północy, stąd do Sącza na wschód, dalej kręto na północ do ujścia. Długość biegu jego zajmuje 34 mil – pisał o rzece Wincenty Pol w wydrukowanym w połowie XIX w. dziele pt. „Rzut oka na północne stoki Karpat”, tak charakteryzując dalej Dunajec: Dolina jego dzika, górska z razu, około Sącza széroko rozłożona, kamieńcem zasuta, ztąd do Wojnicza ciągnie się głębokim wyłomem i przerywa grzbiet Beskidu; Od Wojnicza przechodzi w kraj równy, brzegi jednak Dunajca mają i tu jeszcze wysokość do 6 sążni. Wpada do Wisły od prawego brzegu, usypując wielkie zaspy mułu i kamieńca na ujściu, naniesionego z gór. Naprzeciwko Opatowca leży ujście jego i zatyka się często.

Nazwa Dunajec jest zdrobnieniem nazwy Dunaj i znana była już w początkach XIII wieku. Słowo dunaj oznaczało wody, rzeki, stawy.

Przebieg rzeki

Po połączeniu potoków źródłowych rzeka płynie w kierunku wschodnim szeroką doliną przez Kotlinę Nowotarską. Dnem Nowotarskiego Rowu (...) płynie Dunajec tuż przy stokach Gorców. (...) Na płaskim, lekko pochylonym tarasie z prawej strony rzeki biegnie pienińska szosa. Wiedzie ona z Nowego Targu na Czorsztyn do Krościenka (...). Począwszy od Ostrowska rzeka rozlewa się gdzieniegdzie w leniwe, płytkie nurty, to znowu zwęża koryto tworząc głębokie i urwiste kaniony. Dopiero wody Białki, wpadające z szumem dwiema strugami pomiędzy Dębnem i Frydmanem, zaczynają wydatnie zmieniać łagodny dotąd charakter krajobrazu – pisał w 1976 r. Kazimierz Saysse-Tobiczyk w monografii pt. „Dunajec. Rzeka Tatr i Pienin”.

Na 65–73 km swojego biegu Dunajec opływa Pieniny Spiskie. Na 73–75 km dokonuje Przełomu Czorsztyńskiego (obecnie jest to Jezioro Czorsztyńskie spiętrzone zaporą w Niedzicy). Tuż poniżej niego jest drugi sztuczny zbiornik – Sromowce w Sromowcach Wyżnych. Przepływając przez Pieniny Dunajec tworzy malowniczy Pieniński Przełom Dunajca na odcinku między Sromowcami Niżnymi a Szczawnicą, jednocześnie będąc rzeką graniczną między Polską a Słowacją. Różnica wysokości między ujściem Białki a poziomem wody w Krościenku nad Dunajcem wynosi 530 m, średni spadek 3,2m/km. Dalej płynie na północ przez Beskidy Zachodnie (Przełom Tylmanowski między Pasmem Lubania a Pasmem Radziejowej), Kotlinę Sądecką. Po połączeniu z największym dopływem, Popradem, płynie szeroką doliną wielodzielnym korytem. Przełamuje się przez wzniesienia Pogórza Rożnowskiego, gdzie przegradzają go zapory wodne, tworzące: w Rożnowie – Jezioro Rożnowskie i Czchowie – Jezioro Czchowskie. Wpływa do Kotliny Sandomierskiej, płynąc w końcowym odcinku przez Nizinę Nadwiślańską obwałowanym korytem w szerokiej dolinie. Uchodzi do Wisły w okolicach Opatowca i Ujścia Jezuickiego.

Dunajec charakteryzuje się bardzo dużymi, gwałtownymi wahaniami poziomu wody (do 11 m w dolnym biegu) i wielkości przepływu. W Nowym Targu – min. przepływ 1,60 m³/s, średni 14,3 m³/s, maks. 604 m³/s; przy ujściu – średni 84,3 m³/s zaś maksymalny 3500 m³/s. Skutkowało to nieraz katastrofalnymi powodziami (1934, 1970). Zbiorniki wodne służą celom retencyjnym, energetycznym i rekreacyjnym.[potrzebny przypis]

Dopływy

Główne dopływy
Alfabetyczna lista dopływów Dunajca

Miejscowości leżące nad Dunajcem

Przyroda

W elektropołowach przeprowadzonych w latach 1999 i 2000 poniżej zbiornika w Człuchowie stwierdzono 26 gatunków ryb. Najliczniejsze gatunki to: ukleja, brzana, jelec, kleń i świnka. Pod względem masy znaczący był również udział bolenia i leszcza.

