Dwulistnik

Dwulistnik
Ilustracja
Dwulistnik pszczeli
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

szparagowce

Rodzina

storczykowate

Podrodzina

storczykowe

Rodzaj

dwulistnik

Nazwa systematyczna
Ophrys L.
Sp. Pl. 945. 1753
Typ nomenklatoryczny

Ophrys insectifera L.

Synonimy

Arachnites F.W.Schmidt
Myodium Salisb.
Ophris Mill.

Dwulistnik muszy

Dwulistnik, dwulist, dwójlist (Ophrys L.) – rodzaj roślin z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Należy do niego 28 gatunków, ale z powodu ich zmienności i łatwości tworzenia mieszańców w niektórych ujęciach opisywanych jest bardzo wiele gatunków (do ponad 250). Zasięg rodzaju obejmuje niemal całą Europę i basen Morza Śródziemnego, gdzie rodzaj jest najbardziej zróżnicowany – północną Afrykę (wraz z Wyspami Kanaryjskimi) i południowo-zachodnią Azję (po Iran na wschodzie). W Polsce spotykane są dwa gatunki – dwulistnik muszy Ophrys insectifera oraz rozprzestrzeniający się i rejestrowany od XXI wieku dwulistnik pszczeli Ophrys apifera. Są to storczyki naziemne, związane głównie z glebami wapiennymi, z formacjami trawiastymi lub widnymi zaroślami i lasami. Warżki w ich kwiatach przypominają kształtem, zabarwieniem i układem włosków samice określonych gatunków błonkoskrzydłych. Samce wabione są także substancjami zapachowymi. Storczyki z tego rodzaju są jedynymi we florze Europy zapylanymi w efekcie tzw. pseudokopulacji.

Morfologia

Ophrys lutea nothosubsp. phryganae
Ophrys tenthredinifera
Pokrój
Rośliny zielne z dwiema jajowatymi bulwami korzeniowymi, odnawiającymi się corocznie.
Liście
Zebrane w przyziemną rozetę, ponad którą na łodydze kwiatostanowej wykształca się jeszcze jeden, czasem dwa zredukowane, tutkowate liście.
Kwiaty
Zebrane po kilka–kilkanaście w luźny kwiatostan, często jednostronny. Płatki zewnętrznego okółka okwiatu zwykle są większe od bocznych płatków okółka wewnętrznego, wszystkie są szeroko rozpostarte. Boczne płatki okółka wewnętrznego zwykle są nitkowate i omszone. Warżka jest bardzo zmienna – niepodzielona lub trójłatkowa, przy czym łatki bardzo zróznicowane. Łatka środkowa jest zwykle omszona, ciemno zabarwiona, z wyraźnym rysunkiem, jest wycięta lub całobrzega, często z mięsistym wyrostkiem. Prętosłup jest prosty, znamię owalne, rostellum podzielone na dwie łatki, uczepki są dwie.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj sklasyfikowany do podplemienia Orchidinae w plemieniu Orchideae, podrodzina storczykowe (Orchidoideae), rodzina storczykowate (Orchidaceae), rząd szparagowce (Asparagales) w obrębie roślin jednoliściennych.

Wykaz gatunków

Rodzaj Ophrys charakteryzuje się bardzo dużym zróżnicowaniem, u większości gatunków wyodrębniono wiele podgatunków, form i odmian a także scharakteryzowano wiele mieszańców zarówno między gatunkami, jak i podgatunkami. Łatwo tworzą się także mieszańce wielokrotne.