Turystyka

Trzy Korony, Facimiech, spływ Dunajcem (Pieniny)

Dunajec ma duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. Spływ Pienińskim Przełomem jest atrakcją turystyczną. W czerwcu od 1934 r. organizowane są międzynarodowe Spływy Kajakowe im. Tadeusza Pilarskiego, a od 1963 r. słowacki Medzinárodný pieninský slalom Występują dogodne warunki dla uprawiania kajakarstwa górskiego oraz łowienia ryb (z wykluczeniem odcinku rzeki w obrębie Pienińskiego Parku Narodowego). Ponadto rejony jeziora Rożnowskiego i Czchowskiego stanowią bazę turystyczną i rekreacyjną z ośrodkami wczasowymi i hotelami dla mieszkańców pobliskiego Nowego Sącza oraz Tarnowa i Krakowa.

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Krystyna Wit, Zofia Ziemońska, Hydrografia Tatr Zachodnich. Objaśnienia do mapy hydrograficznej Tatry Zachodnie, Kraków: Instytut Geografii PAN, 1960.
  2. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 59.
  3. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 32.
  4. ↑ Wincenty Pol: "Rzut oka na północne stoki Karpat (Prelekcye)", wyd. Lwów 1877; tu wg reprintu wyd. Libra, 2015 ISBN 978-83-63526-66-5, tablica pt. "Wykaz i opis rzék spławnych wpadających do Wisły od prawego jéj brzegu na górnym biegu"
  5. 1 2 3 Józef Nyka, Pieniny, wyd. IX, Latchorzew: Wyd. Trawers, 2006, ISBN 83-915859-4-8.
  6. ↑ Kazimierz Saysse-Tobiczyk: Dunajec. Rzeka Tatr i Pienin. Wyd. II. Warszawa: Sport i Turystyka, 1976, s. 81.
  7. 1 2 Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna [online] [dostęp 2021-11-18].
  8. ↑ Szczawnica. Plan miasta 1:7000 i Pieniny. Mapa turystyczna 1:70 000, wyd. II, Wydawnictwo Gauss, Kraków 2015/2016 ISBN 978-83-62494-13-2.
  9. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 4.
  10. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 5.
  11. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 8.
  12. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 9.
  13. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 10.
  14. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 11.
  15. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 14.
  16. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 24.
  17. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 25.
  18. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 34.
  19. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 36.
  20. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 42.
  21. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 44.
  22. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 45.
  23. 1 2 3 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 49.
  24. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 53.
  25. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 66.
  26. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 68.
  27. 1 2 3 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 71.
  28. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 72.
  29. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 75.
  30. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 77.
  31. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 79.
  32. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 80.
  33. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 85.
  34. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 86.
  35. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 94.
  36. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 96.
  37. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 97.
  38. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 100.
  39. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 101.
  40. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 102.
  41. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 104.
  42. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 112.
  43. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 113.
  44. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 115.
  45. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 117.
  46. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 119.
  47. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 124.
  48. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 125.
  49. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 126.
  50. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 135.
  51. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 136.
  52. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 137.
  53. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 138.
  54. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 139.
  55. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 141.
  56. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 143.
  57. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 148.
  58. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 150.
  59. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 151.
  60. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 152.
  61. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 153.
  62. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 156.
  63. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 164.
  64. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 167.
  65. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 178.
  66. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 185.
  67. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 187.
  68. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 189.
  69. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, Recypient opisany z błędem jako „Dunjec”, s. 190.
  70. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 190.
  71. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 196.
  72. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 201.
  73. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 206.
  74. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 207.
  75. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 214.
  76. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 218.
  77. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 225.
  78. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 242.
  79. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 251.
  80. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 257.
  81. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 259.
  82. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 264.
  83. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 268.
  84. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 269.
  85. 1 2 3 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 273.
  86. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 283.
  87. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 286.
  88. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 288.
  89. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 289.
  90. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 292.
  91. 1 2 Hydronimy cz. 1 ↓, s. 301.
  92. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 309.
  93. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 311.
  94. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 313.
  95. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 314.
  96. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 318.
  97. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 322.
  98. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 323.
  99. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 327.
  100. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 329.
  101. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 330.
  102. ↑ Hydronimy cz. 1 ↓, s. 334.
  103. ↑ Marek Jelonek, Mariusz Klich, Roman Żurek, Ichtiofauna Dunajca od zapory zbiornika w Czchowie do ujścia do Wisły, „Supplementa ad Acta Hydrobiologica”, 6, 2003, s. 115–124.
  104. ↑ Bogdan Mościcki, Beskid Sądecki i Małe Pieniny, Pruszków: Oficyna Wyd. „Rewasz”, 2007, ISBN 978-83-89188-65-6.

Bibliografia

Linki zewnętrzne